Đi nghĩa vụ Công an về có được cộng điểm ưu tiên khi thi tuyển công chức?

Sự chuyển dịch từ môi trường vũ trang sang môi trường dân sự là một tiến trình quan trọng đối với mỗi công dân sau khi hoàn thành nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân (CAND). Để bảo đảm quyền lợi và sự ổn định nghề nghiệp cho lực lượng này, hệ thống pháp luật Việt Nam đã thiết lập một mạng lưới chính sách ưu đãi đa tầng, bao quát từ tuyển dụng công chức, viên chức đến hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm. Trong bối cảnh các quy định về quản lý cán bộ, công chức đang có những bước cải cách mạnh mẽ với sự ra đời của Nghị định 116/2024/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 138/2020/NĐ-CP, việc phân tích chi tiết vị thế pháp lý và các quyền lợi cụ thể của chiến sĩ nghĩa vụ CAND là vô cùng cấp thiết nhằm cung cấp cái nhìn thấu đáo cho các nhà hoạch định chính sách cũng như đối tượng trực tiếp thụ hưởng.

1. Vị thế của chiến sĩ nghĩa vụ Công an nhân dân trong nhóm đối tượng ưu tiên tuyển dụng

Trong cấu trúc của nền hành chính công Việt Nam, việc xác định đối tượng ưu tiên trong tuyển dụng không chỉ đơn thuần là sự đãi ngộ mà còn là chiến lược nhằm thu hút những nhân sự đã được rèn luyện trong môi trường kỷ luật nghiêm khắc vào bộ máy nhà nước. Vị thế của chiến sĩ nghĩa vụ CAND được xác lập dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật cốt lõi như Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (sửa đổi năm 2019) và các Nghị định hướng dẫn thi hành.

Khung pháp lý điều chỉnh và phân nhóm ưu tiên

Cơ sở pháp lý hiện hành quy định về ưu tiên trong tuyển dụng công chức được tập trung tại Điều 5 Nghị định số 138/2020/NĐ-CP, sau đó được bổ sung và cập nhật bởi Nghị định số 116/2024/NĐ-CP. Theo các quy định này, đối tượng ưu tiên được chia thành ba nhóm chính với mức điểm cộng giảm dần tương ứng với tính chất đặc thù của quá trình cống hiến.

Chiến sĩ nghĩa vụ CAND sau khi hoàn thành thời hạn phục vụ tại ngũ được xếp vào Nhóm 3, hưởng mức ưu tiên là 2,5 điểm. Việc xếp nhóm này phản ánh sự cân bằng giữa thời gian phục vụ ngắn hạn của hạ sĩ quan, binh sĩ nghĩa vụ so với nhóm sĩ quan chuyên nghiệp hoặc những người có công trạng đặc biệt. Tuy nhiên, mức 2,5 điểm vẫn là một lợi thế cạnh tranh đáng kể trong bối cảnh các kỳ thi công chức hiện nay có sự chênh lệch điểm số giữa các thí sinh thường chỉ ở mức thập phân.

Sự chuyển đổi vị thế từ tại ngũ sang xuất ngũ

Vị thế pháp lý của một cá nhân thay đổi đáng kể tại thời điểm có quyết định xuất ngũ. Khi đang tại ngũ, chiến sĩ nghĩa vụ là đối tượng điều chỉnh của Luật Công an nhân dân và các quy định về lực lượng vũ trang. Khi xuất ngũ, họ trở thành "công dân hoàn thành nghĩa vụ", được bảo lưu các quyền lợi về chính sách hậu phương và ưu tiên tuyển dụng trong thời hạn quy định.

Cần lưu ý rằng quyền ưu tiên này không chỉ giới hạn trong khối công chức hành chính mà còn mở rộng sang khối viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định tại Nghị định 115/2020/NĐ-CP. Điều này tạo ra một hành lang pháp lý rộng mở, cho phép cựu chiến sĩ nghĩa vụ tiếp cận nhiều vị trí việc làm khác nhau từ giáo viên, nhân viên y tế đến cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm nghiên cứu của nhà nước.

2. Phân tích chi tiết mức điểm ưu tiên và cơ chế áp dụng thực tế

Mức điểm cộng ưu tiên là nội dung cốt lõi mà người dự tuyển cần nắm vững để tự xác định khả năng trúng tuyển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có sự nhầm lẫn giữa các mức điểm 2,5 và 5,0 tùy thuộc vào thành tích cá nhân hoặc vị trí dự tuyển.

2.1. Mức điểm 2,5 đối với tuyển dụng công chức thông thường

Mức điểm 2,5 điểm là quy định chung dành cho mọi chiến sĩ hoàn thành nghĩa vụ tham gia CAND khi thi tuyển hoặc xét tuyển vào các cơ quan hành chính nhà nước. Điểm số này được cộng trực tiếp vào kết quả điểm thi tại Vòng 2. Đây là mức điểm cố định áp dụng cho những người đã được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận hoặc quyết định xuất ngũ theo đúng quy định của pháp luật.

Việc cộng điểm 2,5 vào Vòng 2 có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Trong kỳ thi công chức, Vòng 1 thường là vòng loại với các môn Kiến thức chung, Ngoại ngữ và Tin học theo hình thức trắc nghiệm, không áp dụng điểm ưu tiên. Chỉ khi thí sinh vượt qua Vòng 1 và tiến vào Vòng 2 - vòng thi chuyên môn nghiệp vụ - thì điểm ưu tiên mới được kích hoạt để xác định thứ hạng trúng tuyển cuối cùng.

2.2. Mức điểm 5,0 và các trường hợp thành tích đặc biệt

Một số trường hợp chiến sĩ nghĩa vụ có thể tiệm cận hoặc hưởng mức ưu tiên 5,0 điểm nếu họ đáp ứng thêm các điều kiện của Nhóm 2. Ví dụ, nếu trong quá trình thực hiện nghĩa vụ, chiến sĩ được cử đi học và tốt nghiệp đào tạo sĩ quan dự bị hoặc được phong quân hàm sĩ quan dự bị, họ sẽ chuyển từ Nhóm 3 lên Nhóm 2 và được hưởng mức cộng 5,0 điểm.

Ngoài ra, trong các kỳ xét chuyển sang chế độ chuyên nghiệp (biên chế) trong nội bộ ngành Công an, mức điểm cộng còn phụ thuộc vào danh hiệu thi đua đạt được hằng năm. Theo Thông tư 70/2019/TT-BCA, điểm rèn luyện được tính như sau:

Dữ liệu này cho thấy một cơ chế ưu đãi song song: trong khi tuyển dụng công chức ngoài ngành giữ mức 2,5 điểm ổn định, thì việc xét tuyển chuyên nghiệp trong ngành lại tạo ra động lực mạnh mẽ hơn để chiến sĩ phấn đấu đạt thành tích xuất sắc trong thời gian tại ngũ. Điều này chứng minh rằng thành tích và bằng cấp trong thời gian nghĩa vụ có ảnh hưởng trực tiếp và tỷ lệ thuận với mức độ ưu tiên mà cá nhân đó nhận được.

2.3. Nguyên tắc không cộng dồn điểm ưu tiên

Một nguyên tắc quan trọng trong quản lý tuyển dụng là tính duy nhất của điểm ưu tiên cao nhất. Theo khoản 2 Điều 1 Nghị định 116/2024/NĐ-CP (bổ sung Điều 5 Nghị định 138/2020/NĐ-CP), trường hợp người dự tuyển thuộc nhiều diện ưu tiên thì chỉ được cộng điểm ưu tiên cao nhất vào kết quả điểm Vòng 2.

Sự phân tích kỹ lưỡng quy định này cho thấy Nhà nước muốn bảo đảm tính công bằng tương đối trong kỳ thi, tránh hiện tượng một thí sinh thuộc quá nhiều diện chính sách (ví dụ vừa là con thương binh, vừa là người dân tộc thiểu số, vừa hoàn thành nghĩa vụ) có tổng điểm ưu tiên quá lớn, làm mất đi ý nghĩa của việc đánh giá năng lực chuyên môn tại Vòng 2. Do đó, cựu chiến sĩ CAND cần xác định rõ diện ưu tiên nào của mình là cao nhất để khai báo chính xác trong Phiếu đăng ký dự tuyển.

3. Quy trình và cách tính điểm ưu tiên trong các giai đoạn của kỳ thi

Quy trình tuyển dụng công chức hiện đại được thiết kế theo mô hình hai vòng độc lập để bảo đảm tính khách quan và sàng lọc hiệu quả. Việc hiểu rõ điểm ưu tiên được cộng vào vòng nào là yếu tố quyết định để thí sinh xây dựng chiến thuật ôn tập phù hợp.

Vòng 1: Kiểm tra điều kiện và năng lực nền tảng

Vòng 1 đóng vai trò là "màng lọc" sơ bộ. Tại vòng này, Hội đồng tuyển dụng kiểm tra các điều kiện, tiêu chuẩn của người đăng ký dự tuyển thông qua Phiếu đăng ký dự tuyển. Trong trường hợp thi tuyển, thí sinh phải tham gia các bài thi trắc nghiệm trên máy tính hoặc trên giấy.

Theo quy định, kết quả Vòng 1 được xác định theo hình thức đạt hoặc không đạt dựa trên điểm số các bài thi thành phần (thường phải đạt từ 50% số câu trả lời đúng trở lên cho mỗi môn). Điểm ưu tiên không được tính vào giai đoạn này. Điều này đòi hỏi chiến sĩ nghĩa vụ phải tự thân vận động để vượt qua các môn Kiến thức chung và Ngoại ngữ mà không có bất kỳ sự trợ giúp nào từ chính sách ưu đãi. Hệ quả là, nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức cơ bản, quyền ưu tiên cộng 2,5 điểm ở Vòng 2 sẽ trở nên vô nghĩa nếu thí sinh bị loại ngay từ Vòng 1.

Vòng 2: Phỏng vấn hoặc thi viết chuyên môn nghiệp vụ

Sau khi vượt qua Vòng 1, thí sinh sẽ bước vào Vòng 2 để kiểm tra kiến thức, kỹ năng thực thi công vụ theo yêu cầu của vị trí việc làm cần tuyển. Hình thức thi có thể là phỏng vấn (30 phút) hoặc thi viết (180 phút) với thang điểm 100.

Điểm ưu tiên 2,5 điểm được cộng trực tiếp vào kết quả điểm thi Vòng 2 này. Tuy nhiên, có một điều kiện tiên quyết: thí sinh phải có kết quả điểm Vòng 2 đạt từ 50 điểm trở lên thì mới được xem xét cộng điểm ưu tiên và xác định người trúng tuyển.

Cách xác định người trúng tuyển

Người trúng tuyển trong kỳ thi tuyển dụng công chức phải có đủ các điều kiện sau:

• Có kết quả điểm thi tại Vòng 2 đạt từ 50 điểm trở lên.
• Có số điểm Vòng 2 cộng với điểm ưu tiên cao hơn lấy theo thứ tự điểm từ cao xuống thấp trong chỉ tiêu biên chế của vị trí việc làm.

Trường hợp có từ 02 người trở lên có tổng số điểm (điểm Vòng 2 cộng điểm ưu tiên) bằng nhau ở chỉ tiêu cuối cùng cần tuyển dụng thì người có kết quả điểm thi Vòng 2 cao hơn là người trúng tuyển. Nếu vẫn bằng nhau, người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền tuyển dụng sẽ quyết định người trúng tuyển. Sự chi tiết trong cách tính này cho thấy điểm ưu tiên thực sự là một "lá phiếu" quyết định trong những tình huống cạnh tranh gay gắt, nhưng năng lực thực tế tại Vòng 2 vẫn giữ vai trò nền tảng.

4. Hồ sơ minh chứng và thủ tục hành chính để hưởng ưu tiên

Để được Hội đồng tuyển dụng công nhận diện ưu tiên, thí sinh không thể chỉ khai báo bằng lời mà phải cung cấp hệ thống văn bản minh chứng có giá trị pháp lý. Sự sai lệch trong hồ sơ có thể dẫn đến việc bị hủy kết quả tuyển dụng ngay cả khi đã có thông báo trúng tuyển.

Thành phần hồ sơ bắt buộc

Căn cứ theo các hướng dẫn tuyển dụng và thực tiễn quản lý hồ sơ của Bộ Công an, các giấy tờ cần thiết bao gồm:

Quy trình nộp và thẩm định hồ sơ

Quy trình hoàn thiện hồ sơ được thực hiện qua hai bước chính. Bước đầu tiên, khi đăng ký dự tuyển, người dự tuyển chỉ cần nộp Phiếu đăng ký dự tuyển theo mẫu, trong đó tự khai báo mình thuộc đối tượng ưu tiên là "Người hoàn thành nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân".

Bước thứ hai, sau khi có thông báo kết quả trúng tuyển, trong thời hạn 30 ngày, người trúng tuyển phải đến cơ quan có thẩm quyền tuyển dụng để hoàn thiện hồ sơ tuyển dụng. Lúc này, thí sinh mới phải nộp bản sao có chứng thực các văn bằng, chứng chỉ và giấy tờ chứng nhận đối tượng ưu tiên. Nếu người trúng tuyển không hoàn thiện đủ hồ sơ theo quy định hoặc có hành vi gian lận trong việc kê khai diện ưu tiên, người đứng đầu cơ quan tuyển dụng sẽ ra quyết định hủy bỏ kết quả trúng tuyển.

5. Thời hạn và điều kiện ngặt nghèo để hưởng quyền ưu tiên

Quyền ưu tiên không phải là vô thời hạn và cũng không được áp dụng vô điều kiện. Các chiến sĩ nghĩa vụ cần đặc biệt lưu ý đến các mốc thời gian và những tình huống có thể dẫn đến việc mất quyền lợi này.

Mốc thời gian 12 tháng và 18 tháng

Trong các kỳ thi tuyển sinh vào các trường CAND hoặc xét chuyển chuyên nghiệp, thời hạn hưởng ưu tiên thường rất ngặt nghèo. Công dân hoàn thành nghĩa vụ tham gia CAND chỉ được hưởng các chính sách ưu tiên trong vòng 12 tháng tính từ ngày có quyết định xuất ngũ đến tháng dự tuyển.

Đối với kỳ thi tuyển sinh đại học theo quy chế chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, quân nhân xuất ngũ có thể được hưởng ưu tiên đối tượng 03 với thời hạn tối đa là 18 tháng kể từ ngày ký quyết định xuất ngũ đến ngày đăng ký xét tuyển. Việc quá hạn này đồng nghĩa với việc cá nhân đó sẽ trở thành thí sinh tự do thông thường và không còn được hưởng các mức điểm cộng dành cho nhóm đối tượng vừa hoàn thành nghĩa vụ quân sự/công an.

Các tình huống bị tước quyền ưu tiên

Quyền ưu tiên gắn liền với tư cách đạo đức và kỷ luật của người quân nhân. Có ba tình huống chính dẫn đến việc bị tước quyền ưu tiên hoặc không được công nhận:

• Bị kỷ luật tước danh hiệu CAND: Đây là hình thức kỷ luật cao nhất đối với cán bộ, chiến sĩ vi phạm pháp luật hoặc điều lệnh ở mức độ nghiêm trọng. Khi bị tước danh hiệu, cá nhân đó không còn được coi là "hoàn thành nhiệm vụ" và đương nhiên mất toàn bộ quyền ưu tiên tuyển dụng cũng như các chế độ trợ cấp xuất ngũ.
• Không hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian tại ngũ: Để được hưởng chính sách sau xuất ngũ, chiến sĩ phải đạt mức phân loại cán bộ "Hoàn thành nhiệm vụ" trở lên trong năm liền trước với năm dự tuyển hoặc trong suốt quá trình công tác.
• Vi phạm pháp luật dẫn đến bị truy cứu trách nhiệm hình sự: Công dân đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang trong thời gian chấp hành án (kể cả án treo) sẽ không đủ điều kiện về lý lịch chính trị để đăng ký dự tuyển công chức, viên chức, do đó quyền ưu tiên cũng không thể thực hiện được.

Chính sách ưu tiên trong tuyển dụng công chức đối với người hoàn thành nghĩa vụ CAND là một minh chứng cho sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những người đã cống hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia. Với mức điểm cộng 2,5 điểm vào Vòng 2 và các hỗ trợ đào tạo nghề trị giá hàng chục triệu đồng, chiến sĩ nghĩa vụ CAND có một bệ phóng vững chắc để bước vào đời.

Tuy nhiên, trước những thay đổi về quy định đào tạo nghề năm 2025 và sự cạnh tranh ngày càng tăng trong tuyển dụng công chức, việc chỉ dựa vào điểm ưu tiên là chưa đủ. Các cá nhân cần không ngừng học tập, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp để không chỉ trúng tuyển mà còn phát triển bền vững trong bộ máy nhà nước. Việc hiểu đúng, hiểu đủ các quy định tại Nghị định 138/2020/NĐ-CP và Nghị định 116/2024/NĐ-CP chính là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất trên hành trình đó. Sự minh bạch về hồ sơ, sự nhạy bén về thời hạn và sự bền bỉ trong rèn luyện sẽ giúp mỗi cựu chiến sĩ CAND biến những ưu đãi của chính sách thành hiện thực thành công trong tương lai.