Thẩm quyền xử phạt giao thông của lực lượng Công an xã năm 2026

Sự chuyển mình của hệ thống pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ tại Việt Nam giai đoạn 2024–2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chiến lược quản trị an ninh quốc gia tại cơ sở. Việc phân cấp, phân quyền cho lực lượng Công an xã không chỉ đơn thuần là một giải pháp giảm tải cho lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) cấp trên mà còn là sự cụ thể hóa tư duy "lấy dân làm gốc", đưa công tác bảo đảm an toàn giao thông đi sâu vào từng ngõ xóm, thôn bản. Với sự ra đời của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và các văn bản hướng dẫn thực thi như Thông tư 73/2024/TT-BCA, Thông tư 13/2025/TT-BCA cùng Nghị định 336/2025/NĐ-CP, diện mạo của hoạt động tuần tra, kiểm soát tại địa bàn xã năm 2026 đã được định hình một cách bài bản, minh bạch và đầy đủ tính pháp lý.

1. Công an xã có được dừng xe xử phạt giao thông không?

Câu hỏi về thẩm quyền dừng phương tiện của Công an xã luôn là tâm điểm của các cuộc thảo luận pháp lý và sự quan tâm của dư luận. Tính đến năm 2026, câu trả lời đã được khẳng định một cách dứt khoát thông qua các văn bản quy phạm pháp luật cao nhất.

1.1. Khẳng định thẩm quyền dựa trên Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) đã thiết lập nền tảng vững chắc cho hoạt động của Công an xã trong lĩnh vực giao thông. Tại Điều 58 của Luật này, nhà nước quy định rõ mọi hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý nghiêm minh. Công an xã, với tư cách là lực lượng nòng cốt trong việc bảo đảm an ninh trật tự tại địa bàn cơ sở, được giao nhiệm vụ trực tiếp tham gia tuần tra, kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm này.

Sự thay đổi này phản ánh một tầm nhìn chiến lược: an toàn giao thông không thể tách rời khỏi an ninh trật tự xã hội. Khi Công an xã có quyền dừng xe, họ không chỉ kiểm tra các lỗi giao thông thuần túy mà còn có thể phát hiện các hành vi tội phạm khác như vận chuyển hàng lậu, chất cấm hoặc đối tượng truy nã đang di chuyển qua địa bàn. Điều này tạo ra một "mạng lưới an ninh kép", vừa bảo vệ tính mạng người tham gia giao thông, vừa củng cố an ninh địa phương.

1.2. Phân biệt giữa "Tuần tra, kiểm soát" và "Xử lý vi phạm"

Trong nghiệp vụ công an, cần có sự phân định rõ ràng giữa hai khái niệm này để hiểu đúng quyền hạn của Công an xã năm 2026. Hoạt động "Tuần tra, kiểm soát" mang tính chất phòng ngừa và giám sát. Cán bộ Công an xã thực hiện di chuyển trên các tuyến đường theo kế hoạch, sử dụng các thiết bị kỹ thuật để quan sát, đánh giá tình hình giao thông và việc chấp hành pháp luật của người dân.

Ngược lại, "Xử lý vi phạm" là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, diễn ra sau khi hành vi sai phạm được phát hiện trong quá trình kiểm soát. Hoạt động này bao gồm việc lập biên bản vi phạm hành chính, ra quyết định xử phạt hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn như tạm giữ phương tiện. Năm 2026, Công an xã không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ "tuần tra" mà đã có đầy đủ tư cách pháp lý để thực hiện quy trình "xử lý" đối với một danh mục lỗi vi phạm rộng rãi, miễn là hoạt động đó nằm trong kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

2. Phạm vi địa bàn và tuyến đường Công an xã được phép tuần tra

Việc xác định phạm vi địa bàn tuần tra là yếu tố cốt lõi để đảm bảo tính hợp hiến và hợp pháp của các quyết định xử phạt. Sự chồng chéo về thẩm quyền giữa CSGT cấp huyện và Công an xã đã được triệt tiêu thông qua các quy định phân cấp rõ ràng về tuyến đường.

2.1. Quy định về đường xã, đường thôn và đường liên xã

Theo Thông tư 73/2024/TT-BCA và đặc biệt là Thông tư 13/2025/TT-BCA (hiệu lực từ tháng 3/2025), phạm vi tuần tra của Công an xã đã có sự mở rộng đáng kể. Trước đây, lực lượng này chủ yếu chỉ được hoạt động trên các trục đường nhỏ, đường thôn. Tuy nhiên, đến năm 2026, quy định mới cho phép Công an xã được kiểm tra, xử lý vi phạm trên "các tuyến đường thuộc địa bàn quản lý theo kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt".

Sự thay đổi từ ngữ từ "đường xã, đường thôn" sang "tuyến đường thuộc địa bàn quản lý" mang hàm ý cực kỳ quan trọng. Nó cho phép Công an xã linh hoạt hơn trong việc quản lý trật tự tại các khu đô thị mới, các tuyến đường liên huyện đi xuyên qua trung tâm xã hoặc các khu vực giáp ranh phức tạp. Tuy nhiên, nguyên tắc tối thượng vẫn là: mọi hoạt động tuần tra độc lập của Công an xã phải dựa trên kế hoạch được Trưởng Công an cấp huyện hoặc Giám đốc Công an cấp tỉnh phê duyệt.

2.2. Trường hợp phối hợp với Cảnh sát giao thông trên các tuyến quốc lộ

Đối với các tuyến quốc lộ và đường tỉnh — những huyết mạch giao thông chính — thẩm quyền tuần tra chính vẫn thuộc về CSGT cấp tỉnh và cấp huyện. Công an xã không được tự ý lập chốt hoặc dừng xe trên các tuyến này nếu không có các điều kiện đặc biệt:

• Thực hiện theo kế hoạch phối hợp: Trong các đợt cao điểm như Tết Nguyên đán, lễ hội lớn hoặc các chiến dịch chuyên đề, Công an xã được huy động để phối hợp với CSGT nhằm tăng cường lực lượng.
• Tình huống khẩn cấp: Khi xảy ra tai nạn giao thông nghiêm trọng, ùn tắc kéo dài hoặc có tin báo tội phạm đang tẩu thoát trên quốc lộ, Công an xã có trách nhiệm tiếp cận sớm nhất để điều tiết, bảo vệ hiện trường và ngăn chặn hành vi vi phạm.
• Tuyến đường huyện đi qua địa bàn xã: Công an xã có thể được giao trách nhiệm tuần tra trên các đoạn đường huyện nối liền các xã, đảm bảo sự khép kín trong công tác kiểm soát.

3. Danh mục các lỗi vi phạm Công an xã có thẩm quyền xử phạt năm 2026

Đến năm 2026, danh mục các hành vi vi phạm mà Công an xã được phép xử lý đã trở nên rất chi tiết, bao quát hầu hết các tình huống giao thông thường nhật tại địa phương. Sự mở rộng này không nhằm mục đích tăng số lượng biên bản, mà để tạo ra một cơ chế răn đe hiệu quả tại chỗ.

3.1. Nhóm lỗi phổ biến đối với người điều khiển mô tô, xe gắn máy và xe thô sơ

Đây là nhóm đối tượng chủ yếu mà Công an xã tập trung kiểm soát do đặc thù địa bàn nông thôn và các tuyến đường liên xã. Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP và các văn bản liên quan, các lỗi bao gồm :

• Vi phạm về đội mũ bảo hiểm: Hành vi người điều khiển, người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách.
• Chở quá số người quy định: Việc chở theo từ 02 người trở lên (trừ trường hợp trẻ em hoặc áp giải người vi phạm) gây mất an toàn giao thông nghiêm trọng.
• Chở hàng hóa cồng kềnh: Sử dụng xe mô tô để vận chuyển vật phẩm vượt quá kích thước bao quanh quy định, gây cản trở tầm nhìn và lưu thông của phương tiện khác.
• Dừng, đỗ xe sai quy định: Đỗ xe tại nơi có biển cấm, trên phần đường dành cho người đi bộ hoặc gây ùn tắc tại các nút giao thôn xóm.
• Vi phạm về tín hiệu và thiết bị: Không sử dụng đèn tín hiệu khi chuyển hướng (xi-nhan), không có gương chiếu hậu bên trái hoặc gương không có tác dụng.
• Lạng lách, đánh võng: Các hành vi điều khiển xe nguy hiểm, rú ga liên tục trong khu dân cư.
• Người chưa đủ tuổi điều khiển phương tiện: Đặc biệt là học sinh chưa đủ tuổi lái xe gắn máy hoặc người không có giấy phép lái xe theo quy định.

3.2. Nhóm lỗi về nồng độ cồn và chất kích thích

Năm 2026, thẩm quyền kiểm tra nồng độ cồn của Công an xã đã được chuẩn hóa. Lực lượng này có quyền dừng phương tiện để đo nồng độ cồn khi thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch tuần tra công khai.

• Quy trình thực thi: Công an xã sử dụng máy đo nồng độ cồn được cấp phát theo tiêu chuẩn của Bộ Công an. Nếu phát hiện vi phạm, cán bộ sẽ lập biên bản vi phạm hành chính.
• Thẩm quyền xử phạt: Trưởng Công an xã có quyền ra quyết định xử phạt trực tiếp nếu mức phạt đối với hành vi đó nằm trong giới hạn thẩm quyền tài chính (dưới $37,5$ triệu đồng đối với cá nhân). Đối với các trường hợp vi phạm nồng độ cồn ở mức kịch khung hoặc cần áp dụng hình thức xử phạt bổ sung vượt quá thẩm quyền (như tước bằng lái xe thời hạn dài), hồ sơ sẽ được chuyển lên CSGT cấp huyện để ra quyết định.

3.3. Thẩm quyền xử phạt tiền tối đa của Trưởng Công an xã

Một trong những thay đổi chấn động nhất trong năm 2026 là mức phạt tiền tối đa mà Trưởng Công an xã được quyền áp dụng. Sự gia tăng này tương ứng với việc nâng mức phạt chung trong lĩnh vực giao thông đường bộ tại Nghị định 336/2025/NĐ-CP.

• Mức phạt tối đa của lĩnh vực: Theo Nghị định 336/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân trong hoạt động đường bộ là $75.000.000$ đồng.
• Thẩm quyền của Trưởng Công an xã: Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, Trưởng Công an xã được phạt tiền đến 50% mức tối đa của lĩnh vực tương ứng. Do đó, năm 2026, Trưởng Công an xã có thẩm quyền phạt tiền lên đến $37.500.000$ đồng đối với cá nhân.

Sự nới rộng thẩm quyền tài chính này cho thấy nhà nước đang đặt niềm tin rất lớn vào sự liêm chính và năng lực của lực lượng Công an xã, đồng thời tạo ra áp lực trách nhiệm nặng nề hơn đối với mỗi quyết định được ban hành.

4. Quy trình tuần tra và lập biên bản của Công an xã

Để đảm bảo mỗi biên bản vi phạm đều có giá trị pháp lý tuyệt đối và không bị khiếu kiện, Công an xã năm 2026 phải tuân thủ một quy trình nghiệp vụ cực kỳ nghiêm ngặt, từ hình thức bên ngoài đến cách thức đối thoại.

4.1. Trang phục, phù hiệu và thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ bắt buộc

Khi thực hiện nhiệm vụ, cán bộ Công an xã không được phép mặc thường phục trừ các trường hợp hóa trang theo kế hoạch đặc biệt đã được cấp trên phê duyệt.

• Hình thức: Sử dụng trang phục Công an nhân dân đúng điều lệnh, đeo cấp hiệu, phù hiệu và số hiệu quân phục rõ ràng. Các thiết bị đi kèm bao gồm gậy chỉ huy giao thông, còi, và đèn tín hiệu.
• Thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ: Theo Nghị định 61/2026/NĐ-CP, các thiết bị này bao gồm máy đo nồng độ cồn, máy đo tốc độ, và đặc biệt là hệ thống camera giám sát hành trình hoặc camera đeo vai. Dữ liệu từ các thiết bị này là căn cứ khách quan nhất để chứng minh hành vi vi phạm và bảo vệ cán bộ trước các cáo buộc sai lệch.
• Ứng dụng công nghệ: Năm 2026, Công an xã được trang bị các thiết bị cầm tay tích hợp ứng dụng VneTraffic. Ứng dụng này cho phép quét mã QR trên thẻ căn cước công dân hoặc giấy phép lái xe điện tử để tra cứu tức thời tiền sử vi phạm và tình trạng pháp lý của phương tiện.

4.2. Quy trình dừng phương tiện và đối thoại với người vi phạm

Quy trình dừng xe được quy định nhằm mục tiêu cao nhất là an toàn giao thông, tránh việc dừng xe đột ngột gây tai nạn cho người vi phạm hoặc phương tiện khác.

• Hiệu lệnh dừng xe: Cán bộ đứng ở vị trí an toàn, sử dụng gậy chỉ huy hoặc đèn hiệu ra tín hiệu dừng xe rõ ràng.
• Chào hỏi và công khai nhiệm vụ: Theo quy định, khi người dân đã dừng xe, cán bộ Công an phải thực hiện động tác chào theo điều lệnh và thông báo rõ lý do dừng xe, chuyên đề tuần tra đang thực hiện.
• Kiểm tra giấy tờ: Cán bộ yêu cầu xuất trình giấy tờ. Người dân có thể xuất trình bản giấy hoặc bản điện tử trên ứng dụng VNeID.
• Lập biên bản: Nếu phát hiện lỗi, biên bản sẽ được lập. Biên bản điện tử hiện nay được ưu tiên sử dụng, hệ thống sẽ tự động gửi thông báo về số điện thoại và ứng dụng định danh của người dân. Nếu lập biên bản giấy, cán bộ phải đọc lại biên bản cho người vi phạm nghe và hướng dẫn họ về quyền giải trình.

5. Những điều người dân cần lưu ý khi làm việc với Công an xã

Sự minh bạch trong hành chính là quyền lợi của mỗi công dân. Hiểu biết về quyền hạn và trách nhiệm của mình giúp người dân tự tin và ứng xử đúng mực khi gặp lực lượng tuần tra.

5.1. Quyền yêu cầu kiểm tra chuyên đề và kế hoạch tuần tra

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, hoạt động bảo đảm trật tự an toàn giao thông phải công khai và minh bạch. Người dân có quyền giám sát hoạt động của Công an xã thông qua các hình thức sau :

• Tra cứu kế hoạch: Người dân có thể tra cứu các chuyên đề tuần tra trên cổng thông tin điện tử của Công an tỉnh hoặc tại bảng niêm yết của trụ sở Công an xã.
• Giám sát tại chỗ: Người dân có quyền quan sát, ghi âm, ghi hình quá trình làm việc của lực lượng công năng, miễn là việc đó không gây cản trở đến hoạt động thi hành công vụ.
• Yêu cầu giải thích: Cán bộ có nghĩa vụ giải thích rõ lỗi vi phạm dựa trên các điều khoản cụ thể của Nghị định xử phạt.

5.2. Cách thức khiếu nại nếu cho rằng Công an xã xử phạt sai thẩm quyền

Năm 2026, cơ chế bảo vệ quyền lợi công dân đã được tăng cường rõ rệt. Nếu không đồng ý với quyết định của Công an xã, người dân có thể thực hiện theo các bước :

• Ghi ý kiến vào biên bản: Đây là quyền lợi đầu tiên để bảo lưu quan điểm của người dân tại thời điểm xảy ra vụ việc.
• Khiếu nại hành chính: Gửi đơn khiếu nại lần đầu đến Trưởng Công an xã. Nếu không thỏa đáng, có thể khiếu nại lần hai đến Trưởng Công an cấp huyện.
• Tư vấn pháp luật: Người dân có thể liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật (như 1900.6192) hoặc tìm kiếm luật sư chuyên trách để được hướng dẫn soạn thảo đơn từ khiếu nại.
• Khởi kiện: Nếu vụ việc có tính chất phức tạp, người dân có quyền khởi kiện hành chính ra Tòa án nhân dân để yêu cầu hủy bỏ quyết định xử phạt.