Đi xuất khẩu lao động có được miễn, hoãn nghĩa vụ quân sự không?

1. Đi XKLĐ có phải đi nghĩa vụ quân sự không?

Việc công dân có kế hoạch đi xuất khẩu lao động, đã ký hợp đồng với công ty xuất khẩu lao động hoặc đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ không phải là căn cứ pháp lý để được tạm hoãn hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ quân sự. Căn cứ tại Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và được hướng dẫn tại Điều 5 Thông tư 148/2018/TT-BQP.

Các trường hợp được tạm hoãn hoặc miễn nghĩa vụ quân sự hiện nay bao gồm:

• Không đủ tiêu chuẩn sức khỏe theo quy định của Bộ Quốc phòng.
• Là lao động duy nhất trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động.
• Đang theo học, đào tạo tại các cơ sở giáo dục, đào tạo (nội dung này được phân tích chi tiết ở Mục 2).

Các trường hợp đặc biệt khác, chẳng hạn:

• Thân nhân của liệt sĩ,
• Người có anh, chị, em ruột là hạ sĩ quan, binh sĩ đang phục vụ tại ngũ, v.v.

Lưu ý: Hiện nay, một số trung tâm tư vấn xuất khẩu lao động có thể đưa ra thông tin sai lệch rằng có thể “lo” được việc hoãn nghĩa vụ quân sự, hoặc rằng thực tập sinh đi làm việc tại Nhật Bản 3 năm sẽ không phải nhập ngũ. Đây là những thông tin hoàn toàn không đúng sự thật và tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

Việc công dân đã xuất cảnh ra nước ngoài không làm mất đi nghĩa vụ quân sự. Khi trở về nước, hoặc thậm chí khi thực hiện thủ tục gia hạn hộ chiếu tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, công dân vẫn có thể bị xử lý theo quy định pháp luật nếu đã vi phạm nghĩa vụ quân sự.

Như vậy, đi xuất khẩu lao động không phải là căn cứ hợp pháp để được tạm hoãn hoặc miễn nghĩa vụ quân sự. Mọi hành vi cố tình né tránh nghĩa vụ có thể dẫn đến xử lý hành chính hoặc hình sự theo quy định hiện hành.

2. Vì sao đi xuất khẩu lao động không được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự?

Một câu hỏi thường gặp là “Tại sao đi du học được hoãn, trong khi đi xuất khẩu lao động cũng ra nước ngoài lại không? Có phải như vậy là bất công không?”

Thực tế, sự khác biệt này không phải là bất công, mà xuất phát từ bản chất pháp lý khác nhau giữa hai hoạt động, được quy định rõ trong chính sách của Nhà nước và cụ thể là tại Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015.

Nguyên nhân là do du học thuộc diện được Nhà nước ưu tiên tạm hoãn để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Cụ thể, Điểm g, Khoản 1, Điều 41 Luật NVQS 2015 quy định tạm hoãn gọi nhập ngũ cho công dân:

"Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang được đào tạo trình độ đại học hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học, trình độ cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo."

Ngược lại, xuất khẩu lao động là hoạt động kinh tế mang tính hợp đồng dân sự vì mục đích thu nhập, không thuộc phạm trù giáo dục hay đào tạo được Nhà nước ưu tiên miễn, hoãn. Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng không nằm trong nhóm đối tượng được tạm hoãn gọi nhập ngũ, vì hoạt động này không phục vụ trực tiếp cho mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực mà chỉ là quan hệ lao động có yếu tố nước ngoài.

Quy định này được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 148/2018/TT-BQP, áp dụng cho cả các cơ sở giáo dục ở nước ngoài (du học sinh). Để làm rõ, chúng ta cần phân biệt bản chất pháp lý của hai trường hợp này:

Như vậy, yếu tố quyết định không phải là việc bạn đi nước ngoài, mà là bạn đi với mục đích pháp lý gì. Đào tạo là mục đích được luật quy định cho phép hoãn, còn lao động (XKLĐ) thì không.

3. Rủi ro pháp lý khi cố tình trốn nghĩa vụ quân sự để đi XKLĐ

Nếu bạn đã hiểu rõ đi XKLĐ không được hoãn, nhưng vẫn cố tình không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ để xuất cảnh, bạn đang đặt mình vào hai cấp độ rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Kể từ năm 2025, các chế tài đã được siết chặt với mức phạt tăng rất cao, thể hiện rõ ý chí của Nhà nước trong việc xử lý triệt để hành vi này.

Cấp độ 1: Xử phạt Vi phạm Hành chính (Mất tiền)

Văn bản pháp lý mới nhất điều chỉnh hành vi này là Nghị định 218/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 05/08/2025). Nghị định này thay thế cho Nghị định 120/2013/NĐ-CP và Nghị định 37/2022/NĐ-CP. 

Tôi lưu ý rằng Nghị định 218/2025 quy định rất rõ 2 mức phạt khác nhau tại Điều 10:   

• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng: Đối với hành vi không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm tập trung ghi trong quyết định gọi nhập ngũ mà không có lý do chính đáng.
• Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng: Đối với hành vi không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ (ví dụ: đã nhận lệnh nhưng cố tình tìm cách trốn, xuất cảnh...).

Mức phạt tối đa 75 triệu đồng  là một đòn đánh tài chính rất lớn, có thể tương đương hoặc cao hơn chi phí môi giới đi XKLĐ của bạn.   

Quan trọng nhất: Nộp phạt không có nghĩa là bạn được miễn. Biện pháp khắc phục hậu quả đi kèm là buộc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Nói cách khác, nếu vi phạm, bạn sẽ rơi vào kịch bản "mất cả chì lẫn chài":

• Mất trắng số tiền phạt lên đến 75 triệu đồng.
• Mất cơ hội XKLĐ (vì bị lập hồ sơ vi phạm, bị buộc về nước).
• Cuối cùng, vẫn bị buộc phải quay về để nhập ngũ.

Cấp độ 2: Truy cứu Trách nhiệm Hình sự (Mất tự do)

Nếu bạn đã bị xử phạt hành chính ở Cấp độ 1 mà vẫn cố tình không chấp hành, bạn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tội danh: Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo quy định tại Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi năm 2017.

Hành vi: Không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ sau khi đã bị xử phạt hành chính về hành vi này.   

Khung hình phạt:

• Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
• Khung 2 (Tăng nặng, ví dụ: tự gây thương tích, lôi kéo người khác): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.   

Hậu quả pháp lý nghiêm trọng nhất của việc này là bạn sẽ có một án tích. Điều này sẽ gần như chắc chắn hủy hoại mọi cơ hội XKLĐ của bạn trong tương lai, vì không quốc gia phát triển nào (như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) chấp nhận nhập cảnh lao động có tiền án.

4. Quy trình gọi nghĩa vụ quân sự mới nhất

Việc hiểu rõ quy trình mới sẽ giúp bạn thấy rõ sự siết chặt và minh bạch hóa của hệ thống. Thay vì tìm cách trốn, bạn nên xem xét mình có thuộc diện miễn/hoãn hợp pháp hay không.

Như đã phân tích, Luật 98/2025/QH15 (có hiệu lực 01/07/2025)  thay đổi cơ cấu thẩm quyền:   

• Chủ tịch UBND cấp xã: Ký Quyết định gọi sơ tuyển, gọi khám sức khỏe và gọi nhập ngũ.   
• Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Ký Quyết định Tạm hoãn và Miễn gọi nhập ngũ.   

Hàm ý của việc này là quy trình xét duyệt tạm hoãn/miễn (ví dụ cho du học sinh) bị đẩy lên cấp cao hơn, yêu cầu hồ sơ chặt chẽ hơn, khiến việc "xin xỏ" ở cấp cơ sở gần như không thể.

Đây là một thay đổi rất quan trọng mà bạn cần lưu ý. Thông tư 68/2025/TT-BQP (có hiệu lực từ 01/07/2025)  quy định rất rõ về tiêu chuẩn sức khỏe:   

• Vẫn tuyển chọn công dân có sức khỏe loại 1, 2, 3 theo Thông tư 105/2023/TT-BQP.   
• Nhưng, quy định rõ: "Không gọi nhập ngũ vào Quân đội những công dân mắc tật khúc xạ cận thị lớn hơn 1.5 diop trở lên, viễn thị các mức độ".   

Điều này có nghĩa là:

• Nếu bạn bị cận thị nặng (trên 1.5 diop), bạn sẽ thuộc diện không đủ tiêu chuẩn sức khỏe và được miễn gọi nhập ngũ một cách hợp pháp.
• Nếu bạn cận nhẹ (dưới 1.5 diop), bạn vẫn đủ điều kiện và sẽ bị gọi.

Để đảm bảo việc áp dụng tiêu chuẩn cận thị (và các tiêu chuẩn khác) là chính xác, Thông tư 106/2025/TT-BQP (có hiệu lực từ 30/09/2025)  đã được ban hành. Thông tư này sửa đổi và chuẩn hóa phương pháp cho điểm và phân loại sức khỏe chuyên khoa mắt. Mục đích là để quy trình khám nghiêm ngặt, chính xác, tránh các trường hợp gian dối (như cố tình khai sai độ cận) để trốn tránh. 

Tóm lại, hệ thống mới năm 2025 rất nghiêm khắc với hành vi trốn tránh (thông qua CSDL Quốc gia và quyền lực cấp xã), nhưng cũng rất minh bạch về các trường hợp được miễn hợp pháp (như cận thị >1.5 diop).

5. Lời khuyên và lộ trình an toàn và tối ưu khi muốn đi XKLĐ

Lộ trình an toàn nhất, thông minh nhất và tối ưu nhất về lâu dài là: "Hoàn thành NVQS để đi XKLĐ.". Đừng coi 2 năm NVQS là rào cản, hãy coi đó là bước đệm.

Các công ty XKLĐ và đối tác nước ngoài (đặc biệt là Nhật Bản) rất ưu tiên tuyển dụng bộ đội xuất ngũ. Lý do là sau 2 năm rèn luyện, bạn đã có:   

• Ý thức kỷ luật thép.
• Sức khỏe tốt.
• Tác phong nhanh nhẹn, nghiêm túc.
• Tinh thần đoàn kết, khả năng thích nghi cao.

Đây là những "tài sản" mà nhà tuyển dụng Nhật Bản đánh giá cao hơn cả bằng cấp. Hoàn thành NVQS chính là bạn đang nâng cấp hồ sơ XKLĐ của mình lợi thế hơn trước mắt nhà tuyển dụng.

Ngoài ra, khi bạn xuất ngũ, bạn sẽ nhận được các hỗ trợ tài chính cụ thể để tái hòa nhập và phát triển sự nghiệp:

Hỗ trợ Học nghề (Miễn phí):

• Bạn sẽ được cấp "Thẻ học nghề" (theo quy định tại Thông tư liên tịch 04/2010/TTLT-BQP-BTC).
• Giá trị thẻ: Hỗ trợ chi phí học nghề thực tế, với giá trị tối đa bằng 12 tháng lương cơ sở tại thời điểm học.
• Bạn có thể dùng Thẻ này để học tiếng Nhật, học nghề hàn, cơ khí... hoàn toàn miễn phí, chuẩn bị trực tiếp cho đơn hàng XKLĐ của mình.

Hỗ trợ Vay vốn (Lãi suất ưu đãi):

• Bạn được ưu tiên tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) hoặc Quỹ Quốc gia về việc làm.
• Thực tế đã chứng minh điều này. Ví dụ, trường hợp của anh Lê Huy Hoàng (một bộ đội xuất ngũ) đã được NHCSXH tại địa phương cho vay 130 triệu đồng để chi trả chi phí đi XKLĐ tại Nhật Bản.   
• Mặc dù các văn bản chung về vay vốn XKLĐ tại NHCSXH không liệt kê "bộ đội xuất ngũ" thành một mục riêng (mà chủ yếu là hộ nghèo, dân tộc thiểu số...) , nhưng thông qua các chính sách hỗ trợ việc làm cho bộ đội xuất ngũ  và thực tiễn áp dụng , bạn hoàn toàn có khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi này.

Hãy hình dung lộ trình của bạn như sau:

• Năm N (18-22 tuổi): Nhận lệnh gọi, chấp hành NVQS.
• Năm N+2: Hoàn thành NVQS. Nhận "Thẻ học nghề" và một khoản trợ cấp xuất ngũ.
• Năm N+2 (6 tháng sau): Dùng Thẻ học nghề đăng ký học tiếng Nhật và khóa đào tạo nghề (ví dụ: cơ khí) tại một trung tâm uy tín.
• Năm N+3: Nộp hồ sơ đi XKLĐ với tư cách "bộ đội xuất ngũ". Được ưu tiên phỏng vấn và trúng tuyển. Làm hồ sơ vay vốn tại NHCSXH để đóng chi phí.

Kết quả: Bạn đi XKLĐ một cách hợp pháp, với chi phí thấp nhất (nhờ hỗ trợ học nghề, vay vốn ưu đãi) và với tư thế là một công dân ưu tú, được thị trường lao động chào đón.

Đừng cố gắng "lách luật" để rồi nhận về án phạt 75 triệu đồng và nguy cơ 5 năm tù. Hãy đi "đường chính", tuân thủ pháp luật. Đó mới là con đường phát triển kinh tế bền vững và an toàn nhất.   

Kết luận

Nếu bạn hoặc người thân đang trong độ tuổi NVQS, đã nhận được Lệnh gọi nhập ngũ nhưng đồng thời cũng đang vướng mắc về các thủ tục XKLĐ, đừng hành động liều lĩnh. Việc trốn tránh có thể dẫn đến hậu quả tài chính (phạt 75 triệu đồng) và pháp lý (án tù 5 năm) không thể khắc phục.

Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Luật sư của Luật Minh Khuê để được tư vấn lộ trình pháp lý an toàn nhất, đảm bảo cân bằng giữa nghĩa vụ quốc gia và cơ hội phát triển cá nhân của bạn.

Hotline: 1900 6162 Email: lienhe@luatminhkhue.vn

Khuyến nghị liên hệ Luật sư ngay khi phát sinh vướng mắc để tránh các rủi ro pháp lý về sau.