1. Điều khiển xe máy chạy trong ngõ nhỏ va chạm với trẻ em chơi trên đường

Câu hỏi: Thưa Luật sư, tôi điều khiển xe máy chạy trong đường ngõ từ nhà ra chợ vì đường ngõ khá rộng khoảng 4m, không phân làn, thường xuyên có xe cộ đi lại nhưng tôi cũng chỉ dám đi với tốc độ dưới 20km/h. Thực sự tôi rất chú ý đi về phía bên phải và luôn quan sát và bấm còi báo hiệu trước khi đi tới các hẻm/ngách nhỏ trong ngõ. Nhưng bất ngờ có cháu bé tầm 4 tuổi chạy vụt ra từ trong hẻm nhỏ phía bên phải. Vì quá bất ngờ nên tôi không kịp xử lý nên đã va quyệt vào cháu bé. Cháu bé bị vết thương trên trán khâu 4 mũi và xây xát ở tay. Còn tôi ngã xe và chỉ bầm tím ở chân. Trường hợp này tôi có bị truy cứu trách nhiệm gì không thưa luật sư?

Trả lời:

Trong một vụ va chạm giao thông, thông thường, người ta hay chú ý tới các loại trách nhiệm sau: Trách nhiệm hành chính (xử phạt vi phạm hành chính do vi phạm các quy định về an toàn giao thông đường bộ; Trách nhiệm hình sự (khi vụ va chạm gây hậu quả đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) và trách nhiệm dân sự (thường là bồi thường thiệt hại). Đối với trường hợp của bạn, để xác định bạn có hay không phải chịu trách nhiệm và chịu loại trách nhiệm nào thì trước tiên, cần xác định các yếu tố sau đây:

Thứ nhất, về trách nhiệm hành chính, trách nhiệm này xảy ra khi bạn vi phạm các quy định về an toàn giao thông như điều khiển xe quá tốc độ, đi sai làn, hoặc không chú ý quan sát, không đội mũ bảo hiểm,... tuy nhiên, theo thông tin bạn cung cấp, về cơ bản không xảy ra các lỗi giao thông nên không đặt ra vấn đề xử phạt vi phạm hành chính với bạn.

Thứ hai, về trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hình sự đặt ra trong trường hợp bạn vi phạm các quy định về an toàn giao thông dẫn đến việc gây tai nạn cho cháu bé. Tuy nhiên, nếu đúng như bạn kể thì trường hợp này bạn không có lỗi. Theo quy định tại Điều 32 Luật Giao thông đường bộ năm 2008, trường hợp trẻ em dưới 7 tuổi khi đi qua đường đô thị, đường thường xuyên có xe cơ giới qua lại phải có người lớn dắt; mọi người có trách nhiệm giúp đỡ trẻ em dưới 7 tuổi khi đi qua đường. Bên cạnh đó, tốc độ bạn đi dưới 20km/h cũng là tốc độ được phép khi lưu thông trong khu dân cư theo quy định tại Thông tư số 31/2019/TT-BGTVT. Như vậy, trước tiên xác định được vụ việc va chạm này không phải do lỗi của bạn mà nguyên nhân do lỗi của cháu bé và gia đình cháu bé lơ là không trông coi cháu cẩn thận để cháu ra đường không đúng quy định gây ra tai nạn đáng tiếc. Như vậy, việc truy cứu trách nhiệm hình sự cũng không đặt ra.

Thứ ba, về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, xe máy (hay xe mô tô) theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 được coi là nguồn nguy hiểm cao độ. Tại Điều 601 về Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra có quy định như sau:

2. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; ....
3. Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp sau đây:
a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;
b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Theo quy định này, yếu tố lỗi của bạn có hay không không ảnh hưởng tới việc bạn phải bồi thường khi điều khiển xe máy gây ra tai nạn mà yếu tố quyết định đó là lỗi của cháu bé. Nếu cháu bé không có lỗi thì bạn vẫn phải bồi thường nhưng nếu cháu bé có lỗi thì bạn không phải bồi thường. Mà như phân tích ở trên, lỗi trong trường hợp này thuộc về cháu bé tuy nhiên, bạn có thể thể hiện sự hỗ trợ của mình đối với cháu bé dù việc bồi thường không phải trách nhiệm của bạn.

2. Sang đường đột ngột gây tai nạn có phải bồi thường ?

Câu hỏi: Thưa luật sư, tôi đang điều khiển xe oto con lưu thông trên đường, vì đi trong khi dân cư nên tôi tuân thủ tốc độ cho phép theo quy định. Nhưng một người điều khiển xe máy đi ngược chiều (đây là đường hai chiều) bất ngờ xi nhan và chuyển hướng khi cách xe tôi khoảng 5m (Xe tôi có camera hành trình) tôi chỉ kịp đánh lái về phía bên trái nhưng vẫn đâm vào đuôi xe máy khiến người đó ngã ra đường và bị thương khá nặng (do họ va đầu vào vỉa hè). Trường hợp này tôi phải làm gì? Tôi có bị làm sao không thưa luật sư?

Trả lời:

Điều 15 Luật Giao thông đường bộ năm 2008 có quy định như sau:

1. Khi muốn chuyển hướng, người điều khiển phương tiện phải giảm tốc độ và có tín hiệu báo hướng rẽ.
2. Trong khi chuyển hướng, người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng phải nhường quyền đi trước cho người đi bộ, người đi xe đạp đang đi trên phần đường dành riêng cho họ, nhường đường cho các xe đi ngược chiều và chỉ cho xe chuyển hướng khi quan sát thấy không gây trở ngại hoặc nguy hiểm cho người và phương tiện khác.

Đối chiếu với điều khoản này, người điều khiển xe máy khi muốn chuyển hướng phải thực hiện giảm tốc độ và bật xi nhan báo hướng rẽ đồng thời nhường đường cho các xe đi ngược chiều. Trong trường hợp này, đáng ra người điều khiển xe máy phải nhường đường cho xe của bạn và chỉ sang đường khi quan sát thấy không gây trở ngại hoặc nguy hiểm cho người và phương tiện khác. Nhưng xe máy lại không tuân thủ quy định này và chuyển hướng bất ngờ với khoảng cách quá ngắn 5m - khoảng cách này không đủ để bạn có thể tránh được tai nạn. Như vậy, trong vụ việc này, người đi xe máy đã không tuân thủ quy định giao thông đường bộ mới xảy ra tai nạn. Lỗi thuộc về phía họ nên bạn không bị truy cứu trong trường hợp này. Vấn đề bồi thường thiệt hại cũng không xảy ra. Tuy nhiên, nếu gặp trường hợp tương tự, bạn cần kịp thời đưa người bị nạn đi cấp cứu và nhớ chuẩn bị camera hành trình làm chứng cứ trình báo với cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, có thể hỗ trợ tuỳ tâm mà không bắt buộc.

3. Xe to đâm vào xe nhỏ, bất kể đúng sai xe to đều phải bồi thường ?

Câu hỏi: Thưa Luật sư, tội nghe nhiều người nói nếu xảy ra va chạm giao thông giữa xe ô tô và xe máy, xe máy với xe đạp,... ý là va chạm giữa xe to với xe nhỏ hoặc va chạm giữa người đi bộ với người điều khiển phương tiện giao thông thì bao giờ xe to và người điều khiển phương tiện giao thông cũng phải bồi thường có đúng không ạ?

Trả lời:

Trên thực tế đây là trường hợp này đã xảy ra rất nhiều và có quan niệm cho rằng cứ xe to đâm vào xe nhỏ thì xe to phải bồi thường bất kể đung sai. Tuy nhiên, pháp luật không quy định như vậy. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về chủ thể nào dựa vào yếu tố có lỗi. Cụ thể, thông thường, ai là người có lỗi thì phải bồi thường. Vấn đề này đã được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015 tại Điều 584 Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại:

Điều 584. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại
1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

Như vậy, không phải cứ xe to đâm xe nhỏ hay người điều khiển phương tiện giao thông va chạm với người đi bộ thì mặc định xe to, người lái xe phải bồi thường. Nếu xe nhỏ hoặc người đi bộ là chủ thể vi phạm quy định về tham gia giao thông, có lỗi để xảy ra vụ va chạm thì chính họ mới phải bồi thường.

Tuy nhiên, chúng tôi chợt nghĩ tới vấn đề này, có lẽ đây mới là nguyên nhân khiến nhiều người có quan niệm người lái xe đâm người đi bộ hay xe to đâm xe nhỏ thì xe to phải bồi thường là quy định về "Bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra". Cụ thể: Nếu lỗi không phải do bất kỳ bên nào gây ra thì chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường kể cả khi họ không có lỗi - Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015. Quan điểm trên chỉ đúng với trường hợp người đi bộ va chạm với xe đạp, xe máy hoặc xe ô tô mà cả hai bên không có lỗi => Dù vậy thì người điều khiển phương tiện giao thông - nguồn nguy hiểm cao độ vẫn phải bồi thường.

4. Điều khiển xe máy không đội mũ bảo hiểm gây tại nạn có bị truy cứu trách nhiệm hình sự ?

Câu hỏi: Thưa luật sư, sáng ngày 29.9.2021, tôi đi xe máy ra chợ gần nhà nên không đội mũ bảo hiểm và có va chạm với một cậu học sinh đi xe đạp điện. Hậu quả bạn học sinh này bị gãy chân và xây xát ở mặt. Mẹ cậu học sinh đó chửi bới đòi tôi trong khi chính cậu học sinh đó mới là người đột ngột rẽ sang đường mà không bật xi nhan. Công an phường cũng kiểm tra camera nhà dân bên đường và xác định tôi chỉ có lỗi không đội mũ bảo hiểm còn nguyên nhân va chạm do cậu học sinh đó. Nhưng bà mẹ cứ vin vào cớ tôi ra đường không chấp hành đội mũ bảo hiểm là vi phạm quy định giao thông rồi và đòi tôi phải bồi thường 50 triệu nếu không sẽ tố cáo tôi tội vi phạm quy định giao thông gây tai nạn. Các anh công an phương cũng bảo nên giảng hoà với nhau chứ đưa lên quận thì lại căng. Tôi cũng hơi hoang mang. Mong luật sư tư vấn giúp. Tôi xin cảm ơn!

Trả lời:

Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được quy định tại Điều 260 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

1. Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Làm chết người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

Các yếu tố cấu thành tội này gồm có:

Thứ nhất, khách thể của tội phạm - tức là quan hệ xã hội mà pháp luật bảo vệ bị xâm phạm: Ở đây là quy định về an toàn giao thông bị xâm phạm => gây thiệt hại cho tính mạng, sức khoẻ và tài sản của người khác.

Thứ hai, mặt khách quan của tội phạm:

- Có hành vi khách quan gây nguy hiểm cho xã hội: hành vi vi phạm các quy định về an toàn giao thông

- Lỗi cố ý

- Gây thiệt hại cho tính mạng, sức khoẻ và tài sản của người khác (hậu quả này được quy định trong Điều 260)

Thứ ba, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả của tội phạm - Tức là hành vi vi phạm là nguyên nhân dẫn đến hậu quả.

Đối chiếu với trường hợp của bạn, hành vi không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông đúng là thoả mãn yếu tố vi phạm quy định về an toàn giao thông với lỗi cố ý. Tuy nhiên, khi xem xét tới mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả thì hành vi không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông không phải là nguyên nhân dẫn đến vụ va chạm giao thông khiến cậu học sinh bị gẫy chân mà nguyên nhân ở đây là do cậu bạn đó không tuân thủ quy định khi chuyển hướng sang đường.

Do vậy, hành vi không đội mũ bảo hiểm của bạn chỉ là căn cứ để xử phạt vi phạm hành chính chứ không đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

5. Khi điều khiển xe máy tham gia giao thông phải mang theo các giấy tờ gì ?

Theo quy định tại Luật an toàn giao thông đường bộ năm 2008 và Nghị định số 100/2019/NĐ-CP năm 2019 người điều khiển xe máy khi tham gia giao thông cần lưu ý mang theo các giấy tờ sau đây:

- Giấy đăng ký xe.

Theo quy định tại Điều 17 Nghị định 100/2019/NĐ-CP các lỗi liên quan đến Giấy đăng ký xe gồm:

2. Phạt tiền từ 300.000 đồng đến 400.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:
a) Điều khiển xe không có Giấy đăng ký xe theo quy định hoặc sử dụng Giấy đăng ký xe đã hết hạn sử dụng;
b) Sử dụng Giấy đăng ký xe đã bị tẩy xóa; sử dụng Giấy đăng ký xe không đúng số khung, số máy của xe hoặc không do cơ quan có thẩm quyền cấp;

- Giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe.

Các lỗi về giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe gồm có:

2. Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:
a) Người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy không có hoặc không mang theo Giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới còn hiệu lực;

Trân trọng!