Mục lục bài viết

1. Dùm hay giùm là đúng chính tả theo quy tắc tiếng Việt?

Trong quá trình sử dụng tiếng Việt, nhiều người thường băn khoăn không biết nên viết "dùm" hay "giùm" khi muốn diễn đạt ý "làm giúp", "làm hộ" cho người khác. Đây là một trong những lỗi chính tả khá phổ biến vì hai từ được phát âm gần giống nhau ở nhiều vùng miền. Tuy nhiên, nếu xét theo chuẩn chính tả tiếng Việt hiện hành và các công trình từ điển có giá trị học thuật, chỉ có "giùm" là cách viết đúng khi mang nghĩa giúp đỡ, làm thay hoặc làm hộ người khác.

Các bộ từ điển tiếng Việt uy tín đều thống nhất ghi nhận "giùm" là mục từ chính thức. Trong đó, Từ điển Tiếng Việt do GS. Hoàng Phê chủ biên (Viện Ngôn ngữ học) định nghĩa "giùm" là từ dùng với nghĩa "giúp, hộ, làm giúp cho người khác", thường mang sắc thái khẩu ngữ hoặc phương ngữ nhưng vẫn là từ đúng chính tả. Tương tự, Đại từ điển Tiếng Việt và nhiều từ điển tiếng Việt trước đây cũng chỉ ghi nhận "giùm", không công nhận "dùm" với nghĩa giúp đỡ.

Có thể khái quát sự khác nhau như sau:

Tiêu chí Giùm Dùm
Chuẩn chính tả Đúng Sai (khi mang nghĩa giúp đỡ)
Có trong các từ điển chuẩn Có Không
Được dùng trong văn viết Có Không nên sử dụng
Phù hợp trong văn bản hành chính Có thể dùng nhưng nên thay bằng "giúp", "hỗ trợ" Không sử dụng

Một số người cho rằng "dùm" và "giùm" đều đúng vì đây là hai cách viết song song giống như một số cặp từ khác trong tiếng Việt. Thực tế, quan điểm này không phù hợp với chuẩn mực ngôn ngữ hiện nay.

Trong tiếng Việt có những trường hợp được gọi là "lưỡng khả chính tả", tức là hai cách viết đều được chấp nhận do yếu tố lịch sử hoặc biến đổi ngôn ngữ. Tuy nhiên, "giùm" và "dùm" không thuộc nhóm này. Các tài liệu chuẩn hóa của ngành ngôn ngữ học, sách giáo khoa và từ điển hiện hành đều thống nhất sử dụng "giùm". Vì vậy, khi viết văn bản, bài tập, bài thi, hợp đồng, báo chí hay tài liệu hành chính, người viết nên sử dụng "giùm" để bảo đảm tính chính xác và chuẩn mực.

Ví dụ đúng:

  • Bạn lấy giùm mình quyển sách trên bàn nhé.
  • Anh kiểm tra giùm em thông tin này.
  • Cô giáo nhờ lớp trưởng phát giùm tài liệu.

Ví dụ sai:

  • Bạn lấy dùm mình quyển sách.
  • Anh kiểm tra dùm em.
  • Làm dùm tôi việc này.

Trong giao tiếp hằng ngày, nhiều người vẫn viết "dùm" do ảnh hưởng của cách phát âm địa phương hoặc thói quen "nghe sao viết vậy". Điều này khiến từ "dùm" xuất hiện khá phổ biến trên mạng xã hội, tin nhắn hoặc các bài đăng không chính thức. Tuy nhiên, mức độ phổ biến không đồng nghĩa với việc từ đó trở thành chuẩn chính tả.

Cũng cần lưu ý rằng trong các văn bản hành chính, hợp đồng hoặc tài liệu pháp lý, mặc dù "giùm" là từ đúng chính tả nhưng vẫn mang sắc thái khẩu ngữ. Vì vậy, người soạn thảo thường ưu tiên thay bằng các từ trang trọng hơn như "giúp", "hỗ trợ", "thực hiện thay", "đại diện" hoặc "ủy quyền", tùy theo từng ngữ cảnh.

Có thể ghi nhớ quy tắc rất đơn giản:

  • Khi mang nghĩa "giúp đỡ", luôn viết là "giùm".
  • Không viết "dùm" với nghĩa "làm giúp", "làm hộ".
  • Nếu cần sử dụng trong văn bản trang trọng, nên thay "giùm" bằng "giúp" hoặc các từ tương đương để phù hợp với phong cách ngôn ngữ hành chính.

Việc sử dụng đúng "giùm" không chỉ giúp bài viết tuân thủ chuẩn chính tả tiếng Việt mà còn góp phần hình thành thói quen dùng từ chính xác, giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ và nâng cao tính chuyên nghiệp trong giao tiếp cũng như trong soạn thảo văn bản.

 

2. Nguồn gốc và sự khác biệt về ngữ nghĩa giữa dùm và giùm

Để hiểu vì sao "giùm" là cách viết đúng còn "dùm" không được công nhận trong chuẩn chính tả hiện hành, cần xem xét quá trình hình thành của từ này dưới góc độ từ nguyên học và lịch sử phát triển của tiếng Việt.

 

Nguồn gốc của từ "giùm"

Theo các tài liệu ngôn ngữ học và từ điển tiếng Việt, "giùm" là một dạng biến âm của động từ "giúp". Trong quá trình giao tiếp, đặc biệt ở phương ngữ Nam Bộ, từ "giúp" được sử dụng với sắc thái nhẹ nhàng, thân mật hơn và dần hình thành từ "giùm" mang nghĩa "làm giúp", "làm hộ", "thực hiện thay cho người khác".

Từ "giùm" đã được ghi nhận khá sớm trong nhiều công trình từ điển cổ như:

  • Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức.
  • Đại Nam Quấc âm tự vị của Huình Tịnh Paulus Của.
  • Petit dictionnaire français-annamite của Trương Vĩnh Ký.
  • Dictionnaire annamite-français của Jean Bonet.

Các tài liệu này đều thống nhất ghi nhận "giùm" với nghĩa giúp đỡ hoặc làm thay, cho thấy đây là từ đã được sử dụng ổn định trong tiếng Việt từ cuối thế kỷ XIX.

Đặc biệt, trong hệ thống chữ Nôm còn tồn tại chữ viết riêng biểu thị từ "giùm", cho thấy đây không phải là cách viết mới xuất hiện mà đã có cơ sở lịch sử lâu đời.

 

"Dùm" hình thành như thế nào?

Khác với "giùm", "dùm" không được ghi nhận là động từ mang nghĩa "giúp đỡ" trong các từ điển chuẩn.

Sự xuất hiện của "dùm" chủ yếu bắt nguồn từ hiện tượng đồng âm giữa phụ âm đầu "d" và "gi" trong nhiều phương ngữ. Chẳng hạn:

  • Ở nhiều vùng Bắc Bộ, "d" và "gi" đều được phát âm gần giống âm /z/.
  • Ở nhiều địa phương Nam Bộ, hai phụ âm này lại cùng được phát âm gần giống âm /j/.

Vì cách phát âm gần như giống nhau nên nhiều người hình thành thói quen "nghe sao viết vậy", dẫn đến việc viết "dùm" thay cho "giùm".

Đây là lỗi chính tả do ảnh hưởng của phát âm địa phương chứ không phải là một biến thể được chuẩn hóa trong tiếng Việt.

 

Sự khác biệt về ngữ nghĩa

Xét trong nghĩa "giúp đỡ", "giùm" và "dùm" không khác nhau về nội dung biểu đạt. Cả hai đều được người nói dùng để chỉ hành động làm thay hoặc hỗ trợ người khác.

Ví dụ trong lời nói:

  • Làm giùm tôi việc này.
  • Làm dùm tôi việc này.

Người nghe vẫn hiểu cùng một ý nghĩa.

Tuy nhiên, xét về phương diện ngôn ngữ chuẩn, chỉ "giùm" được công nhận. "Dùm" chỉ là cách viết sai của cùng một ý nghĩa.

 

Những nghĩa khác của từ "dùm" trong tiếng Việt cổ

Điều dễ gây nhầm lẫn là "dùm" không hoàn toàn là một từ vô nghĩa.

Trong một số tư liệu tiếng Việt cổ, "dùm" từng được dùng với những nghĩa hoàn toàn khác, chẳng hạn:

  • Chỉ một bó hoặc một chùm đồ vật.
  • Xuất hiện trong câu ca dao cổ với nghĩa là một phần mắm được bó lại.
  • Là tên của một số giống lúa cổ như lúa Nàng-dùm.

Những nghĩa này không liên quan đến hành động giúp đỡ và hầu như không còn được sử dụng trong tiếng Việt hiện đại.

 

Vì sao vẫn gặp "dùm" trong sách cũ?

Một số tác phẩm xuất bản vào nửa đầu thế kỷ XX vẫn xuất hiện cách viết "dùm". Nguyên nhân chủ yếu là:

  • Thời kỳ đó chưa có hệ thống chuẩn hóa chính tả thống nhất trên phạm vi cả nước.
  • Việc biên tập và hiệu đính giữa các nhà xuất bản còn chưa đồng bộ.
  • Người viết chịu ảnh hưởng mạnh của khẩu ngữ địa phương.

Sau khi hệ thống từ điển chuẩn của Viện Ngôn ngữ học được sử dụng rộng rãi, cách viết "giùm" đã trở thành chuẩn thống nhất trong giáo dục, báo chí và các văn bản chính thức.

 

3. Cách sử dụng đúng dùm và giùm trong văn bản hành chính và đời sống

Việc lựa chọn đúng từ ngữ không chỉ giúp bảo đảm chuẩn chính tả mà còn thể hiện sự phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp. Mặc dù "giùm" là từ đúng, người viết vẫn cần cân nhắc mức độ trang trọng của văn bản để lựa chọn cách diễn đạt thích hợp.

 

Trong giao tiếp hằng ngày

Trong lời nói, tin nhắn, thư từ thân mật hoặc các cuộc trò chuyện, "giùm" được sử dụng rất phổ biến để diễn đạt lời nhờ vả một cách lịch sự.

Một số cách dùng đúng:

  • Anh lấy giùm em quyển sách nhé.
  • Bạn giữ giùm mình chiếc chìa khóa.
  • Em kiểm tra giùm cô bài tập này.
  • Chị mua giùm tôi ít trái cây.

Trong các trường hợp này, "giùm" thường đứng sau động từ chính để bổ sung nghĩa "làm hộ".

Cấu trúc phổ biến là:

  • Động từ + giùm.
  • Động từ + giùm + người nhận.

Ví dụ:

  • Chuyển giùm tài liệu.
  • Giữ giùm tôi.
  • Gửi giùm khách hàng.

 

Trong văn bản hành chính

Mặc dù "giùm" là đúng chính tả, nhưng đây vẫn là từ mang sắc thái khẩu ngữ.

Trong các văn bản hành chính, hợp đồng, công văn, quyết định hoặc văn bản pháp lý, nên thay bằng các từ trang trọng hơn như:

  • giúp;
  • hỗ trợ;
  • thực hiện thay;
  • đại diện;
  • ủy quyền;
  • xác nhận;
  • phối hợp.

Ví dụ:

Không nên viết:

  • Đề nghị Quý cơ quan kiểm tra giùm hồ sơ.

Nên viết:

  • Đề nghị Quý cơ quan hỗ trợ kiểm tra hồ sơ.
  • Đề nghị Quý cơ quan xem xét hồ sơ.
  • Đề nghị Quý cơ quan xác nhận thông tin.

 

Trong báo chí và văn học

Báo chí và tác phẩm văn học có thể sử dụng "giùm" để tái hiện lời thoại hoặc tạo sắc thái gần gũi.

Ví dụ:

  • Anh ấy đứng tên giùm người thân.
  • Mẹ giữ giùm con chiếc túi nhé.

Ngược lại, không nên viết "dùm" trong các bài báo hoặc tài liệu xuất bản chính thức.

 

Nguyên tắc cần ghi nhớ

  • Chỉ sử dụng "giùm" khi muốn diễn đạt nghĩa làm giúp hoặc làm hộ.
  • Không dùng "dùm" trong bất kỳ văn bản chính thức nào.
  • Với văn bản hành chính, ưu tiên thay "giùm" bằng những từ mang tính trang trọng hơn.

 

4. Các trường hợp sai chính tả phổ biến khi dùng dùm và giùm

Phần lớn lỗi liên quan đến cặp từ này đều xuất phát từ thói quen phát âm địa phương. Dưới đây là những lỗi thường gặp.

 

Viết "dùm" thay cho "giùm"

Đây là lỗi phổ biến nhất.

Sai:

  • Làm dùm tôi.
  • Giữ dùm xe.
  • Mua dùm ít bánh.
  • Chuyển dùm hồ sơ.

Đúng:

  • Làm giùm tôi.
  • Giữ giùm xe.
  • Mua giùm ít bánh.
  • Chuyển giùm hồ sơ.

 

Viết sai trong các cụm từ quen thuộc

Nhiều cụm từ được sử dụng hằng ngày nhưng vẫn thường bị viết sai.

Sai:

  • Nói dùm.
  • Kiểm tra dùm.
  • Xách dùm.
  • Trông dùm.

Đúng:

  • Nói giùm.
  • Kiểm tra giùm.
  • Xách giùm.
  • Trông giùm.

 

Dùng "dùm" trên biển báo và thông báo

Một số thông báo công cộng vẫn xuất hiện lỗi như:

  • Xin giữ vệ sinh dùm.
  • Tắt điện dùm.
  • Đóng cửa dùm.

Các cách viết này không đúng chuẩn.

Nên sửa thành:

  • Xin vui lòng giữ vệ sinh.
  • Vui lòng tắt điện.
  • Xin đóng cửa sau khi sử dụng.

Cách diễn đạt này vừa đúng chính tả vừa phù hợp với phong cách hành chính.

 

Lạm dụng "giùm" trong văn bản trang trọng

Đây không phải lỗi chính tả nhưng là lỗi phong cách.

Ví dụ:

  • Kính đề nghị Quý cơ quan giải quyết giùm.

Có thể thay bằng:

  • Kính đề nghị Quý cơ quan xem xét giải quyết.
  • Kính đề nghị Quý cơ quan hỗ trợ giải quyết.

 

5. Câu hỏi thường gặp về cách dùng từ dùm và giùm

Vì sao "dùm" xuất hiện rất nhiều trên mạng xã hội?

Nguyên nhân chủ yếu là do ảnh hưởng của cách phát âm địa phương và thói quen gõ nhanh khi nhắn tin. Mặc dù được sử dụng phổ biến trong giao tiếp không chính thức, "dùm" vẫn không phải là cách viết đúng theo chuẩn chính tả.

Dùng "dùm" trong tin nhắn cá nhân có được chấp nhận không?

Trong giao tiếp thân mật, người đọc vẫn có thể hiểu đúng ý nghĩa. Tuy nhiên, để hình thành thói quen sử dụng tiếng Việt chuẩn mực, bạn nên viết "giùm" thay vì "dùm".

Viết "dùm" trong hợp đồng hoặc văn bản pháp lý có làm văn bản vô hiệu không?

Không. Một lỗi chính tả đơn lẻ như "dùm" thường không làm mất hiệu lực của văn bản nếu nội dung và ý chí của các bên vẫn được thể hiện rõ ràng. Tuy nhiên, lỗi này làm giảm tính chuyên nghiệp và có thể ảnh hưởng đến chất lượng của văn bản.

Có trường hợp nào "dùm" là đúng chính tả không?

Có. Trong một số ngữ liệu tiếng Việt cổ, "dùm" là danh từ chỉ một bó hoặc một chùm đồ vật, hoặc là tên của một số giống lúa cổ. Tuy nhiên, khi mang nghĩa "giúp đỡ", "làm hộ", "làm thay", cách viết đúng duy nhất là "giùm".

Có nên dùng "giùm" trong văn bản hành chính không?

"Giùm" đúng chính tả nhưng mang sắc thái khẩu ngữ. Trong các văn bản hành chính, công vụ hoặc pháp lý, nên ưu tiên các từ như "giúp", "hỗ trợ", "thực hiện thay", "đại diện" hoặc "ủy quyền" để bảo đảm tính trang trọng và chuẩn mực của văn bản.

Quý bạn đọc cũng có thể xem thêm: