Dùng kéo tấn công, gây thương tích 10% phạm tội gì?

Về mặt cấu thành tội phạm, hành vi gây thương tích do dùng kéo có thể được nghiên cứu dưới góc độ tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác theo Bộ luật Hình sự. Nếu có đủ dấu hiệu chủ quan (cố ý), hành vi gây tổn hại dù ở mức 10% vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; ngược lại, trong một số trường hợp đặc biệt (ví dụ: hành vi vô ý; tự vệ chính; thương tích rất nhẹ và đương sự xin hòa giải), có thể dẫn đến xử lý dân sự, hành chính hoặc thậm chí không truy cứu hình sự tùy theo quy định và quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.

Bên cạnh trách nhiệm hình sự, người gây thương tích còn phải chịu trách nhiệm bồi thường dân sự đối với vật chất, tinh thần cho bị hại; đồng thời, nếu hành vi sử dụng hung khí (kéo) được coi là có tính chất côn đồ, tính chất nguy hiểm cao, thì bản chất phạm tội có thể bị xem xét ở mức nghiêm trọng hơn.

1. Dùng kéo tấn công, gây thương tích 10% phạm tội gì?

1.1. Tỷ lệ thương tích 10% và ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự

Theo quy định chung của pháp luật hình sự Việt Nam, Tội cố ý gây thương tích theo Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (BLHS) chỉ được xác định khi tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân đạt từ 11% trở lên, nếu hành vi không có các tình tiết tăng nặng định khung khác. Do đó, tỷ lệ 10% là dưới ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự tối thiểu thông thường (11%). Hành vi dùng kéo tấn công người khác và gây ra tỷ lệ tổn thương cơ thể là 10% được xác định là hành vi cấu thành tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Sự nguy hiểm của hành vi này không chỉ nằm ở hậu quả (10%) mà còn nằm ở phương tiện phạm tội (kéo được xác định là hung khí nguy hiểm). 

Trong tình huống này, hành vi thỏa mãn Điểm đ Khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 vì nó được thực hiện bằng "hung khí nguy hiểm." Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với trường hợp 10% khi có sử dụng hung khí nguy hiểm thể hiện rõ ràng định hướng pháp lý của Bộ luật Hình sự Việt Nam: ưu tiên trừng phạt và răn đe hành vi sử dụng công cụ bạo lực nguy hiểm hơn là chỉ trừng phạt mức độ thiệt hại vật chất tối thiểu. Hành vi dùng hung khí nguy hiểm đã làm gia tăng đáng kể tính nguy hiểm cho xã hội, buộc cơ quan tố tụng phải can thiệp bằng chế tài hình sự.

1.2. Hành vi dùng kéo tấn công được pháp luật hình sự quy định như thế nào?

Việc xác định kéo là "hung khí nguy hiểm" là yếu tố quyết định để áp dụng Điểm đ Khoản 1 Điều 134 BLHS. Khái niệm "hung khí nguy hiểm" không có định nghĩa cố định trong Bộ luật Hình sự, nhưng được hiểu là những vật phẩm có tính năng tương tự vũ khí, có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe con người khi được sử dụng làm phương tiện tấn công. Căn cứ pháp lý để định nghĩa "hung khí nguy hiểm" thường được luận giải thông qua các văn bản hướng dẫn của Tòa án nhân dân Tối cao hoặc căn cứ vào các quy định có tính chất định lượng khác.

Ví dụ, trong các quy định về vật phẩm sắc nhọn bị cấm mang theo người (có tính tham khảo), kéo được coi là vật sắc nhọn có thể được sử dụng làm hung khí tấn công nếu nó đạt tiêu chuẩn về kích thước, như có lưỡi dài trên 06 cm tính từ trục hoặc tổng chiều dài cán và lưỡi trên 10 cm.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hình sự, sự xác định kéo là hung khí nguy hiểm chủ yếu dựa trên chức năng sử dụng và ý định tấn công. Nếu chiếc kéo, bất kể kích thước, được sử dụng như một phương tiện để đâm, chém vào nạn nhân, có khả năng gây tổn thương nghiêm trọng đến tính mạng (ngay cả khi kết quả chỉ là 10%), nó sẽ được xác định là hung khí nguy hiểm. Sự kết hợp giữa hành vi "Dùng kéo tấn công" (được xác định là dùng hung khí nguy hiểm) kết hợp với kết quả "gây thương tích 10%" là cơ sở pháp lý vững chắc để khởi tố hình sự theo Điểm đ Khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2017.

1.3. Khung hình phạt đối với tội dùng kéo tấn công, gây thương tích 10%

Người phạm tội gây thương tích 10% bằng hung khí nguy hiểm sẽ bị áp dụng khung hình phạt quy định tại Khoản 1 Điều 134 BLHS. Khung hình phạt này bao gồm: xử phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc bị xử phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi (mức độ bạo lực, vị trí tấn công), nhân thân người phạm tội (có tiền án, tiền sự hay không), và các tình tiết giảm nhẹ (như thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại) để quyết định hình phạt cụ thể. Do khung hình phạt tương đối thấp (dưới 3 năm), hành vi bồi thường thiệt hại đầy đủ và kịp thời là yếu tố then chốt giúp bị cáo có cơ hội nhận hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc hưởng án treo.

2. Trách nhiệm pháp lý về hình sự, dân sự và các yếu tố tăng nặng khác

2.1. Khung hình phạt đối với các tình tiết tăng nặng 

Trong trường hợp hành vi cố ý gây thương tích 10% không chỉ dùng hung khí nguy hiểm (Điểm đ, Khoản 1, Điều 134 BLHS) mà còn kèm theo các tình tiết tăng nặng khác cùng khung 1 (Điểm a - k Khoản 1), ví dụ như có tính chất côn đồ hoặc phạm tội với người già yếu, tàn tật, phụ nữ có thai, hành vi đó vẫn chịu khung hình phạt từ 06 tháng đến 03 năm tù.

Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng và hình phạt cụ thể được Tòa án áp dụng sẽ tăng lên trong phạm vi khung hình phạt này. Đặc biệt, hành vi sẽ bị chuyển sang khung hình phạt cao hơn (Khoản 2, Điều 134 BLHS) với mức phạt tù từ 02 năm đến 06 năm nếu thương tích vẫn là 10% nhưng người phạm tội thỏa mãn các tình tiết đặc biệt nghiêm trọng, bao gồm: Phạm tội 02 lần trở lên; Tái phạm nguy hiểm; hoặc Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 11% đến 30%.

2.2. Phân biệt tội cố ý gây thương tích và giết người không thành

Ý chí chủ quan là tiêu chí pháp lý cốt lõi và phức tạp nhất khi định tội danh, đặc biệt trong các vụ án tấn công bằng hung khí. Tiêu chí này xác định liệu hành vi đó là cố ý gây thương tích hay giết người không thành. Cụ thể, nếu mục đích của người phạm tội chỉ là gây thương tích hoặc làm tổn hại sức khỏe, hành vi sẽ cấu thành tội cố ý gây thương tích (lỗi cố ý trực tiếp hoặc gián tiếp).

Ngược lại, nếu mục đích là tước đoạt tính mạng người khác, hành vi sẽ cấu thành tội Giết Người Không Thành (lỗi cố ý trực tiếp - muốn chết, hoặc cố ý gián tiếp - mặc dù không mong muốn nhưng bỏ mặc hậu quả chết người). Để suy luận về ý chí chủ quan, Tòa án sẽ căn cứ vào vị trí tấn công và phương thức sử dụng kéo. Mặc dù tỷ lệ thương tích chỉ 10%, nếu vết thương do kéo đâm nằm ở các vùng hiểm yếu như cổ, ngực (gần tim) hoặc bụng, Viện Kiểm sát sẽ lập luận rằng hành vi đó có khả năng dẫn đến cái chết và cấu thành tội Giết Người Không Thành. Trái lại, nếu vết thương chỉ ở các vị trí không hiểm yếu như tay, chân, vai và người phạm tội đã dừng hành vi kịp thời, đây là căn cứ mạnh mẽ để khẳng định ý chí chỉ dừng lại ở việc gây thương tích.

2.3. Bồi thường thiệt hại dân sự

Trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (trách nhiệm dân sự) mà người phạm tội phải gánh chịu theo Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015. Cụ thể, người phạm tội có trách nhiệm bồi thường cho người bị hại các khoản chi phí cứu chữa và phục hồi chức năng hợp lý, khoản thu nhập bị mất hoặc giảm sút do phải nghỉ việc điều trị, và khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần.

Đối với tổn thất về tinh thần, các bên được quyền thỏa thuận mức bồi thường, nhưng nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định mức không vượt quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định tại thời điểm giải quyết bồi thường. Giới hạn này áp đặt mức trần pháp lý, vì vậy luật sư có thể tư vấn tập trung vào việc chứng minh các chi phí điều trị tâm lý thực tế để tính vào chi phí cứu chữa nhằm không bị giới hạn.

Về trách nhiệm liên đới, nếu người phạm tội là người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, họ phải bồi thường bằng tài sản của mình, nếu không đủ thì cha mẹ (người giám hộ) phải bồi thường phần còn thiếu; còn đối với người chưa đủ 15 tuổi, cha mẹ hoặc người giám hộ chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại.

3. Giải pháp pháp lý tự bảo vệ và hạn chế rủi ro về hành vi dùng kéo tấn công

Cần tập trung vào việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc ứng xử và pháp luật để tránh phát sinh mâu thuẫn dẫn đến bạo lực. Chủ động rời khỏi các tình huống xung đột và tìm kiếm sự can thiệp của cơ quan chức năng là biện pháp an toàn nhất. Trong trường hợp bị truy đuổi hoặc tấn công, việc sử dụng các biện pháp phòng vệ phải tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc về phòng vệ chính đáng theo Điều 22 BLHS, tức là hành vi chống trả phải tương xứng với hành vi xâm phạm và không vượt quá giới hạn cần thiết.

Về mặt dân sự, nếu không may gây ra thương tích, việc tích cực và kịp thời bồi thường thiệt hại đầy đủ cho người bị hại theo Điều 590 Bộ luật Dân sự (bao gồm chi phí điều trị và tổn thất tinh thần) là yếu tố pháp lý then chốt giúp giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tăng cơ hội được hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ, qua đó hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và hình phạt tù giam.

4. Các câu hỏi thường gặp 

4.1. Hành vi dùng kéo và dùng tay gây thương tích khác nhau về bản chất cấu thành tội phạm như thế nào?

Sự khác biệt hai hành vi này nằm ở việc sử dụng "hung khí nguy hiểm" đã làm thay đổi hoàn toàn tính chất pháp lý của vụ án. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết hai hành vi này:

4.2. Xử phạt hành chính có phải là hình phạt thay thế cho truy cứu hình sự đối với tội gây thương tích dưới 11% không?

Xử phạt hành chính không phải là hình phạt thay thế, mà là chế tài được áp dụng khi hành vi đó không đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự. Nếu hành vi gây thương tích 10% không có bất kỳ tình tiết định khung tăng nặng nào (như dùng hung khí nguy hiểm), nó chỉ bị xử phạt hành chính về hành vi xâm phạm sức khỏe người khác.

Kết luận

Hành vi dùng kéo tấn công gây thương tích 10% là hành vi cấu thành tội phạm hình sự theo Khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự. Mặc dù tỷ lệ tổn thương cơ thể (10%) thấp hơn ngưỡng thông thường (11%), yếu tố quyết định để truy cứu trách nhiệm hình sự chính là việc sử dụng chiếc kéo - được xác định là hung khí nguy hiểm. Về mặt tố tụng, vụ án này không thuộc trường hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại mà được khởi tố theo quy định chung, thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật đối với các hành vi sử dụng công cụ bạo lực nguy hiểm.

Người phạm tội phải đối mặt với khung hình phạt cơ bản từ 06 tháng đến 03 năm tù (hoặc cải tạo không giam giữ) và phải thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự toàn diện cho người bị hại (chi phí cứu chữa, tổn thất tinh thần). Ranh giới giữa tội cố ý gây thương tích và giết người không thành phụ thuộc vào việc xác định ý chí chủ quan và vị trí tấn công, đòi hỏi cơ quan tố tụng phải đánh giá cẩn trọng.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.