Giải đáp vướng mắc trong thi hành án hình sự theo Công văn 163

1. Một số thông tin về Công văn 163

Công văn 163/TANDTC-PC năm 2024 đã đưa ra những giải đáp quan trọng về một số vướng mắc trong lĩnh vực xét xử, cụ thể được phân chia thành các mục như sau:

I. Hình sự, Tố tụng hình sự

Giảm mức hình phạt đối với người dưới 18 tuổi: Điều 63 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định điều kiện để giảm mức hình phạt đã tuyên, trong đó yêu cầu phải có việc bồi thường một phần nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, Điều 105 của cùng bộ luật quy định về việc giảm mức hình phạt đối với người dưới 18 tuổi không đặt ra điều kiện về bồi thường. Do đó, nếu cha mẹ của người phạm tội không thực hiện việc bồi thường thì bản thân người dưới 18 tuổi vẫn có thể được giảm mức hình phạt đã tuyên, miễn là các điều kiện khác đều được đảm bảo.

II. Thi hành án hình sự

Thẩm quyền về thời hiệu thi hành bản án: Vấn đề xác định thẩm quyền cho người bị kết án hưởng thời hiệu thi hành bản án thuộc về Tòa án đã ra bản án. Tòa án này có trách nhiệm thông báo cho người bị kết án về việc hưởng thời hiệu thi hành án, chứ không phải Tòa án nơi người bị kết án đang chấp hành án. Điều này đảm bảo sự thống nhất và rõ ràng trong quá trình thi hành án.

III. Áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân

Thủ tục dẫn giải đối tượng cai nghiện: Đối với trường hợp người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nhưng đang trong quá trình điều trị để cắt cơn, việc dẫn giải đối tượng này đến phiên họp Tòa án không được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính. Bởi vì đây là biện pháp hạn chế quyền con người và không có quy định pháp luật thì không được áp dụng. Do đó, không có cơ quan nào có thẩm quyền dẫn giải đối tượng này đến phiên họp.

IV. Dân sự, Tố tụng dân sự

Tống đạt cho người đại diện theo ủy quyền: Khi đương sự ủy quyền cho người đại diện tham gia tố tụng, Tòa án có thể tống đạt các văn bản đến người đại diện đó. Tuy nhiên, nếu Tòa án không thể tống đạt trực tiếp cho người đại diện, thì cần thực hiện thủ tục niêm yết công khai theo quy định tại Điều 179 của Bộ luật Tố tụng dân sự, và sau đó tống đạt trực tiếp cho người ủy quyền. Điều này nhằm đảm bảo rằng thông tin vẫn được truyền đạt đầy đủ và kịp thời.

2. Giải đáp vướng mắc trong thi hành án hình sự theo Công văn 163

Cụ thể, tại mục II Công văn 163/TANDTC-PC ngày 10/9/2024 giải đáp một số trường hợp về thi hành án hình sự như sau:

(1) Việc cho người bị kết án hưởng thời hiệu thi hành bản án thuộc thẩm quyền của Tòa án nào. Tòa án ra bản án hay Tòa án nơi người bị kết án đang chấp hành án?

Trường hợp trên, Tòa án đã ra bản án có thẩm quyền thông báo cho người bị kết án hưởng thời hiệu thi hành bản án¹.

(2) Tòa án có phải ra quyết định thi hành án phạt tù đối với quyết định buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo không?

Khi thi hành án treo, Tòa án căn cứ Điều 84 Luật Thi hành án hình sự 2019 ra quyết định thi hành án treo. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã căn cứ vào quyết định này để tổ chức thi hành. Để thi hành quyết định buộc phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo thì Tòa án phải ra quyết định thi hành án phạt tù đối với quyết định này để cơ quan thi hành án hình sự tổ chức thi hành theo quy định.

(3) Tòa án có phải ra quyết định thi hành án đối với quyết định tổng hợp hình phạt của nhiều bản án hay không?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 364 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) thì Tòa án có thẩm quyền đã ra quyết định thi hành án đối với mỗi bản án có hiệu lực pháp luật. Do đó, Tòa án không ra quyết định thi hành án đối với quyết định tổng hợp hình phạt của nhiều bản án.

(4) Trường hợp bị cáo chấp hành xong hình phạt tù của bản án đã tuyên trong thời hạn kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm hoặc bị cáo đang tại ngoại nhưng trước đó đã bị tạm giữ, tạm giam mà thời hạn tạm giữ, tạm giam bằng thời hạn phạt tù của bản án đã tuyên thì Tòa án có ra quyết định thi hành án phạt tù không?

Trường hợp trên, Tòa án không ra quyết định thi hành án phạt tù. Khi bản án có hiệu lực pháp luật, Tòa án gửi bản án cho cơ quan thi hành án hình sự theo quy định.

Đồng thời: Tại Điều 364 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, quy định về thẩm quyền và thủ tục ra quyết định thi hành án được quy định rõ ràng như sau:

- Thẩm quyền ra quyết định thi hành án: Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm có thẩm quyền trực tiếp ra quyết định thi hành án. Trong trường hợp cần thiết, Chánh án có thể ủy thác cho Chánh án Tòa án khác cùng cấp thực hiện việc này. Điều này đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong quy trình thi hành án, giúp phân bổ công việc một cách hợp lý giữa các Tòa án.

- Thời hạn ra quyết định thi hành án: Thời hạn để ra quyết định thi hành án là 07 ngày, bắt đầu tính từ ngày bản án hoặc quyết định sơ thẩm có hiệu lực pháp luật. Nếu nhận được bản án hoặc quyết định phúc thẩm, quyết định giám đốc thẩm, hoặc quyết định tái thẩm, thời hạn này cũng được áp dụng tương tự. Việc quy định thời hạn cụ thể giúp đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và tạo điều kiện cho việc thi hành án diễn ra nhanh chóng.

- Quy định về quyết định ủy thác: Trong trường hợp Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm ủy thác cho Chánh án Tòa án khác, thì trong thời hạn 07 ngày kể từ khi nhận được quyết định ủy thác, Chánh án được ủy thác phải ra quyết định thi hành án. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác và liên kết giữa các cơ quan tư pháp trong việc thực hiện các quyết định của Tòa án.

- Trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại: Nếu người bị kết án phạt tù đang tại ngoại, quyết định thi hành án phải ghi rõ thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định. Người đó có trách nhiệm phải có mặt tại cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện để thực hiện án. Điều này nhằm đảm bảo rằng người bị kết án thực hiện nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật.

- Trường hợp người bị kết án bỏ trốn: Trong trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại mà bỏ trốn, Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án sẽ yêu cầu cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh nơi người đó đang tại ngoại thực hiện quyết định truy nã. Điều này không chỉ giúp bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật mà còn nhằm ngăn chặn việc trốn tránh nghĩa vụ hình sự của người bị kết án.

Lưu ý: Tầm quan trọng của việc giải đáp thắc mắc trong thi hành án hình sự

(1) Đảm bảo tính minh bạch và công khai:

- Người bị kết án: Khi được giải đáp thắc mắc, người bị kết án sẽ hiểu rõ hơn về bản án, hình phạt phải chịu và các quyền lợi của mình. Điều này giúp họ chấp hành án một cách tự nguyện hơn, đồng thời giảm thiểu các hành vi kháng cự hoặc gây rối trật tự.

- Xã hội: Việc công khai giải đáp thắc mắc góp phần tăng cường tính minh bạch trong quá trình thi hành án, tạo niềm tin của xã hội vào sự công bằng của pháp luật.

(2) Phát hiện và giải quyết kịp thời các vướng mắc:

- Vướng mắc thủ tục: Trong quá trình thi hành án, có thể phát sinh nhiều vướng mắc về thủ tục, hồ sơ hoặc các quy định pháp luật. Việc giải đáp kịp thời các vướng mắc này giúp đảm bảo quá trình thi hành án được diễn ra đúng quy định, tránh kéo dài thời gian và gây thiệt hại cho các bên liên quan.

- Vướng mắc thực tế: Ngoài ra, còn có thể có những vướng mắc phát sinh từ các yếu tố khách quan như điều kiện kinh tế, xã hội, hoặc các yếu tố chủ quan như thái độ hợp tác của người bị kết án. Việc giải đáp các vướng mắc này đòi hỏi sự linh hoạt, sáng tạo và nhân văn của cơ quan thi hành án.

(3) Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan:

- Người bị kết án: Việc giải đáp thắc mắc giúp bảo vệ quyền được biết, quyền được bào chữa và các quyền cơ bản khác của người bị kết án.

- Người bị hại: Việc giải đáp thắc mắc giúp người bị hại hiểu rõ hơn về quá trình thi hành án, đồng thời bảo vệ quyền lợi được bồi thường thiệt hại của họ.

- Các bên liên quan khác: Việc giải đáp thắc mắc giúp các bên liên quan khác như người thân của người bị kết án, luật sư, các cơ quan có liên quan hiểu rõ hơn về quá trình thi hành án và đóng góp ý kiến xây dựng.

(4) Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án:

- Giảm thiểu kháng nghị: Khi người bị kết án hiểu rõ bản án và hình phạt, họ ít có khả năng kháng nghị hoặc khiếu nại vô lý, giúp giảm bớt gánh nặng cho cơ quan thi hành án.

- Tăng cường tính giáo dục: Việc giải đáp thắc mắc giúp người bị kết án nhận thức rõ hậu quả của hành vi phạm tội, từ đó có cơ hội cải tạo tốt hơn.

- Đảm bảo tính thống nhất: Việc giải đáp thắc mắc giúp đảm bảo sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, tránh tình trạng tùy tiện, chủ quan trong quá trình thi hành án.

Bạn đọc có thể tham khảo bài viết sau:

• Thẩm quyền của Tòa án trong thi hành án hình sự
• Quy định về tái hoà nhập cộng đồng trong Luật Thi hành án hình sự năm 2019?

Bạn đọc có thắc mắc pháp lý có thể liên hệ qua số tổng đài Luật Sư Tư Vấn Pháp Luật Miễn Phí Online 24/24: 19006162 hoặc thông qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để được tư vấn cụ thể.