Mục lục bài viết

 

1. Khái niệm về giải quyết tranh chấp lao động bằng hòa giải

Giải quyết tranh chấp lao động bằng phương thức hòa giải của Hòa giải viên lao động là một phương thức giải quyết tranh chấp, theo đó với sự giúp đỡ của Hòa giải viên lao động giữ vai trò trung gian, các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận với nhau về các giải pháp giải quyết tranh chấp.

Hòa giải là một biện pháp truyền thống để giải quyết các tranh chấp trong đời sống xã hội nói chung, các tranh chấp lao động nói riêng. Hòa giải là sự tiếp nối quá trình thương lượng trong đó các bên cố gắng làm điều hòa những ý kiến bất đồng. Bên thứ ba đóng vai trò trung gian, hoàn toàn độc lập với hai bên và hành động một cách vô tư, không thiên vị, tìm cách đưa các bên tranh chấp tới những điểm mà họ có thể thỏa thuận với nhau. Người hòa giải không có quyền áp đặt và không tham gia tích cực vào quá trình giải quyết tranh chấp nhưng hành động như một người môi giới, giúp hai bên ngồi lại với nhau.

 

2. Đặc điểm của hòa giải giải quyết tranh chấp lao động tại Hòa giải viên lao động

- Hòa giải là một phương thức giải quyết tranh chấp lao động

Trong nhiều thế kỷ, hòa giải đã được sử dụng như một hình thức giải quyết tranh chấp lao động nhằm mục đích giải quyết dứt điểm tranh chấp lao động.Mục đích cuối cùng của hòa giải là nhằm giúp các bên tranh chấp tìm kiếm giải pháp và phương án cho việc giải quyết tranh chấp lao động. Tuy nhiên, quá trình hòa giải đôi khi là sự chuẩn bị những điều kiện cần thiết để một trong các bên hoặc cả hai bên tranh chấp có thể sớm đưa tranh chấp ra cơ quan tài phán để giải quyết. Dưới góc độ này, hòa giải chỉ là thủ tục để các bên đi tiếp hành trình giải quyết tranh chấp và việc tổ chức hòa giải khi đó không nhằm mục đích giải quyết dứt điểm vụ tranh chấp giữa các bên.

- Bên thứ ba giữ vai trò trung gian hòa giải là Hòa giải viên lao động phải là bên độc lập

So với thương lượng, sự xuất hiện của bên thứ ba trung lập là điểm nổi bật và vì vậy đã tạo nên sự khác biệt giữa hòa giải và thương lượng. Hòa giải viên lao động là bên thứ ba xuất hiện với trách nhiệm đứng ra dàn xếp quá trình giải quyết tranh chấp lao động, tạo cho quá trình giải quyết tranh chấp một bầu không khí hoàn toàn khác so với thương lượng. Sự điều hòa của Hòa giải viên lao động thực sự có vai trò rất quan trọng trong quá trình hòa giải giải quyết tranh chấp lao động.

Đó chính là nhân tố đảm bảo mức độ thành công của hòa giải cao hơn so với thương lượng. Chính vì vậy, Hòa giải viên lao động phải có vị trí độc lập với các bên và hoàn toàn không có lợi ích liên quan đến tranh chấp. Hòa giải viên lao động đồng thời phải là bên có hiểu biết về các vấn đề lao động - xã hội, pháp luật lao động cũng như các kỹ năng hòa giải để thực hiện tốt quyền, trách nhiệm của mình.

- Các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận với nhau về các giải pháp nhằm giải quyết tranh chấp

Trong quá trình hòa giải, Hòa giải viên lao động làm trung gian hòa giải có quyền chỉ đạo, kiểm soát hoạt động của các bên tranh chấp trên cơ sở các quy tắc hòa giải, đồng thời cũng sẽ đưa ra những chỉ dẫn và gợi ý về mặt nội dung để các bên lựa chọn cùng quyết định. Bởi vì, Hòa giải viên lao động không phải là người có quyền áp đặt ý chí, buộc các bên tranh chấp phải tuân theo quyết định của mình về một phương án giải quyết tranh chấp. Chính điều này dẫn đến các thỏa thuận, cam kết từ kết quả của quá trình hòa giải không có giá trị bắt buộc cưỡng chế thi hành mà phụ thuộc vào thiện chí, sự tự nguyện của các bên.

 

3. Lợi ích của hòa giải giải quyết tranh chấp lao động tại Hòa giải viên lao động

Nếu được thực hiện với tinh thần thiện chí, giải quyết các tranh chấp lao động bằng hòa giải tại Hòa giải viên lao động luôn đem lại hiệu quả cao xuất phát từ những lợi ích của phương thức này. Các lợi ích căn bản của hòa giải giải quyết tranh chấp lao động tại Hòa giải viên lao động bao gồm:

- Thủ tục đơn giản, linh hoạt, thuận tiện và ít tốn kém

Tính linh hoạt, đơn giản của hòa giải tại Hòa giải viên lao động trước hết thể hiện ở việc pháp luật không quy định một cách cụ thể, cứng nhắc về những thủ tục, kỷ thuật hòa giải phức tạp mà chủ yếu nhường quyền quyết định cho các chủ thể liên quan. Các bên tranh chấp được bày tỏ ý kiến về quá trình hòa giải được tiến hành như thế nào sẽ phù hợp với họ, từ đó cho phép Hòa giải viên lao động có những điều chỉnh về thủ tục phù hợp với bản chất của vụ tranh chấp và điều kiện thực tế của các bên.

- Các bên có quyền chủ động quyết định kết quả giải quyết tranh chấp

Đây cũng chính là ưu thế nổi trội của phương thức hòa giải so với các phương thức giải quyết tranh chấp lao động khác vốn khó lường trước được kết quả. Phương thức này nhằm phát huy tối đa tự do ý chí và khả năng tự định đoạt của các bên đối với vấn đề tranh chấp. Với sự hỗ trợ chuyên nghiệp của Hòa giải viên lao động, các bên cùng trao đổi, đàm phán, thương lượng với nhau về các giải pháp phù hợp nhằm giải quyết vấn đề tranh chấp. Do đó, giải pháp giải quyết tranh chấp cơ bản đáp ứng nhu cầu của các bên, có thể giải quyết tận gốc vấn đề tranh chấp, giúp các bên tránh được một quyết định về tranh chấp được đưa ra trên cơ sở ý chí của bên thứ ba.             

- Góp phần duy trì và cải thiện quan hệ lao động giữa các bên tranh chấp.                                                                                                                                              
Cùng với thương lượng, hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp lao động phù hợp với bản chất của quan hệ lao động. Bởi vì, các bên tự nguyện xác lập quan hệ lao động nên khi xảy ra tranh chấp, việc giải quyết tranh chấp trước hết cũng phải dựa trên sự hiểu biết, chia sẻ giữa các bên. Hòa giải thông qua vai trò của Hòa giải viên lao động làm trung gian giúp các bên tự thương lượng giải quyết tranh chấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc góp phần duy trì và cải thiện mối quan hệ lao động giữa các bên tranh chấp. Thông qua hòa giải, các bên tranh chấp có thể chia sẻ thông tin, trao đổi, thảo luận, đàm phán về vấn đề tranh chấp, tạo cơ hội cho mỗi bên bày tỏ quan điểm của mình về vấn đề tranh chấp cũng như các giải pháp để giải quyết tranh chấp, qua đó giúp các bên thêm hiểu biết và dễ dàng nhượng bộ, chia sẻ lẫn nhau, góp phần giữ gìn cục diện ổn định của mối quan hệ lao động giữa các bên.

- Đảm bảo tính bảo mật

Hòa giải tại Hòa giải viên lao động, tranh chấp lao động được giải quyết một cách kín đáo. Mặc dù có sự tham gia của Hòa giải viên lao động là bên thứ ba làm trung gian hòa giải cùng với các bên tranh chấp, tuy nhiên Hòa giải viên lao động cũng thường bị ràng buộc bởi nguyên tắc bảo mật. Điều này tạo nên lợi ích của hòa giải về đảm bảo tính bảo mật so với các phương thức giải quyết tranh chấp bằng tố tụng. Lợi ích này đặc biệt có ý nghĩa đối với các tranh chấp lao động liên quan đến bí mật công nghệ hoặc bí mật kinh doanh.

 

4. Quy trình giải quyết tranh chấp lao động bằng phương thức hòa giải của Hòa giải viên lao động

- Bước 1: Nhận đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động

Thủ tục hòa giải thông qua Hòa giải viên lao động là thủ tục bắt buộc trong giải quyết tranh chấp lao động (trừ các loại tranh chấp không bắt buộc phải thông qua thủ tục hòa giải). Tuy nhiên, thủ tục này chỉ bắt đầu bởi chính các bên tranh chấp. Cụ thể, khi có nhu cầu hòa giải, một trong hai bên tranh chấp phải có đơn yêu cầu gửi tới Hòa giải viên lao động mà họ lựa chọn hoặc gửi tới cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân. Trường hợp đơn yêu cầu được gửi tới Hòa giải viên thì Hòa giải viên là người tiến hành các thủ tục cần thiết cho việc thụ lý đơn yêu cầu.

Các thủ tục cần thiết cho việc thụ lý đơn yêu cầu phải tiến hành bao gồm:

+ Xác định tranh chấp lao động được yêu cầu giải quyết thuộc thẩm quyền giải quyết của Hòa viên lao động hay không?

+ Xác định người làm đơn có phải là người có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp hay không?

+ Nội dung đơn đáp ứng đầy đủ các yêu cầu luật định hay chưa?

+ Đề nghị bên yêu cầu cung cấp các chứng cứ, tài liệu xác thực liên quan tới vụ tranh chấp.

- Bước 2: Chuẩn bị phiên họp hòa giải

Để việc hòa giải đạt kết quả cao, công tác chuẩn bị cho phiên họp hòa giải cần được thực hiện kỹ lưỡng, cẩn thận. Hòa giải viên lao động sau khi nhận được quyết định cử tham gia giải quyết tranh chấp lao động cần nhanh chóng tìm hiểu vụ việc, thu thập tài liệu, chứng cứ, lập hồ sơ giải quyết tranh chấp, tiếp xúc với các bên tranh chấp nếu cần và dự kiến ban đầu phương án hòa giải. Ngoài ra, các công việc khác như chuẩn bị địa điểm tiến hành hòa giải, gửi thông báo đến các bên tranh chấp, người làm chứng và người có liên quan (nếu có) cũng phải được thực hiện chu đáo để đảm bảo phiên hòa giải được diễn ra theo đúng thời gian và đạt hiệu quả.

- Bước 3: Tổ chức phiên họp hòa giải

Hòa giải viên lao động cần phải tổ chức phiên họp hòa giải và kết thúc việc hòa giải trong thời gian luật định. Trước khi bắt đầu phiên họp hòa giải, Hòa giải viên lao động phải xác định một cách rõ ràng mục tiêu, nguyên tắc và các yêu cầucăn bản đối với bên thứ ba trung lập trong công tác hòa giải bởi đây chính là những yếu tố đảm bảo cho hoạt động hòa giải đi đúng hướng và đạt được hiệu quả.
Phiên họp hòa giải thường được tiến hành theo trình tự, thủ tục với các hoạt động cụ thể sau:

+ Kiểm tra tư cách hợp pháp của các bên tham gia hòa giải

+ Tạo lập bối cảnh hòa giải

+ Tìm hiểu về các bên và vấn đề tranh chấp

+ Tìm kiếm các phương án giải quyết tranh chấp

+ Kết thúc phiên họp hòa giải

- Bước 4: Kết thúc hòa giải

Trên cơ sở kết quả phiên họp hòa giải, trường hợp hai bên tranh chấp thỏa thuận được về phương án giải quyết tranh chấp, Hòa giải viên lao động lập biên bản hòa giải thành. Trường hợp hai bên không thỏa thuận được, Hòa giải viên lao động đưa ra phương án hoà giải để hai bên xem xét. Trường hợp hai bên chấp nhận phương án hoà giải do Hòa giải viên lao động đưa ra, Hòa giải viên lao động sẽ lập biên bản hoà giải thành. Trường hợp hai bên không chấp nhận phương án hoà giải của Hòa giải viên lao động, Hòa giải viên lao động lập biên bản hoà giải không thành. Biên bản hòa giải thành hay hòa giải không thành đều phải có đầy đủ chữ ký của bên tranh chấp có mặt và của Hoà giải viên lao động. Bản sao biên bản hoà giải thành hoặc hoà giải không thành phải được gửi cho các bên tranh chấp trong thời hạn 01 ngày làm việc, kể từ ngày lập biên bản.

 

5. Kỹ năng giải quyết tranh chấp lao động bằng phương thức hòa giải

Trước khi tiến hành hòa giải, Hòa giải viên lao động cần phải xác định rõ  mục tiêu và nguyên tắc căn bản trong công tác hòa giải để định hướng cho hoạt  động hòa giải. Mục tiêu bao trùm của hoà giải là nhằm giúp các bên tranh chấp tự nguyện  chấm dứt xung đột, giải tỏa mâu thuẫn, duy trì quan hệ lao động giữa các bên sau  tranh chấp. Bên cạnh đó, thích hợp với mỗi giai đoạn, mỗi bước trong quy trình  hòa giải, Hòa giải viên lao động cần xác định rõ tuần tự các mục tiêu cụ thể. 

Hòa giải viên lao động khi tiến hành hoạt động hòa giải cần bám sát vào các  nguyên tắc căn bản sau: 

+ Chỉ tạo môi trường để các bên chủ động đề xuất và tự nguyện lựa chọn  giải pháp mà không quyết định thay các bên; 

+ Không nhận xét, đánh giá, phán xét mà chỉ phân tích để các bên thấy rõ  vấn đề;  

+ Không tiếp tục thảo luận khi các bên chưa kiểm soát được cảm xúc;

+ Luôn giữ thái độ và vai trò trung lập, đảm bảo sự bình đẳng giữa các bên  tranh chấp trong quá trình hòa giải; 

+ Bảo mật;

+ Đảm bảo chắc chắn rằng các bên hiểu đúng, đầy đủ và tự nguyện, đồng  thuận lựa chọn phương án giải quyết tranh chấp;  

+ Phương án giải quyết tranh chấp không được trái với pháp luật và đạo đức  xã hội.