Luật Minh Khuê phân tích và giải đáp các vấn đề pháp lý liên quan như sau:

 

1. Lấn, chiếm đất chưa sử dụng là gì?

- Theo quy định của khoản 1 và khoản 2 Điều 3 của Nghị định 91/2019/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai  và khoản 1 Điều 1 của Nghị định 04/2022/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; tài nguyên nước và khoáng sản; khí tượng thủy văn; đo đạc và bản đồ thì:

+ Lấn đất là việc của người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép. Lấn đất là hành vi trái quy định pháp luật mà người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích sử dụng đất khi không được cho phép.

+ Chiếm đất là việc sử dụng đất thuộc một trong các trường hợp là tự ý sử dụng đất mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép hoặc tự ý sử dụng đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác mà không được tổ chức, cá nhân đó cho phép hoặc sử dụng đất được Nhà nước giao đất, cho thuê đất đã hết thời hạn sử dụng mà không được Nhà nước gia hạn sử dụng đất và đã có quyết định thu hồi đất được công bố, tổ chức thực hiện nhưng người sử dụng đất không chấp hành (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp sử dụng đất nông nghiệp) và sử dụng đất trên thực địa mà chưa hoàn thành các thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật. Chiếm đất là việc người sử dụng đất thực hiện các hành vi như tự ý sử dụng đất không phải thuộc quyền sử dụng của mình khi không được cho phép.

- Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 thì đất được chia làm 3 nhóm là nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất chưa sử dụng. Và theo khoản 2 Điều 132 Luật Đất đai năm 2013 thì nhóm đất chưa sử dụng được sử dụng vào đất công ích, trường hợp đất chưa sử dụng cho mục đích công ích thì Ủy ban nhân dân cấp xã cho hộ gia đình, cá nhân tại địa phương thuê để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản theo hình thức đấu giá để cho thuê. Thời hạn sử dụng đất đối với mỗi lần thuê không quá 05 năm. Như vậy theo quy định của pháp luật thì UBND cấp xã có trách nhiệm quản lý nhóm đất chưa sử dụng và khuyến khích, tạo điều kiện cho hộ gia đình, cá nhân đầu tư vào đất chưa sử dụng theo quy hoạch, kế hoạch.

- Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 thì đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai. Như vậy việc lấn, chiếm đất chưa sử dụng là hành vi vi phạm pháp luật tùy thuộc vào hành vi và mức độ nghiêm trọng mà sẽ có chế tài xử lý phù hợp.

 

2. Hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng bị xử lý như thế nào?

- Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai là 02 năm. Tức là hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng trong vòng 02 năm kể từ thời điểm bắt đầu thời hiệu xử phạt về hành vi vi phạm này mà cơ quan, cá nhân có thẩm quyền được quyền thực hiện xử phạt vi phạm hành chính về hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng. Nếu hết thời hạn 02 năm mà cơ quan, cá nhân có thẩm quyền không thực hiện xử phạt đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng này thì không được áp dụng xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng này.

- Đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng thì thời điểm kết thúc của các hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng (di chuyển, làm sai lệch hoặc hư hỏng mốc chỉ giới sử dụng đất, mốc địa giới hành chính) là thời điểm đã thực hiện xong các hoạt động của hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng đó. Như vậy thời điểm để tính thời hiệu xử phạt vi phạm về hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng là 02 năm kể từ thời điểm hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng được hoàn thành. Tức là chỉ cần chủ thể vi phạm thực hiện hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng đã thực hiện hết hành vi và đạt được mục đích lấn, chiếm đất của mình thì thời điểm hoàn thành hành vi là thời điểm bắt đầu tính thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này.

- Thời hạn ra quyết định xử lý vi phạm hành chính thì theo Điều 66 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2020 thì:

+ Thời hạn ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính về hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng là 07 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính. Nếu vụ việc phải chuyển hồ sơ đến người có thẩm quyền thì thời hạn ra quyết định xử phạt là 10 ngày làm việc, kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính.

+ Đối với vụ việc mà cá nhân, tổ chức có yêu cầu giải trình hoặc phải xác minh các tình tiết liên quan thì thời hạn ra quyết định xử phạt là 01 tháng, kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính. Nếu trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, có nhiều tình tiết phức tạp, cần có thời gian để xác minh, thu thập chứng cứ thì thời hạn ra quyết định xử phạt là 02 tháng, kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính.

- Đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng tại khu vực nông thôn thì hình thức và mức xử phạt như sau: (căn cứ theo khoản 1 Điều 14 của Nghị định 91/2019/NĐ-CP và một số quy định tại khoản 1 Điều 1 của Nghị định 04/2022/NĐ-CP)

+ Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với diện tích đất lấn, chiếm dưới 0,05 héc ta;

+ Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với diện tích đất lấn, chiếm từ 0,05 héc ta đến dưới 0,1 héc ta;

+ Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với diện tích đất lấn, chiếm từ 0,1 héc ta đến dưới 0,5 héc ta;

+ Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với diện tích đất lấn, chiếm từ 0,5 héc ta đến dưới 01 héc ta;

+ Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với diện tích đất lấn, chiếm từ 01 héc ta trở lên.

- Trường hợp lấn, chiếm đất chưa sử dụng tại khu vực đô thị thì mức xử phạt bằng 02 lần mức xử phạt đối với đất chưa sử dụng ở nông thôn nhưng mức phạt tối đa không quá 500.000.000 đồng đối với cá nhân, không quá 1.000.000.000 đồng đối với tổ chức (căn cứ theo khoản 5 Điều 14 của Nghị định 91/2019/NĐ-CP).

Như vậy đối với hành vi lấn chiếm đất chưa sử dụng ở khu vực đô thị thì mức phạt thấp nhất là 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng với hành vi lấn, chiếm dưới 0,05 héc ta và cao nhất là 60.000.000 đồng đến 140.000.000 đồng đối với hành vi lấn, chiếm từ 01 héc ta trở lên.

- Ngoài ra các mức phạt đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng trên là áp dụng đối với cá nhân còn đối với tổ chức thì mức phạt đối với hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng sẽ bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân nhưng không quá 1.000.000.000 đồng.

- Trên đây là hình phạt chính của hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng. Ngoài ra chủ thể vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là: (Căn cứ khoản 7 Điều 14 của Nghị định 91/2019/NĐ-CP)

+ Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi có hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng.

+ Buộc trả lại đất đã lấn, chiếm.

+ Buộc đăng ký đất đai theo quy định đối với trường hợp có đủ điều kiện được công nhận quyền sử dụng đất và các trường hợp người đang sử dụng đất vi phạm được tạm thời sử dụng cho đến khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định tại Điều 22 của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP.

+ Buộc thực hiện tiếp thủ tục giao đất, thuê đất theo quy định đối với trường hợp sử dụng đất khi chưa thực hiện xong thủ tục giao đất, thuê đất.

+ Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng. Số lợi bất hợp pháp sẽ được xác định theo quy định của pháp luật.

* Lưu ý: Nếu hành vi lấn, chiếm đất chưa sử dụng đã hết thời hiệu xử lý vi phạm hành chính thì không áp dụng hình thức xử phạt chính là hình thức phạt tiền nhưng vẫn áp dụng được các biện pháp khắc phục hậu quả như đã nêu ở trên.

- Ngoài ra hành vi lấn chiếm đất chưa sử dụng còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 228 của Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai thì hình phạt cao nhất là phạt tù đến 07 năm.

Trên đây là bài tư vấn của chúng tôi, mọi thắc mắc quý khách hàng vui lòng liên hệ số Hotline 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật đất đai giải đáp. Xin chân thành cảm ơn!