Hồ sơ thi hành án phạt trục xuất gồm giấy tờ gì?

Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, hình phạt trục xuất là chế tài đặc thù, chỉ áp dụng đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam. Đây là một hình thức cưỡng chế tư pháp mang tính chất an ninh và đối ngoại cao. Để đảm bảo tính hợp pháp, minh bạch và an toàn tuyệt đối trong việc thi hành án, Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 (LTHAHS) đã quy định chặt chẽ về quy trình, thẩm quyền và đặc biệt là cấu thành của hồ sơ thi hành án.

Hồ sơ thi hành án phạt trục xuất theo quy định tại Điều 120 Luật Thi hành án hình sự. Hồ sơ này do Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh lập, đóng vai trò là chứng cứ pháp lý xác định toàn bộ quá trình chuyển giao và thực hiện hình phạt. Điều 120 LTHAHS quy định các tài liệu về bản án có hiệu lực pháp luật, giấy tờ nhân thân, đến các giấy tờ chứng nhận đã hoàn thành nghĩa vụ dân sự kèm theo, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về tính chất liên ngành và sự phức tạp trong quản lý tư pháp đối với hình phạt trục xuất.

1. Khái quát về hình phạt trục xuất và cơ sở pháp lý thi hành án

1.1. Khái niệm và đặc điểm pháp lý của hình phạt trục xuất

Thi hành án phạt trục xuất là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người chấp hành án phải rời khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Bản chất của hình phạt này là buộc người phạm tội phải rời khỏi lãnh thổ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong một thời hạn nhất định.

Điểm đặc biệt của hình phạt trục xuất là nó có thể tồn tại dưới hai hình thức pháp lý: là hình phạt chính hoặc là hình phạt bổ sung. Khi là hình phạt chính, người phạm tội chỉ bị buộc rời khỏi lãnh thổ. Khi là hình phạt bổ sung, nó thường đi kèm với hình phạt chính là phạt tiền hoặc phạt tù. Việc lập hồ sơ thi hành án phạt trục xuất theo quy định tại Điều 120 Luật Thi hành án hình sự áp dụng cho người bị kết án trục xuất theo bản án, quyết định của Tòa án, không bao gồm các quyết định trục xuất theo thủ tục xử lý vi phạm hành chính do Bộ trưởng Bộ Công an hoặc Cục Quản lý xuất nhập cảnh ra quyết định.

Hoạt động thi hành án phạt trục xuất được điều chỉnh bởi LTHAHS và các nghị định chi tiết của Chính phủ (như Nghị định 142/2021/NĐ-CP crong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, hình phạt trục xuất là chế tài đặc thù, chỉ áp dụng đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam. Đây là một hình thức cưỡng chế tư pháp mang tính chất an ninh và đối ngoại cao. Để đảm bảo tính hợp pháp, minh bạch và an toàn tuyệt đối trong việc thi hành án, Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 đã quy định chặt chẽ về quy trình, thẩm quyền và đặc biệt là cấu thành của hồ sơ thi hành án.

Hồ sơ thi hành án phạt trục xuất theo quy định tại Điều 120 Luật Thi hành án hình sự. Hồ sơ này do Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh lập, đóng vai trò là chứng cứ pháp lý xác định toàn bộ quá trình chuyển giao và thực hiện hình phạt. Điều 120 LTHAHS quy định các tài liệu về bản án có hiệu lực pháp luật, giấy tờ nhân thân, đến các giấy tờ chứng nhận đã hoàn thành nghĩa vụ dân sự kèm theo, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về tính chất liên ngành và sự phức tạp trong quản lý tư pháp đối với hình phạt trục xuất.

1.2. Thẩm quyền lập hồ sơ thi hành án

Khoản 1 Điều 120 LTHAHS quy định trách nhiệm lập hồ sơ thi hành án phạt trục xuất thuộc về Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh (THAHS Công an cấp tỉnh).

Việc giao trách nhiệm này cho Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh thể hiện sự tập trung hóa thẩm quyền và yêu cầu về tính an ninh trong quá trình thi hành án. Cơ quan này đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ quy trình, bắt đầu từ việc tiếp nhận quyết định thi hành án của Tòa án đã xét xử sơ thẩm, tống đạt quyết định thi hành án cho người chấp hành án, thông báo cho các bên liên quan (Bộ Ngoại giao, Cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài), cho đến việc tổ chức áp giải và quản lý người bị trục xuất tại nơi lưu trú được chỉ định.

Việc tập trung hóa trách nhiệm lập hồ sơ tại Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh là một yêu cầu tất yếu do tính chất liên ngành của hình phạt trục xuất. Hoạt động này liên quan mật thiết đến an ninh quốc gia và quản lý xuất nhập cảnh. Việc này đảm bảo tính chuyên môn hóa cao, đồng thời tối ưu hóa sự phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ khác, đặc biệt là Cục Quản lý xuất nhập cảnh, trong việc giám sát người chấp hành án, kể cả việc đưa họ vào cơ sở lưu trú của Bộ Công an nếu cần thiết. Hồ sơ đầy đủ và hợp pháp do Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh lập là bằng chứng pháp lý chứng minh toàn bộ quá trình thi hành án được kiểm soát chặt chẽ, từ giai đoạn tư pháp chuyển sang giai đoạn hành chính - an ninh, trước khi buộc người chấp hành án rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

2. Hồ sơ thi hành án phạt trục xuất gồm những giấy tờ gì? 

Căn cứ Khoản 2 Điều 120 LTHAHS 2019 được sửa đổi, bổ sung 2025 liệt kê chi tiết các thành phần bắt buộc cấu thành hồ sơ thi hành án phạt trục xuất, được chia thành bốn nhóm chính (a, b, c, d).

2.1. Nhóm tài liệu về bản án và quyết định thi hành án 

Thành phần này là nền tảng pháp lý để thực hiện việc trục xuất, đảm bảo tính hợp pháp của toàn bộ quá trình:

- Bản sao bản án có hiệu lực pháp luật: Tài liệu này là chứng cứ tối quan trọng xác định căn cứ pháp lý của hình phạt trục xuất. Bản án phải là bản án đã có hiệu lực pháp luật, chứng tỏ rằng người chấp hành án đã trải qua quá trình tố tụng hình sự đầy đủ và phán quyết đã được công nhận cuối cùng.

- Quyết định thi hành án phạt trục xuất: Đây là quyết định khởi sự quá trình thi hành án, do Tòa án đã xét xử sơ thẩm ra quyết định và gửi ngay cho Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh, Viện kiểm sát cùng cấp.

- Bản sao quyết định thi hành án phạt tù (trong trường hợp trục xuất là hình phạt bổ sung): Trong trường hợp trục xuất là hình phạt bổ sung sau khi chấp hành án tù, việc có bản sao quyết định thi hành án phạt tù là bắt buộc. Tài liệu này xác định người bị kết án đã chấp hành xong hình phạt chính (phạt tù), và việc trục xuất là bước tiếp theo. Việc yêu cầu tài liệu này chứng minh tính liên tục của việc quản lý tư pháp. Khi hình phạt trục xuất là hình phạt bổ sung sau án tù, Giám thị trại giam có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho phạm nhân và Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh nơi trại giam đóng 02 tháng trước khi hết thời hạn chấp hành án phạt tù để chuẩn bị hồ sơ. Sự hiện diện của quyết định này trong hồ sơ đảm bảo rằng việc chuyển giao người chấp hành án từ Trại giam sang Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh là hợp pháp, duy trì sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan nhà nước, ngăn chặn khoảng trống pháp lý giữa thời điểm mãn hạn tù và thời điểm thực hiện trục xuất.

2.2. Nhóm tài liệu xác định nhân thân và xuất cảnh 

Thành phần này là công cụ thực tế để hoàn thành việc xuất cảnh:

- Bản sao hộ chiếu hoặc bản sao giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu của người chấp hành án: Tài liệu này phục vụ hai mục đích thiết yếu: xác định chính xác nhân thân, quốc tịch của người bị trục xuất; và đảm bảo người đó có giấy thông hành hợp pháp để nhập cảnh vào nước họ hoặc một nước thứ ba chấp nhận.

Quy trình thi hành án có thể bị đình trệ nếu người chấp hành án không có giấy tờ hợp lệ. Đây là lúc Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh phải thực hiện các thủ tục ngoại giao cần thiết. Nếu người bị trục xuất không có hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế, Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh có nghĩa vụ phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Ngoại giao và Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an để yêu cầu cơ quan ngoại giao hoặc lãnh sự của nước đó cấp Thông hành hoặc giấy tờ tương đương.

Các giấy tờ này sau đó sẽ được đưa vào hồ sơ để thay thế hộ chiếu. Việc này là một yêu cầu ngoại giao cần thiết, vì việc thiếu giấy tờ tùy thân có thể làm đình trệ vô thời hạn việc trục xuất và gây tốn kém chi phí quản lý lưu trú. Hồ sơ phải bao gồm các văn bản chứng minh sự phối hợp giữa Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh với Bộ Ngoại giao và Cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài, khẳng định Việt Nam đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ để giải quyết vấn đề nhân thân.

2.3. Giấy tờ chứng nhận hoàn thành nghĩa vụ khác  

Thành phần này bao gồm:

- Giấy tờ chứng nhận đã chấp hành xong hình phạt, nghĩa vụ khác: "Hình phạt" ở đây thường đề cập đến hình phạt chính (như án tù đã mãn hạn) hoặc các hình phạt khác ngoài trục xuất đã được hoàn thành. "Nghĩa vụ khác" chủ yếu đề cập đến trách nhiệm về tài sản, dân sự phát sinh từ bản án hình sự, như bồi thường thiệt hại cho người bị hại, nộp án phí, hoặc thu hồi tài sản theo quyết định tư pháp.

Yêu cầu về tài liệu này ràng buộc chặt chẽ quá trình thi hành án hình sự với việc thi hành án dân sự (THADS). Mục đích là để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị hại và Nhà nước Việt Nam đã được giải quyết triệt để trước khi người phạm tội rời khỏi lãnh thổ.

Luật pháp quy định rõ rằng Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh chỉ được tiến hành các thủ tục buộc người bị trục xuất rời khỏi lãnh thổ Việt Nam Khi có quyết định hoặc văn bản của cơ quan thi hành án dân sự về việc kết thúc thi hành án đối với người bị trục xuất. Do đó, giấy tờ tại điểm c khoản 2, đặc biệt là văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và án phí từ Cơ quan THADS, là thành phần bắt buộc. Thiếu giấy tờ này, hồ sơ bị coi là chưa đủ điều kiện pháp lý để chuyển sang giai đoạn buộc xuất cảnh. Sự hiện diện của tài liệu này chứng minh người chấp hành án đã hoàn tất trách nhiệm pháp lý toàn diện, bao gồm cả trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự kèm theo.

3. Tài liệu khác có liên quan 

Căn cứ điểm d, khoản 2 Điều 120 LTHAHS quy định về "Tài liệu khác có liên quan" là nhóm tài liệu mang tính bổ sung, phản ánh các hoạt động hành chính, quản lý, và đối ngoại trong suốt quá trình chuẩn bị và thực hiện việc trục xuất.

3.2. Nhóm tài liệu thông báo đối ngoại và lãnh sự

Các văn bản thông báo thể hiện sự tuân thủ các quy định về đối ngoại và nhân quyền, đảm bảo rằng việc trục xuất được tiến hành minh bạch, có sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền nước ngoài. Hồ sơ phải bao gồm bản sao các văn bản Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh đã gửi để thông báo cho:

• Bộ Ngoại giao Việt Nam.
• Cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của nước mà người đó mang quốc tịch.
• Cơ quan đại diện của tổ chức quốc tế mà người đó làm việc (nếu có).
• Cơ quan, tổ chức đã bảo lãnh người đó vào Việt Nam (nếu có).

Việc thông báo này phải được thực hiện kịp thời, đặc biệt trong trường hợp Tòa án ra quyết định thi hành án. Mục đích là để đảm bảo người bị trục xuất được biết lý do bị trục xuất và có quyền liên hệ với cơ quan đại diện lãnh sự của nước mình để được bảo vệ, trợ giúp theo quy định.

3.2. Nhóm tài liệu quản lý lưu trú và an ninh 

Trong thời gian chờ cấp giấy tờ hoặc hoàn tất thủ tục xuất cảnh, người chấp hành án phải được quản lý chặt chẽ. Do đó, hồ sơ cần bao gồm các tài liệu quản lý: Người chấp hành án phải lưu trú tại nơi được Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh chỉ định. Quyết định này là tài liệu quản lý an ninh quan trọng.

Nếu người chấp hành án thuộc một trong các trường hợp rủi ro cao (như không có nơi thường trú/tạm trú, nhập cảnh trái phép, phạm tội nghiêm trọng, nguy cơ bỏ trốn, hoặc vi phạm các biện pháp quản lý) thì Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh phải đưa họ vào cơ sở lưu trú của Bộ Công an. Các quyết định liên quan đến việc này, cùng với các văn bản chứng minh lý do đưa vào cơ sở lưu trú, phải được lưu trữ trong hồ sơ.

Hồ sơ cần có các biên bản giao nhận người chấp hành án (ví dụ: từ Trại giam khi mãn hạn tù) và biên bản áp giải người chấp hành án đến địa điểm lưu trú hoặc địa điểm xuất cảnh. Trong trường hợp xảy ra các tình huống phức tạp (ví dụ: người bị trục xuất chết trong thời gian lưu trú hoặc áp giải), hồ sơ phải bổ sung thông báo về nguyên nhân chết, quyết định an táng, và các văn bản trao đổi với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, và Tòa án. Ngoài ra, giấy tờ liên quan đến việc bảo quản, vận chuyển tử thi, hài cốt (nếu cơ quan ngoại giao nước đó chịu trách nhiệm) cũng là thành phần bắt buộc.

 Kết luận

Như vậy, Điều 120 Luật Thi hành án Hình sự đã quy định rõ ràng và đầy đủ về hồ sơ thi hành án phạt trục xuất, bảo đảm cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh có căn cứ pháp lý và tài liệu cần thiết để tổ chức thi hành án. Việc liệt kê cụ thể các loại giấy tờ trong hồ sơ giúp quá trình thi hành án được thực hiện minh bạch, chính xác, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, giám sát và phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền. Qua đó, quy định này góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án phạt trục xuất và bảo đảm quyền, nghĩa vụ của người chấp hành án theo đúng quy định pháp luật.