1. Khám sơ tuyển nghĩa vụ quân sự là gì?

Theo định nghĩa tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 105/2023/TT-BQP thì sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là việc thực hiện kiểm tra, đánh giá sơ bộ sức khỏe đối với công dân được gọi khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự trước mỗi đợt tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ theo quy định của pháp luật về nghĩa vụ quân sự.

Khám sơ tuyển nghĩa vụ quân sự (NVQS) là vòng kiểm tra y tế đầu tiên do UBND cấp xã tổ chức nhằm sàng lọc các trường hợp không đủ tiêu chuẩn về thể lực, dị tật hoặc bệnh lý rõ ràng trước khi chuyển hồ sơ lên vòng khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự khu vực (vòng 2).

Hiểu đúng mục đích 2 vòng khám này giúp công dân thực hiện đúng nghĩa vụ, tránh nhầm lẫn về địa điểm và thẩm quyền:

Sơ tuyển (Vòng 1): Được thực hiện trực tiếp tại Trạm Y tế xã. Mục đích chính của vòng này là sàng lọc thô, loại bỏ trực tiếp những trường hợp không đủ tiêu chuẩn cơ bản như: chiều cao, cân nặng, vòng ngực, hoặc có các dị tật, dị dạng, bệnh lý thuộc diện miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự. Tại đây, quy trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo chuyên môn Sở y tế, giám sát là Ban CHQS xã và Ban chỉ huy phòng thủ khu vực (Thông tư 106/2025).

Khám sức khỏe NVQS (Vòng 2): Những công dân đạt vòng sơ tuyển sẽ được chuyển hồ sơ lên Hội đồng khám sức khỏe khu vực (thường là liên xã hoặc cụm). Tại đây, các bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện khám lâm sàng và cận lâm sàng chuyên sâu (xét nghiệm máu, nước tiểu, chụp X-quang, đo khúc xạ bằng máy) để phân loại sức khỏe chính xác từ loại 1 đến loại 6.

Theo quy định tại Nghị định 220/2025/NĐ-CP, một thay đổi mang tính bước ngoặt trong năm 2025 là Chủ tịch UBND cấp xã là người trực tiếp ra quyết định sơ tuyển và ký Lệnh gọi công dân, thay vì thẩm quyền thuộc về Ban Chỉ huy quân sự cấp huyện như các năm trước. Đây là bước cụ thể hóa mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trao quyền và trách nhiệm tuyển quân sát sườn nhất cho cơ sở.

2. Lịch khám và địa điểm khám sơ tuyển NVQS 2025

Lịch khám sơ tuyển nghĩa vụ quân sự năm 2025 diễn ra trong khoảng 01/11 - 31/12/2025, khung thời gian theo luật quy định hằng năm. Thời điểm cụ thể từng công dân phải có mặt sẽ do Chủ tịch UBND cấp xã ấn định theo chỉ tiêu và kế hoạch tuyển quân của địa phương. Công dân cần theo dõi thông báo trên hệ thống truyền thanh xã và đặc biệt là Lệnh gọi khám sơ tuyển được gửi trực tiếp về gia đình.

Về địa điểm, quy định mới từ năm 2025 theo Nghị định 220/2025/NĐ-CP và Thông tư 106/2025/TT-BQP yêu cầu việc khám sơ tuyển được thực hiện ngay tại Trạm Y tế xã/phường/thị trấn hoặc điểm tập trung do UBND cấp xã bố trí. Như vậy, việc khám không còn tổ chức tại bệnh viện huyện hay cụm khám huyện như trước, vừa giảm quãng đường di chuyển cho công dân vừa đòi hỏi sự có mặt đúng nơi, đúng thời gian do xã thông báo.

Một lệnh gọi sơ tuyển hợp lệ phải có Quốc huy của UBND cấp xã, người ký là Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND xã/phường/thị trấn, thay vì Ban CHQS huyện như các năm trước. Đây cũng là dấu hiệu để công dân nhận biết giấy gọi chính thức.

3. Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám sơ tuyển?

Khi đi sơ tuyển, công dân cần mang theo Lệnh gọi khám, CCCD hoặc VNeID mức 2, cùng hồ sơ bệnh án và kính cận (nếu có). Việc chuẩn bị đầy đủ giúp buổi khám diễn ra thuận lợi và bảo đảm quyền lợi cá nhân.

Về giấy tờ, cần xuất trình Lệnh gọi khám bản chính và CCCD gắn chip hoặc mã định danh trên VNeID mức 2. Nếu có bệnh đang điều trị, bệnh mãn tính, dị tật hoặc từng phẫu thuật, phải mang theo sổ khám bệnh, kết luận chuyên môn, phim X-quang hay các bằng chứng y khoa từ bệnh viện tuyến huyện trở lên; đây là cơ sở để hội đồng đánh giá chính xác sức khỏe và xem xét miễn hoặc hoãn nếu thuộc diện.

Người có tật khúc xạ cần mang theo kính đang sử dụng và kết quả đo mắt gần nhất để hỗ trợ bác sĩ trong phần khám mắt.

Về ăn uống và trang phục, nên ăn sáng đầy đủ vì vòng sơ tuyển không lấy máu mà chủ yếu kiểm tra thể lực và ngoại khoa, tránh để cơ thể mệt hoặc tụt huyết áp khi chờ đợi. Trang phục nên thoải mái, dễ thay, giúp quá trình đo đạc và kiểm tra dị tật hoặc hình xăm diễn ra nhanh chóng.

Quy trình sơ tuyển được quy định chi tiết tại Thông tư 106/2025/TT-BQP.

4. Quy trình khám và nội dung khám sơ tuyển chi tiết

Tại trạm y tế xã, quy trình sơ tuyển gồm 04 nội dung chính: đánh giá thể lực qua BMI, kiểm tra dị tật/dị dạng, khám thị lực sơ bộ và khai thác tiền sử bệnh tật.

Bước 1: Kiểm tra thể lực

Cán bộ y tế đo chiều cao và cân nặng để tính chỉ số BMI. Cán bộ y tế sẽ đo chiều cao, cân nặng để tính chỉ số khối cơ thể (BMI) theo công thức: BMI = Trọng lượng (kg) / Chiều cao (m) x Chiều cao (m)

Điểm mới theo Thông tư 106/2025, công dân có chỉ số BMI < 18.5 (quá gầy) hoặc > 30 (béo phì) sẽ bị loại và không đủ điều kiện nhập ngũ. Đây là vòng lọc rất quan trọng để loại bỏ sớm các trường hợp không đảm bảo thể trạng.

Bước 2: Khám phát hiện dị tật, dị dạng:

Tiếp theo là khám phát hiện dị tật, dị dạng, bác sỹ yêu cầu công dân cởi bỏ tư trang(vén quần áo, thường là cởi áo, kéo cao ống quần) ở mức cần thiết để phát hiện toàn diện các dị tật vận động (tay chân cong, dính ngón), các sẹo mổ lớn chưa lành hoặc ảnh hưởng vận động, và đặc biệt là kiểm tra các hình xăm, chữ xăm có nội dung phản cảm, hoặc vi phạm quy định (nếu có).

Bước 3: Khám mắt

Phần khám mắt được thực hiện theo chuẩn kỹ thuật của Thông tư 106/2025, sử dụng bảng thị lực chữ đen nền trắng, phòng sáng theo quy định và che mắt bằng tấm bìa. Người bị tật khúc xạ sẽ được đo cả thị lực không kính và có kính. Nếu tổng thị lực hai mắt sau chỉnh kính đạt từ 19/10 trở lên, vẫn có khả năng đạt yêu cầu vòng sơ tuyển.

Khi có dấu hiệu không trung thực, hội đồng có quyền đo lại bằng máy khúc xạ tự động ở vòng sau.

Bước 4: Khai thác tiền sử bệnh:

Cuối cùng, bác sĩ sẽ hỏi trực tiếp về tiền sử bệnh tật của bản thân (tâm thần, động kinh, bệnh mãn tính...) và gia đình. Bạn cần trả lời trung thực và xuất trình giấy tờ chứng minh (đã chuẩn bị ở mục 3) để được ghi nhận vào phiếu khám.

Toàn bộ trình tự này dựa theo Khoản 3 Điều 7 Thông tư 106/2025/TT-BQP.

5. Xử lý tình huống phát sinh (Sinh viên, Ốm đau, Vắng mặt)

Nếu không thể có mặt đúng lịch, công dân phải thông báo ngay cho Chủ tịch UBND xã/Ban CHQS xã bằng đơn xin phép hoặc để gia đình báo hộ, kèm giấy tờ chứng minh lý do chính đáng để tránh bị xử phạt.

Sinh viên ĐH/CĐ chính quy: Bạn cần xin Giấy xác nhận sinh viên bản chính từ trường và gửi về cho gia đình nộp trước ngày khám. Khi hồ sơ được tiếp nhận đầy đủ, bạn sẽ thuộc diện tạm hoãn gọi nhập ngũ theo chương trình đào tạo đang theo học.

Đi làm xa: Nếu bạn đã đăng ký NVQS chuyển đi nơi tạm trú, bạn có thể xin khám tại nơi đó. Tuy nhiên, nếu chưa chuyển nghĩa vụ, bạn bắt buộc phải về địa phương nơi thường trú để khám sơ tuyển. Vắng mặt vì lý do "bận đi làm" không được coi là lý do chính đáng và sẽ bị xử phạt.

Trong trường hợp ốm đau hoặc gặp sự cố bất khả kháng, Nghị định 218/2025 nêu rõ các lý do được chấp nhận gồm bản thân mắc bệnh, tai nạn, thân nhân cấp cứu(bố mẹ, vợ con ốm nặng) hoặc các sự kiện như thiên tai, hỏa hoạn. Khi phát sinh tình huống này, cần có giấy xác nhận của trạm y tế hoặc UBND xã nơi xảy ra sự cố. Gia đình phải mang giấy chứng nhận nộp ngay cho Ban CHQS xã để được bố trí lịch khám bù(khám vét).

Các nội dung trên được căn cứ vào Điều 41 Luật NVQS 2015 và Điều 6 Nghị định 218/2025/NĐ-CP.

6. Kết quả và Thông báo khám sơ tuyển NVQS

Kết quả sơ tuyển thường được thông báo sơ bộ ngay tại buổi khám. Những người đạt tiêu chuẩn vòng này sẽ nhận Lệnh gọi khám sức khỏe NVQS vòng 2 thông thường sau khoảng 5-15 ngày làm việc.

Quy trình thông báo diễn ra theo ba bước.

Kết luận tại chỗ: Sau khi hoàn thành bốn nội dung khám, bác sĩ phụ trách ghi trực tiếp vào phiếu khám rằng công dân đủ điều kiện hay loại, kèm lý do. Đây là thông tin sớm nhất để biết mình có được chuyển sang vòng huyện hay không.

Niêm yết công khai: Danh sách công dân đủ điều kiện sức khỏe để đi tiếp vào vòng 2 được niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã. Đây là quy định bắt buộc để đảm bảo tính minh bạch, dân chủ.

Thông báo chính thức: Dấu hiệu xác nhận bạn đã vượt sơ tuyển là nhận được Lệnh gọi khám sức khỏe vòng 2 có dấu đỏ, yêu cầu đến địa điểm khám tập trung do huyện hoặc khu vực tổ chức. Đây là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất trong giai đoạn sau sơ tuyển.

7. Mức phạt vi phạm khi không đi khám sơ tuyển NVQS?

Nghị định 218/2025/NĐ-CP quy định mức xử phạt rất cao đối với hành vi không chấp hành khám sơ tuyển. Việc không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm mà không có lý do chính đáng bị phạt từ 4 - 5 triệu đồng.

Nghị định 218/2025/NĐ-CP đã nâng mức phạt lên rất cao so với trước đây để ngăn chặn tình trạng trốn tránh:

Lỗi vắng mặt Sơ tuyển (Trạm y tế xã): Phạt từ 3.000.000 - 5.000.000 đồng.
Lỗi vắng mặt Khám sức khỏe (Vòng 2): Phạt từ 10.000.000 - 15.000.000 đồng.
Lỗi gian dối (làm sai lệch kết quả): Phạt từ 30.000.000 - 40.000.000 đồng cho các hành vi như dùng thuốc, giả bệnh để trốn tránh.

Việc nộp phạt không đồng nghĩa được miễn nghĩa vụ. Sau khi hoàn tất thủ tục xử phạt, công dân vẫn phải tham gia khám lại theo lịch của hội đồng. Nếu tái phạm hoặc có dấu hiệu trốn tránh có tổ chức, hồ sơ có thể được chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét trách nhiệm hình sự theo tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự 2017, với mức phạt tù đến 3 năm.

Kết luận

Quy trình sơ tuyển nghĩa vụ quân sự năm 2025 có nhiều thay đổi quan trọng, đặc biệt là việc phân quyền về cấp xã, áp dụng tiêu chuẩn sức khỏe mới và tăng mạnh mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm. Công dân cần theo dõi kỹ lệnh gọi, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ và hồ sơ y tế, đồng thời nắm rõ quy trình khám, quy định về địa điểm và các trường hợp được xem là lý do chính đáng khi không thể có mặt.

Kết quả sơ tuyển được thông báo minh bạch, và những người đạt sẽ nhanh chóng nhận lệnh khám vòng 2. Việc chấp hành đúng quy định không chỉ tránh rủi ro bị xử phạt mà còn bảo đảm quyền lợi cá nhân trong toàn bộ quá trình tuyển quân.

Nếu Quý khách/bạn đọc còn vướng mắc khiếu nại kết quả sức khỏe hoặc thủ tục hoãn NVQS, vui lòng liên hệ Tổng đài tư vấn pháp luật của Luật Minh Khuê qua Hotline 1900.6162 để được các Luật sư hỗ trợ kịp thời.