1. Một số khái niệm liên quan

Tính chất của một vụ án được định nghĩa rộng lớn và đa dạng, tuy nhiên, thông thường, vụ án thường được hiểu là một vụ việc có dấu hiệu trái pháp luật hoặc tranh chấp giữa các chủ thể pháp luật được đưa ra tòa án hoặc cơ quan trọng tài giải quyết. Trong môi trường pháp lý, các vụ án này thường mang tính chất hình sự hoặc dân sự, tùy thuộc vào bản chất và hậu quả của hành vi hoặc sự vi phạm. Vụ án không chỉ đơn giản là một sự kiện pháp lý mà nó còn là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng về luật pháp và các quy trình tố tụng. Bằng cách định nghĩa rõ về vụ án, hệ thống pháp luật có thể đảm bảo rằng mọi người đều được bảo vệ và công bằng trước pháp luật.

Tạm đình chỉ vụ án là quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm tạm dừng việc giải quyết vụ án trong một khoảng thời gian nhất định. Mục đích của biện pháp này là chờ đợi sự kiện ảnh hưởng đến vụ án được giải quyết hoặc đảm bảo rằng có đủ điều kiện để tiếp tục giải quyết vụ án một cách công bằng và chính xác. Quyết định tạm đình chỉ vụ án thường được đưa ra sau khi cân nhắc kỹ lưỡng và dựa trên các yếu tố như tính khẩn cấp của vụ án, sự phức tạp của các vấn đề pháp lý liên quan, hoặc sự xuất hiện của các tình huống bất khả kháng như thiên tai hoặc dịch bệnh. Đảm bảo rằng quyết định cuối cùng về vụ án sẽ được đưa ra sau khi đã có đủ thông tin và điều kiện cần thiết.

Sự kiện bất khả kháng do thiên tai là các sự kiện tự nhiên mà con người không thể kiểm soát hoặc ngăn chặn, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Các sự kiện này bao gồm động đất, bão, lũ lụt, sóng thần, hạn hán, núi lửa phun trào, sạt lở đất và các thảm họa tự nhiên khác. Hậu quả của sự kiện bất khả kháng do thiên tai như: thương vong, mất mát sinh mạng; hư hỏng, phá hủy nhà cửa, công trình, hoa màu, tài sản; thiệt hại cho sản xuất, kinh doanh, du lịch; ... Để xác định sự kiện bất khả kháng do thiên tai, cần có căn cứ vào báo cáo của cơ quan khí tượng thủy văn, kết luận của cơ quan chức năng có thẩm quyền hoặc các giấy tờ, tài liệu chứng minh khác.

 

2. Quy định pháp luật

Trong quá trình tố tụng hình sự, việc tạm đình chỉ giải quyết vụ việc hoặc vụ án vì lý do bất khả kháng như thiên tai được quy định rất rõ ràng và nghiêm ngặt tại Khoản 1 Điều 3 của Thông tư liên tịch số 01/2021/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNN&PTNT-BTC. Theo đó, cơ quan hoặc người có thẩm quyền chỉ được phép tiến hành việc tạm đình chỉ này khi đáp ứng đủ các căn cứ cần thiết.

Trước hết, quyết định tạm đình chỉ chỉ được thực hiện khi cơ quan có thẩm quyền đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật mà vẫn không thể tiến hành được một hoặc một số hoạt động tố tụng. Điều này có nghĩa là các cơ quan chức năng phải chứng minh rằng họ đã nỗ lực hết mình, tận dụng tất cả các phương tiện và biện pháp pháp lý hiện có, nhưng vẫn không thể hoàn thành việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, kết thúc điều tra hoặc ra quyết định truy tố. Việc này thường xảy ra trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng được quy định tại khoản 2 Điều 3 của Thông tư.

Điều quan trọng tiếp theo là thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, thời hạn điều tra hoặc thời hạn quyết định truy tố đã hết. Các cơ quan tố tụng đã sử dụng hết thời gian pháp lý cho phép để tiến hành các hoạt động tố tụng nhưng không thể hoàn thành nhiệm vụ do điều kiện khách quan như thiên tai cản trở.

Quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình điều tra và tố tụng. Việc tạm đình chỉ không phải là biện pháp được thực hiện dễ dàng mà đòi hỏi phải có lý do chính đáng và căn cứ cụ thể. Thiên tai, một yếu tố bất khả kháng, có thể gây ra những gián đoạn nghiêm trọng cho các hoạt động điều tra, từ việc thu thập chứng cứ, lấy lời khai đến xác minh thông tin. Những gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ mà còn có thể làm suy giảm chất lượng của công tác điều tra nếu không được xử lý đúng cách.

Tóm lại, việc tạm đình chỉ giải quyết vụ việc, vụ án vì lý do bất khả kháng như thiên tai được quy định tại Thông tư liên tịch 01/2021 là một biện pháp quan trọng nhằm đảm bảo sự công bằng, minh bạch và hiệu quả trong quá trình tố tụng hình sự. Nó giúp các cơ quan có thẩm quyền đối phó kịp thời với những tình huống khẩn cấp ngoài tầm kiểm soát, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các cá nhân và tổ chức liên quan. Đồng thời, quy định này cũng bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, đảm bảo rằng việc tạm đình chỉ chỉ là biện pháp tạm thời và cần thiết trong những trường hợp đặc biệt.

 

3. Trường hợp được phép tạm đình chỉ vụ án trong các trường hợp bất khả kháng do thiên tai

Thực thi pháp luật trong một quốc gia đòi hỏi sự linh hoạt và thích ứng với các tình huống bất khả kháng, như thiên tai. Để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quá trình tố tụng, khoản 2 Điều 3 Thông tư liên tịch 01/2021/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNN&PTNT-BTC đã quy định về việc tạm đình chỉ vụ việc, vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai. Theo quy định này, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ được phép tạm đình chỉ giải quyết vụ việc, vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định pháp luật. Điều này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng và tuân thủ các quy định chặt chẽ.

Trước hết, cơ quan, người có thẩm quyền phải đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật mà không thể tiến hành được một hoặc một số hoạt động tố tụng để kết thúc việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; kết thúc điều tra hoặc quyết định việc truy tố do thuộc một trong các trường hợp quy định.

Thứ hai, thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; thời hạn điều tra hoặc thời hạn quyết định việc truy tố đã hết. Điều này đảm bảo rằng các vụ án không bị kéo dài quá mức và bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan.

Việc tạm đình chỉ vụ việc, vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên trong quá trình tố tụng mà còn đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của hệ thống pháp luật trước những thách thức không lường trước được như thiên tai. Phản ánh tinh thần linh hoạt và thích ứng của pháp luật trong bối cảnh biến đổi và không chắc chắn của thế giới hiện nay.

Theo quy định trên, các biện pháp tạm thời như tạm đình chỉ vụ án có thể được áp dụng để đảm bảo quyền lợi và an ninh của tất cả các bên liên quan. Theo như điều khoản được nêu rõ, những người tham gia trực tiếp vào quá trình tố tụng hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng đều có thể được ưu tiên xem xét khi đặt ra quyết định về việc tạm đình chỉ vụ án. Điều này đảm bảo rằng các bên liên quan không phải chịu áp lực hay gánh nặng của việc tham gia vào một quá trình pháp lý trong bối cảnh nguy hiểm do thiên tai.

Ngoài ra, địa điểm của các hoạt động tố tụng cũng được xem xét trong việc quyết định về tạm đình chỉ vụ án. Trong trường hợp đặc biệt của một vùng được ban bố tình trạng khẩn cấp về thiên tai, việc tiến hành các hoạt động pháp lý có thể gặp nhiều khó khăn. Do đó, việc tạm đình chỉ vụ án sẽ giúp đảm bảo rằng quy trình tố tụng sẽ không bị ảnh hưởng nghiêm trọng do tình trạng khẩn cấp.

 

4. Quy trình tạm đình chỉ vụ án

Theo quy định trong Điều 148 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, quá trình xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm ba loại quyết định chính: Quyết định khởi tố, Quyết định không khởi tố và Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết. Trong đó, Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là một trong những quyết định quan trọng, được ban hành trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận được tố giác, tin báo.

Khi cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra không thể hoàn tất việc kiểm tra, xác minh để đưa ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án do gặp phải các lý do bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh, họ phải ban hành Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết. Quyết định này nhằm bảo đảm tính kịp thời và chính xác trong quá trình điều tra, đồng thời đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan không bị xâm phạm do sự chậm trễ không thể tránh khỏi.

Việc ban hành Quyết định tạm đình chỉ không chỉ thể hiện sự linh hoạt trong công tác điều tra mà còn là biện pháp quan trọng để ứng phó với các tình huống đặc biệt mà xã hội không thể kiểm soát. Thiên tai như lũ lụt, động đất, hoặc dịch bệnh lan rộng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho quá trình điều tra, làm cho việc thu thập chứng cứ, lấy lời khai hay xác minh thông tin trở nên khó khăn, nếu không muốn nói là không thể thực hiện được trong một khoảng thời gian nhất định. 

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm đình chỉ, cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định này kèm theo các tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát. Đồng thời, quyết định tạm đình chỉ cũng phải được gửi đến cơ quan, tổ chức, hoặc cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, hoặc kiến nghị khởi tố.

Việc này nhằm đảm bảo tính minh bạch và giám sát chặt chẽ từ phía Viện kiểm sát, đảm bảo rằng quyết định tạm đình chỉ được ban hành dựa trên các căn cứ hợp pháp và chính đáng. Trong trường hợp Viện kiểm sát nhận thấy quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ hợp lý, họ có quyền ra quyết định hủy bỏ quyết định này để tiếp tục giải quyết vụ việc. Khi ra quyết định hủy bỏ, Viện kiểm sát phải thực hiện việc thông báo cho các bên liên quan, bao gồm cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan, tổ chức, hoặc cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm, và kiến nghị khởi tố trong thời hạn 24 giờ.

Việc quy định rõ ràng về thời hạn và quy trình thông báo không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi của người tố giác, báo tin về tội phạm mà còn giúp các cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ của mình một cách kịp thời và chính xác. Đặc biệt, sau khi nhận được quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ, cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải tiếp tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong thời hạn không quá 01 tháng.

Tóm lại, quy định về việc gửi quyết định tạm đình chỉ và việc hủy bỏ quyết định này trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 thể hiện sự nghiêm túc và minh bạch trong quá trình xử lý các tố giác, tin báo về tội phạm, và kiến nghị khởi tố. Nó không chỉ đảm bảo quyền lợi của các cá nhân, tổ chức tố giác mà còn giúp cơ quan điều tra và Viện kiểm sát thực hiện tốt chức năng của mình trong việc bảo vệ pháp luật và duy trì trật tự xã hội.

Xem thêm >>> Viện kiểm sát quyết định tạm đình chỉ vụ án trong trường hợp nào?

Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp một cách nhanh chóng và chính xác nhất. Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý hoặc tư vấn bằng văn bản, quý khách có thể gửi yêu cầu đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Trân trọng./.