Không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy bị phạt bao nhiêu tiền?

Mũ bảo hiểm là một trong những trang bị bảo hộ bắt buộc đối với người điều khiển và người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy khi tham gia giao thông đường bộ. Việc đội mũ bảo hiểm đúng quy cách không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ chấn thương khi xảy ra tai nạn mà còn thể hiện ý thức chấp hành pháp luật của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít trường hợp người tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy định. Đây là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tương ứng. Vậy theo quy định mới nhất hiện nay, không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy bị phạt bao nhiêu tiền? Người điều khiển xe chở người không đội mũ bảo hiểm có bị xử phạt hay không? Bài viết dưới đây sẽ giúp làm rõ những vấn đề này.

1. Không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy là gì?

Không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy là hành vi người điều khiển hoặc người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông nhưng không sử dụng mũ bảo hiểm theo quy định. Hành vi này bao gồm cả trường hợp hoàn toàn không đội mũ hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng cách, khiến mũ không phát huy tác dụng bảo vệ. Việc không đội mũ bảo hiểm làm gia tăng nguy cơ chấn thương vùng đầu khi xảy ra va chạm hoặc tai nạn giao thông. Đây là một trong những lỗi vi phạm khá phổ biến trên thực tế. Hành vi này ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của chính người tham gia giao thông.

Mũ bảo hiểm được sử dụng nhằm giảm thiểu mức độ nguy hiểm và bảo vệ tính mạng của người điều khiển, người ngồi trên xe máy. Vì vậy, việc không đội mũ bảo hiểm không chỉ thể hiện sự thiếu ý thức chấp hành pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với cộng đồng. Trong nhiều trường hợp, chỉ một va chạm nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu người tham gia giao thông không được bảo vệ đúng cách. Việc chấp hành quy định đội mũ bảo hiểm góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh hơn. Đồng thời, đây cũng là biện pháp đơn giản nhưng rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của mỗi người.

2. Không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy bị phạt bao nhiêu tiền?

2.1. Mức phạt không đội mũ bảo hiểm đối với người điều khiển xe máy

Theo điểm i và điểm h khoản 2 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định:

Điều 7. Xử phạt, trừ điểm giấy phép lái của người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy vi phạm quy tắc giao thông đường bộ

...

2. Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:

...

h) Không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” hoặc đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” không cài quai đúng quy cách khi điều khiển xe tham gia giao thông trên đường bộ

i) Chở người ngồi trên xe không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” hoặc đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” không cài quai đúng quy cách, trừ trường hợp chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật;;

Vậy, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy sẽ bị phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng nếu không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ bảo hiểm nhưng không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông đường bộ. Đây là hành vi vi phạm quy tắc an toàn giao thông, làm gia tăng nguy cơ chấn thương vùng đầu khi xảy ra tai nạn. Việc sử dụng mũ bảo hiểm đúng quy định không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là biện pháp bảo vệ tính mạng của người tham gia giao thông. Mức xử phạt được áp dụng nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân. 

Bên cạnh đó, người điều khiển xe cũng bị phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng nếu chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ bảo hiểm nhưng không cài quai đúng quy cách. Quy định này thể hiện trách nhiệm của người điều khiển đối với sự an toàn của người được chở. Khi tham gia giao thông, người lái xe cần chủ động nhắc nhở và bảo đảm người ngồi phía sau chấp hành đầy đủ quy định về mũ bảo hiểm. Qua đó, pháp luật hướng đến mục tiêu hạn chế thiệt hại về người và nâng cao văn hóa giao thông trong cộng đồng. 

2.2. Mức phạt không đội mũ bảo hiểm đối với người ngồi sau xe máy

Người ngồi sau xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự cũng phải tuân thủ quy định về đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông đường bộ. Trường hợp người được chở không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” hoặc có đội nhưng không cài quai đúng quy cách thì bị xử phạt vi phạm hành chính.

Theo điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định:

Điều 12. Xử phạt, trừ điểm giấy phép lái xe các hành vi vi phạm khác về quy tắc giao thông đường bộ; sử dụng lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác

...

5. Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự xe mô tô, các loại xe tương tự xe gắn máy thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:

...

b) Không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” hoặc đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông trên đường bộ.

Theo đó, mức phạt áp dụng đối với hành vi không đội mũ bảo hiểm đối với người ngồi sau xe máy là từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Quy định cho thấy trách nhiệm chấp hành an toàn giao thông không chỉ thuộc về người điều khiển phương tiện mà còn đặt ra đối với người ngồi phía sau xe.

Việc xử phạt người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm nhằm nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân và giảm thiểu hậu quả khi xảy ra tai nạn giao thông. Mũ bảo hiểm chỉ phát huy tác dụng khi được đội đúng loại và cài quai đúng quy cách, do đó hành vi đội mũ nhưng cài quai không đúng vẫn bị xem là vi phạm.  

3. Trường hợp ngoại lệ không bị xử phạt khi không đội mũ bảo hiểm khi điều khiển xe máy

Theo điểm i khoản 2 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển xe máy khi chở người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách sẽ bị xử phạt. Tuy nhiên, pháp luật vẫn ghi nhận một số trường hợp ngoại lệ nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế và bảo đảm yếu tố nhân đạo. Người điều khiển xe máy sẽ không bị xử phạt về hành vi chở người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm hoặc không cài quai đúng quy cách trong trường hợp sau:

• Đang chở người bệnh đi cấp cứu, chở trẻ em dưới 06 tuổi: Đối với người bệnh cần cấp cứu, việc ưu tiên đưa đến cơ sở y tế nhanh chóng được đặt lên hàng đầu. Trường hợp chở trẻ em dưới 06 tuổi xuất phát từ đặc điểm thể chất và nhu cầu chăm sóc đặc biệt của trẻ nhỏ. 
• Áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật: Việc áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật nhằm phục vụ hoạt động bảo đảm an ninh, trật tự và thực thi pháp luật. 

Những trường hợp này được xem là có tính chất đặc biệt và cần được ưu tiên xử lý. Vì vậy, việc không đội mũ bảo hiểm trong các tình huống nêu trên không bị coi là hành vi vi phạm.

4. Thế nào là đội mũ bảo hiểm đúng quy định?

Theo khoản 2 Điều 8 Thông tư liên tịch 06/2013/TTLT-BKHCN-BCT-BCA-BGTVT quy định về cách đội mũ bảo hiểm đúng quy định như sau:

Điều 8. Trách nhiệm của người điều khiển, người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy, xe đạp máy

Người điều khiển, người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện), xe đạp máy khi tham gia giao thông có trách nhiệm:

1. Đội mũ bảo hiểm theo đúng quy định của pháp luật.

2. Cài quai mũ theo quy định sau đây:

a) Kéo quai mũ bảo hiểm sang hai bên rồi đội mũ và đóng khóa mũ lại. Không được để quai mũ lỏng lẻo mà phải đóng khít với cằm;

b) Sau khi đội mũ bảo hiểm cần kiểm tra lại bằng cách: dùng tay kéo mũ từ đằng sau ra đằng trước hoặc nâng phần trên trước trán (hoặc phần cằm đối với mũ cả hàm) lên rồi kéo ra đằng sau, mũ không được bật ra khỏi đầu.

Theo Điều 4 Thông tư liên tịch 06/2013/TTLT-BKHCN-BCT-BCA-BGTVT quy định về chất lượng mũ bảo hiểm như sau:

Điều 4. Nguyên tắc quản lý chất lượng mũ bảo hiểm

1. Mũ bảo hiểm của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh trước khi đưa ra lưu thông trên thị trường phải thực hiện việc chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN, được gắn dấu hợp quy CR trên vỏ mũ và ghi nhãn mũ theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa và quy định tại điểm 2.3 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN.

Dấu hợp quy CR phải được thể hiện một cách rõ ràng, dễ đọc, được in trực tiếp lên mũ bảo hiểm hoặc được dán lên mủ bảo hiểm bằng chất liệu không thấm nước, không thể tẩy xóa, làm mờ dấu hợp quy CR.

2. Mũ bảo hiểm chỉ được chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN khi kiểu dáng đáp ứng yêu cầu quy định sau:

a) Mũ bảo hiểm có kiểu dáng theo hình 1 của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN;

b) Trường hợp mũ bảo hiểm có lưỡi trai mềm gắn liền với vỏ mũ hoặc lưỡi trai rời tháo lắp được thì độ dài của lưỡi trai tính từ điểm kết nối với vỏ mũ đến điểm xa nhất của lưỡi trai không quá 70 mm và góc nghiêng của lưỡi trai không được làm ảnh hưởng đến góc nhìn theo quy định tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN;

c) Trường hợp mũ bảo hiểm có lưỡi trai cứng gắn liền với vỏ mũ thì độ dài của lưỡi trai cứng tính từ điểm kết nối với vỏ mũ đến điểm xa nhất của lưỡi trai không được lớn hơn 50 mm và góc nghiêng của lưỡi trai không được làm ảnh hưởng đến góc nhìn theo quy định tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2 : 2008/BKHCN;

d) Trường hợp mũ bảo hiểm có vành cứng xung quanh thì không được nhô quá 20 mm.

Từ căn cứ trên cho thấy, đội mũ bảo hiểm đúng quy định phải đồng thời đáp ứng các tiêu chí sau:

(i) Mũ bảo hiểm phải là loại đạt chuẩn kỹ thuật, có chứng nhận hợp quy (thường thể hiện qua tem CR theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2:2008/BKHCN), bảo đảm khả năng hấp thụ xung động và bảo vệ vùng đầu;

(ii) Mũ phải được đội đúng cách, bao phủ phần đầu theo thiết kế, không đội lệch, đội ngược hoặc chỉ đặt trên đầu mang tính đối phó;

(iii) Phải cài quai mũ chắc chắn, đúng quy cách, đảm bảo mũ không bị tuột ra khi xảy ra va chạm;

(iv) Không sử dụng các loại mũ không có chức năng bảo vệ như mũ thời trang, mũ lưỡi trai, mũ nhựa kém chất lượng giả dạng mũ bảo hiểm.

Như vậy, về bản chất pháp lý, việc “đội mũ bảo hiểm” chỉ được coi là hợp lệ khi đáp ứng đồng thời cả yếu tố chủng loại hợp chuẩn và cách thức sử dụng đúng quy cách; nếu thiếu một trong các điều kiện này thì vẫn bị xem là vi phạm và có thể bị xử phạt theo quy định của pháp luật hiện hành.

5. Thời hiệu xử phạt hành vi không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ là 01 năm. Vì vậy, đối với hành vi không đội mũ bảo hiểm khi điều khiển hoặc ngồi trên xe máy, cơ quan có thẩm quyền được quyền ban hành quyết định xử phạt trong thời hạn một năm kể từ thời điểm xác định hành vi vi phạm. Hết thời hạn này thì cá nhân vi phạm sẽ không còn bị xử phạt hành chính đối với hành vi đã xảy ra. Quy định về thời hiệu nhằm bảo đảm việc xử lý được thực hiện kịp thời, đúng trình tự và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người vi phạm.

Khoản 2 và điểm b khoản 3 Điều 4 Nghị định 168/2024/NĐ-CP cũng quy định, đối với hành vi được phát hiện bằng camera hoặc các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ khác, thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm được tính từ lúc thiết bị ghi nhận hành vi không đội mũ bảo hiểm. Kết quả ghi nhận này chỉ có giá trị sử dụng trong thời hiệu xử phạt là 01 năm. Nếu quá thời hạn mà người có thẩm quyền chưa ban hành quyết định xử phạt thì các dữ liệu thu thập được sẽ không còn giá trị sử dụng. Trường hợp người vi phạm cố tình trốn tránh hoặc cản trở việc xử lý thì thời hạn sử dụng kết quả ghi nhận sẽ được tính lại kể từ khi hành vi trốn tránh, cản trở chấm dứt.

Kết luận

Như vậy, việc đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông bằng xe máy không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật mà còn là biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ tính mạng và sức khỏe của người tham gia giao thông. Hành vi không đội mũ bảo hiểm, đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách hoặc chở người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm đều có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tương ứng theo quy định hiện hành, trừ một số trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép. Bên cạnh việc làm phát sinh trách nhiệm xử phạt, những hành vi này còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng nếu xảy ra tai nạn giao thông. Vì vậy, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, chủ động sử dụng mũ bảo hiểm đạt chuẩn và đội mũ đúng cách trong suốt quá trình tham gia giao thông. Việc tuân thủ quy định về mũ bảo hiểm không chỉ giúp người dân tránh bị xử phạt mà còn góp phần xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh, giảm thiểu tai nạn và bảo vệ bản thân cũng như những người xung quanh. Đây cũng là trách nhiệm chung của toàn xã hội trong việc xây dựng môi trường giao thông an toàn và bền vững.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.