Làm giả giấy xác nhận sinh viên để trốn nghĩa vụ quân sự bị phạt thế nào?

Nghĩa vụ quân sự (NVQS) là trách nhiệm thiêng liêng và quyền lợi cao cả của mọi công dân Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng công dân cố tình tìm cách trốn tránh nghĩa vụ đã gia tăng, đặc biệt là thông qua hành vi làm giả các loại giấy tờ hành chính, trong đó phổ biến nhất là giấy xác nhận sinh viên.

1. Giấy xác nhận sinh viên là gì?

Giấy xác nhận sinh viên là một loại văn bản hành chính do các cơ sở giáo dục có thẩm quyền (trường đại học, cao đẳng, trung cấp) cấp, nhằm xác nhận tình trạng học tập hiện tại của một cá nhân. Mục đích hợp pháp của giấy xác nhận này là để công dân đủ điều kiện nộp cho cơ quan quân sự địa phương, bổ sung vào hồ sơ xin tạm hoãn gọi nhập ngũ theo quy định của Luật Nghĩa vụ quân sự (NVQS). Việc đang theo học tại các cơ sở giáo dục chính quy là một trong những căn cứ chính đáng để công dân được tạm hoãn nhập ngũ trong thời gian học tập, nhằm đảm bảo quyền lợi học tập theo Hiến pháp và pháp luật.

Tuy nhiên, giấy xác nhận này lại bị lạm dụng như một công cụ để trốn tránh nghĩa vụ. Công dân hoặc người thân của họ đã cố tình làm giả các tài liệu này, bao gồm cả giấy báo trúng tuyển hoặc giấy xác nhận đang học, để tạo ra một lý do hoãn giả mạo. Mục đích chính của hành vi này là né tránh việc tham gia khám sức khỏe, hoặc không chấp hành Lệnh gọi nhập ngũ mà đáng lẽ họ phải thực hiện. Hành vi này không chỉ nhằm mục đích trốn tránh trách nhiệm công dân mà còn trực tiếp xâm phạm đến trật tự quản lý hành chính của Nhà nước đối với tài liệu, con dấu.

2. Làm giả giấy xác nhận sinh viên để trốn nghĩa vụ quân sự bị xử lý thế nào?

Hành vi làm giả và sử dụng giấy tờ giả mạo nhằm mục đích trốn tránh NVQS là một vi phạm pháp luật nghiêm trọng, mang tính chất vi phạm kép. Hành vi này không chỉ cấu thành hành vi gian dối trong NVQS mà còn cấu thành tội làm giả và sử dụng tài liệu của cơ quan, tổ chức. Pháp luật Việt Nam quy định hai hình thức xử lý chính cho hành vi này.

Thứ nhất là xử phạt hành chính, áp dụng đối với các hành vi vi phạm quy định về NVQS, bao gồm cả hành vi gian dối chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ hai là truy cứu trách nhiệm hình sự, áp dụng khi hành vi làm giả giấy tờ đã đủ cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 (BLHS), hoặc khi công dân cố tình trốn tránh NVQS sau khi đã bị xử phạt hành chính mà không chấp hành. Việc phân chia hai khung xử lý này tạo ra một luồng thông tin mạch lạc và nghiêm khắc, cảnh báo người dân về tính chất phức tạp và hậu quả khôn lường của hành vi vi phạm.

2.1. Mức xử phạt hành chính đối với hành vi gian dối

Xử phạt hành chính là biện pháp răn đe đầu tiên được áp dụng đối với hành vi gian dối nhằm hoãn hoặc trốn tránh NVQS. Căn cứ pháp lý chính là các Nghị định của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu (ví dụ, các quy định tham khảo Nghị định 218/2025/NĐ-CP).

Điều quan trọng cần phải hiểu rõ là xử phạt hành chính chỉ là hình phạt bổ sung, hoàn toàn không thay thế nghĩa vụ quân sự. Sau khi bị xử phạt hành chính, người vi phạm vẫn bị buộc phải chấp hành Lệnh gọi nhập ngũ theo đúng quy định. Nếu người đó tiếp tục cố tình không chấp hành, hành vi vi phạm sẽ chuyển sang giai đoạn truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 332 BLHS.

Hành vi gian dối nhằm trốn tránh NVQS có phạm vi rộng, bao gồm không chỉ làm giả giấy xác nhận sinh viên. Nó còn bao gồm việc cố tình gian dối về tình trạng sức khỏe (làm giả giấy khám sức khỏe), hoặc che giấu các thông tin quan trọng khác nhằm đạt được điều kiện hoãn/miễn NVQS. Các mức phạt tiền đối với hành vi này được quy định chi tiết tùy theo mức độ vi phạm, nhưng nhìn chung đều rất nghiêm khắc, nhằm củng cố kỷ luật quốc phòng. Dưới đây là bảng tổng hợp các mức phạt hành chính đối với hành vi vi phạm NVQS được tham khảo từ các quy định hiện hành:

2.2. Các tội danh hình sự liên quan đến hành vi này

Hành vi làm giả và sử dụng giấy tờ giả để trốn NVQS là một hành vi phức tạp, có thể dẫn đến việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự đồng thời về hai tội danh độc lập trong Bộ luật Hình sự (BLHS), mỗi tội danh bảo vệ một khách thể pháp lý khác nhau:

*Tội "Trốn tránh nghĩa vụ quân sự" (Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015)

Tội danh này xâm phạm trực tiếp đến chế độ NVQS, an ninh quốc phòng. Cấu thành tội phạm cơ bản tại Khoản 1 Điều 332 chỉ xảy ra khi công dân có hành vi trốn tránh NVQS trong khi họ đã bị xử phạt hành chính về hành vi vi phạm NVQS hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích, nhưng lại tiếp tục vi phạm quy định về gọi nhập ngũ. Giấy tờ giả mạo được sử dụng như là phương tiện để thực hiện hành vi trốn tránh này.

• Khung hình phạt 1 (Khoản 1): Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Tội phạm sẽ bị áp dụng khung hình phạt tăng nặng nếu thuộc các trường hợp nghiêm trọng hơn theo Khoản 2 Điều 332:

• Khung hình phạt 2 (Khoản 2): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: Tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình (nhằm trốn tránh); Phạm tội trong thời chiến; Lôi kéo người khác phạm tội.

*Tội "Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức" (Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi năm 2017)

Đây là tội danh độc lập, xâm phạm trật tự quản lý hành chính của Nhà nước đối với con dấu và tài liệu, không phụ thuộc vào kết quả trốn NVQS có thành công hay không. Hành vi làm giả giấy xác nhận sinh viên là một điển hình của việc tạo ra tài liệu giả mạo của cơ quan (trường học).

Tội danh này áp dụng không chỉ cho người trực tiếp tạo ra giấy tờ giả, mà còn áp dụng cho người sử dụng tài liệu giả (biết là giả) để thực hiện hành vi trái pháp luật. Trong bối cảnh trốn NVQS, người sử dụng tài liệu giả chính là công dân có nghĩa vụ hoặc người thân của họ (thường là phụ huynh) nộp giấy tờ giả đó cho cơ quan quân sự.

• Khung hình phạt 1 (Khoản 1): Phạt tiền từ 30 triệu đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm, hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm. Các khung hình phạt tăng nặng hơn sẽ được áp dụng nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc phạm tội có tổ chức.

Hành vi làm giả giấy tờ tạo ra một phức hợp tội danh. Trong nhiều trường hợp, cơ quan tố tụng sẽ truy tố cả tội Sử dụng tài liệu giả (Điều 341 BLHS) và Tội Trốn tránh NVQS (Điều 332 BLHS, nếu đủ điều kiện tiên quyết). Nếu bị kết án đồng thời nhiều tội danh, Tòa án sẽ áp dụng nguyên tắc tổng hợp hình phạt, khiến hình phạt cuối cùng trở nên nghiêm khắc hơn.

3. Những ai có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong vụ việc?

Pháp luật mở rộng phạm vi đối tượng chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi gian lận NVQS bằng giấy tờ giả, không chỉ giới hạn ở người có nghĩa vụ nhập ngũ.

Đầu tiên là người trực tiếp làm giả hoặc chế tạo tài liệu, là các đối tượng chuyên nghiệp hoặc trung gian cung cấp dịch vụ làm giả. Những người này thường bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 BLHS.

Thứ hai là người sử dụng tài liệu giả, bao gồm bản thân công dân có nghĩa vụ NVQS nếu họ trực tiếp nộp tài liệu, hoặc những người thân (thường là cha mẹ) đã liên hệ và sử dụng giấy tờ giả đó để nộp cho cơ quan quân sự. Trong vụ án thực tế ở Đắk Lắk, hàng chục phụ huynh bị truy tố về tội Sử dụng tài liệu giả.

Thứ ba là đồng phạm, bao gồm người giới thiệu, môi giới, hoặc tiếp tay cho hành vi làm giả và sử dụng tài liệu giả. Họ có thể bị xử lý về vai trò giúp sức hoặc xúi giục, tùy thuộc vào mức độ tham gia vào chuỗi hành vi vi phạm, từ việc liên hệ mua bán giấy tờ giả đến việc hướng dẫn cách thức sử dụng chúng để trốn tránh NVQS.

4. Phân tích bản án thực tế

4.1. Phân tích các ví dụ về các vụ án đã được xét xử

Trường hợp điển hình là Vụ án 37 bị cáo làm giả và sử dụng tài liệu giả nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự tại thị xã Buôn Hồ, Đắk Lắk, được Tòa án nhân dân xét xử sơ thẩm vào tháng 12 năm 2024.

Bối cảnh vụ án: Vào tháng 9 năm 2023, trong đợt gọi công dân khám sức khỏe chuẩn bị cho đợt tuyển quân năm 2024, nhiều gia đình đã cố tình tìm cách trốn tránh cho con. Họ đã liên hệ với bị cáo Trịnh Thu Tâm (sinh năm 1952) để nhờ làm giả 52 tài liệu, chủ yếu là giấy báo trúng tuyển và giấy xác nhận sinh viên của các trường đại học/cao đẳng. Các bị cáo (phụ huynh) sau đó đã sử dụng các giấy tờ giả này để nộp cho Ban chỉ huy quân sự phường, nhằm được tạm hoãn khám tuyển.

Tội danh và hình phạt: Tòa án đã xét xử các bị cáo về Tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” và Tội “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức” theo Điều 341 BLHS. Mức án dành cho các bị cáo rất nghiêm khắc, cho thấy tính răn đe mạnh mẽ của pháp luật đối với hành vi vi phạm kép này. Ví dụ, bị cáo Trịnh Thu Tâm (người làm giả chính) bị tuyên phạt 3 năm 9 tháng tù giam; trong khi nhiều phụ huynh (người sử dụng) cũng bị phạt tù giam hoặc án treo, cho thấy mức độ nghiêm trọng của hành vi sử dụng tài liệu giả.

4.2. Mối liên hệ giữa hành vi làm giả giấy tờ và các tội danh khác

Hành vi làm giả giấy tờ đóng vai trò là phương tiện để thực hiện hành vi trốn tránh NVQS. Mối liên hệ giữa hai hành vi này không chỉ là mối quan hệ nhân quả (dùng giấy giả để trốn) mà còn là mối quan hệ pháp lý phức tạp liên quan đến nguyên tắc tổng hợp hình phạt.

Trong nhiều trường hợp, tội danh Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức (Điều 341 BLHS) được áp dụng ngay lập tức đối với những người tham gia vào đường dây gian lận (bao gồm cả cha mẹ). Điều này là do cấu thành tội phạm của Điều 341 dễ chứng minh hơn so với Tội Trốn tránh NVQS (Điều 332), vốn yêu cầu phải có điều kiện tiên quyết là đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái phạm. Việc truy tố theo Điều 341 cho phép cơ quan điều tra và tố tụng xử lý toàn bộ mạng lưới gian lận một cách trực tiếp, mở rộng phạm vi xử lý hình sự ra ngoài đối tượng quân nhân, bao gồm cả những người môi giới và người thân giúp sức.

Việc sử dụng phương tiện gian dối, đặc biệt là tài liệu giả, thể hiện ý chí chống đối và mức độ nguy hiểm cao của hành vi đối với trật tự xã hội và quốc phòng. Mặc dù làm giả giấy tờ không phải là tình tiết tăng nặng trực tiếp của Tội Trốn tránh NVQS, nhưng khi bị truy tố kép (hoặc chỉ truy tố Điều 341), hành vi này thường được Hội đồng xét xử xem xét như một yếu tố nghiêm trọng, làm giảm khả năng được hưởng các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo/ăn năn hối cải một cách tối đa. Sự phức tạp này lý giải tại sao đa số các bị cáo sử dụng giấy tờ giả trong vụ Buôn Hồ phải nhận án tù giam thay vì án treo, nhằm đảm bảo tính răn đe tối đa.

Kết luận

Hành vi làm giả giấy xác nhận sinh viên hoặc bất kỳ tài liệu nào khác nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ quân sự là một hành động nguy hiểm, mang tính chất vi phạm pháp luật kép, xâm phạm đồng thời kỷ cương quốc phòng và trật tự quản lý hành chính.

Việc bị kết án hình sự theo Điều 332 hoặc Điều 341 BLHS sẽ dẫn đến việc người vi phạm mang án tích hình sự. Án tích này là một rào cản vĩnh viễn, tước đi cơ hội làm việc trong các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang (Công an, Quân đội) và nhiều ngành nghề yêu cầu tiêu chuẩn đạo đức, lý lịch cao. Hậu quả này có tác động phủ định sâu sắc đến tương lai sự nghiệp, nặng nề hơn rất nhiều so với thời gian phục vụ quân đội mà họ cố gắng trốn tránh. Tóm lại, đây không phải là một lối thoát an toàn, mà là con đường dẫn đến hình phạt nghiêm khắc, án tích hình sự vĩnh viễn, và hủy hoại tương lai sự nghiệp. Pháp luật đã có những quy định nghiêm minh để đảm bảo tính răn đe tối đa, khẳng định việc tuân thủ nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm không thể né tránh của mỗi công dân, góp phần giữ vững trật tự và kỷ cương quốc phòng.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tiếp. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!