Hướng dẫn quy trình, thời gian tổ chức Lễ khai mạc tại các điểm bỏ phiếu Bầu cử 15/3/2026

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra vào ngày 15/3/2026 được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của cả hệ thống chính trị trong năm 2026. Đây là đợt sinh hoạt dân chủ sâu rộng, là dịp để cử tri cả nước thực hiện quyền làm chủ thông qua việc lựa chọn những đại biểu đủ đức, đủ tài, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân tại cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và các cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Để đảm bảo sự kiện diễn ra thành công, trang nghiêm và đúng pháp luật, công tác tổ chức Lễ khai mạc tại các điểm bỏ phiếu đóng vai trò khởi đầu then chốt, thiết lập nền tảng cho sự minh bạch và trật tự của toàn bộ quy trình bầu cử.

1. Khung thời gian và quy định pháp lý về Lễ khai mạc

Sự thống nhất về mặt thời gian là yếu tố tiên quyết để đảm bảo tính đồng bộ của cuộc bầu cử trên phạm vi toàn quốc. Theo các văn bản hướng dẫn và Luật Bầu cử hiện hành, khung thời gian được thiết lập dựa trên sự cân bằng giữa tính nghiêm minh của pháp luật và tính linh hoạt đối với đặc thù vùng miền.

Thời gian bắt đầu Lễ khai mạc theo Luật Bầu cử

Theo quy định chính thức, việc bỏ phiếu trong ngày bầu cử 15/3/2026 bắt đầu từ 7 giờ sáng và kết thúc vào 7 giờ tối cùng ngày. Lễ khai mạc phải được tiến hành ngay trước giờ bắt đầu bỏ phiếu để đảm bảo đúng 7 giờ sáng, cử tri đầu tiên có thể thực hiện quyền công dân của mình. Thông thường, Tổ bầu cử sẽ tập trung các thành viên và mời cử tri đại diện có mặt từ khoảng 6 giờ 30 phút để chuẩn bị các khâu cuối cùng, trước khi chính thức bắt đầu nghi thức khai mạc. Việc duy trì sự liên tục trong suốt 12 giờ đồng hồ bỏ phiếu là nguyên tắc bắt buộc, trừ những sự cố bất ngờ làm gián đoạn mà Tổ bầu cử không thể tự quyết định dừng lại mà phải báo cáo Ban bầu cử cấp trên.

Quy định về thay đổi thời gian khai mạc tại các địa phương đặc thù

Pháp luật Việt Nam thể hiện sự linh hoạt sâu sắc khi cho phép các Tổ bầu cử tùy vào tình hình thực tế tại địa phương để điều chỉnh thời gian bắt đầu hoặc kết thúc việc bỏ phiếu. Tại các vùng sâu, vùng xa, hải đảo hoặc các đơn vị vũ trang nhân dân, nếu điều kiện địa lý và mật độ dân cư đòi hỏi, Tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn quy định chuẩn nhưng tuyệt đối không được trước 5 giờ sáng.

Ngược lại, thời gian kết thúc có thể được kéo dài thêm trong những trường hợp đặc biệt như thiên tai, dịch bệnh hoặc khi số lượng cử tri đi bầu tại khu vực đó chưa đạt tỷ lệ cần thiết, nhưng không được quá 9 giờ tối (21 giờ) cùng ngày. Đối với các khu vực được phép bầu cử sớm trước ngày 15/3/2026 theo quyết định của Hội đồng Bầu cử Quốc gia, quy trình khai mạc vẫn phải tuân thủ đầy đủ các bước trình tự pháp lý như ngày bầu cử chính thức.

2. Công tác chuẩn bị và thiết lập hạ tầng tại điểm bỏ phiếu

Trước khi tiếng loa khai mạc vang lên, một khối lượng công việc chuẩn bị khổng lồ phải được hoàn tất theo tinh thần của Thông tư số 21/2025/TT-BNV của Bộ Nội vụ. Việc chuẩn bị không chỉ dừng lại ở trang trí bề ngoài mà còn liên quan mật thiết đến việc đảm bảo quyền lợi cử tri thông qua danh sách và cơ sở vật chất.

Kiểm tra danh sách cử tri và điều kiện cơ sở vật chất

Nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất của Tổ bầu cử là rà soát kỹ lưỡng danh sách cử tri đã được niêm yết công khai tại khu vực bỏ phiếu. Việc rà soát này bao gồm kiểm tra các trường hợp thay đổi nhân khẩu, cử tri mới chuyển đến hoặc các trường hợp bị tước quyền bầu cử theo quyết định của cơ quan tư pháp. Tổ bầu cử phải đảm bảo thẻ cử tri đã được phát tận tay người dân và có danh sách dự phòng để xử lý các khiếu nại phát sinh ngay trong sáng ngày bầu cử.

Về cơ sở vật chất, hòm phiếu là linh hồn của điểm bỏ phiếu. Theo hướng dẫn, hòm phiếu phải được làm bằng vật liệu chắc chắn, kích thước phù hợp, mặt trước dán Quốc huy và có dòng chữ "HÒM PHIẾU" rõ ràng. Ngoài hòm phiếu chính, Tổ bầu cử bắt buộc phải chuẩn bị hòm phiếu phụ (hòm phiếu lưu động) để phục vụ những cử tri không thể đến phòng bỏ phiếu vì lý do sức khỏe hoặc đang bị tạm giam, tạm giữ. Phiếu bầu cũng phải được phân loại theo màu sắc riêng biệt cho từng cấp (Quốc hội, HĐND tỉnh, HĐND huyện, HĐND xã) để tránh nhầm lẫn cho cử tri trong quá trình thực hiện quyền bầu cử.

Bố trí khu vực đón tiếp và sơ đồ phòng bỏ phiếu

Mô hình phòng bỏ phiếu "một chiều" là yêu cầu bắt buộc để duy trì trật tự và đảm bảo tính bí mật của lá phiếu. Cấu trúc này thường được chia thành các khu vực chức năng liên hoàn:

• Khu vực cổng và đón tiếp bên ngoài: Đây là nơi diễn ra Lễ khai mạc nếu không gian bên trong không đủ rộng. Tại đây phải niêm yết danh sách cử tri, nội quy phòng bỏ phiếu và thể lệ bầu cử ở vị trí dễ quan sát nhất.
• Khu vực bàn hướng dẫn và nhận phiếu: Cử tri xuất trình thẻ cử tri hoặc căn cước công dân để đối chiếu và nhận các loại phiếu bầu tương ứng.
• Khu vực niêm yết tiểu sử ứng cử viên: Đặt ngay trước lối vào khu vực viết phiếu để cử tri có cơ hội cuối cùng rà soát thông tin trước khi quyết định.
• Khu vực viết phiếu: Phải có các vách ngăn hoặc bàn được bố trí kín đáo nhằm bảo mật tuyệt đối quá trình ghi phiếu của cử tri.
• Khu vực đặt hòm phiếu: Vị trí trung tâm, thoáng đãng để cử tri bỏ phiếu và Tổ bầu cử có thể giám sát nhưng không được nhìn thấy nội dung phiếu.
• Khu vực đóng dấu thẻ cử tri: Sau khi bỏ phiếu, cử tri đến bàn này để đóng dấu "Đã bỏ phiếu", hoàn thành quy trình bầu cử.

3. Quy trình 5 bước tổ chức Lễ khai mạc trang nghiêm

Lễ khai mạc là nghi thức khởi đầu chính thức cho Ngày hội toàn dân. Sự trang trọng của buổi lễ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cử tri đối với lá phiếu của mình. Trình tự cụ thể được thực hiện qua các bước chi tiết sau.

Bước 1: Chào cờ và giới thiệu thành phần tham dự

Nghi thức bắt đầu bằng lễ chào cờ và hát quốc ca trang nghiêm. Ngay sau đó, Tổ trưởng Tổ bầu cử tuyên bố lý do và giới thiệu các đại biểu tham dự. Thành phần tham dự bắt buộc phải có đầy đủ các thành viên Tổ bầu cử, đại diện chính quyền địa phương, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và quan trọng nhất là sự chứng kiến của các cử tri có mặt tại thời điểm đó. Sự có mặt của đại diện cử tri là bảo chứng cho tính khách quan và dân chủ của cuộc bầu cử ngay từ những giây phút đầu tiên.

Bước 2: Đọc diễn văn khai mạc và tuyên truyền mục đích

Diễn văn khai mạc do Tổ trưởng Tổ bầu cử trình bày ngắn gọn nhưng súc tích, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn những đại biểu xứng đáng vào Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Bài phát biểu cũng nhắc lại tinh thần đổi mới, yêu cầu cao về chất lượng đại biểu nhằm đáp ứng sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Bước 3: Phổ biến nội quy, thể lệ và hướng dẫn cách ghi phiếu

Để giảm thiểu sai sót dẫn đến phiếu hỏng, Tổ bầu cử dành thời gian đọc công khai thể lệ bầu cử và nội quy phòng bỏ phiếu. Cử tri được lưu ý về nguyên tắc "tự mình đi bầu", không được nhờ người khác bầu thay, cách gạch tên người không tín nhiệm (gạch ngang giữa cả dòng chữ họ và tên) và các điều cấm như không được khoanh tròn hoặc viết thêm tên vào phiếu bầu.

Bước 4: Kiểm tra và niêm phong hòm phiếu trước sự chứng kiến của cử tri

Đây là bước quan trọng nhất thể hiện tính minh bạch. Tổ bầu cử phải kiểm tra công khai hòm phiếu chính và hòm phiếu phụ trước sự chứng kiến của cử tri để xác nhận hòm phiếu trống rỗng. Luật quy định Tổ bầu cử phải mời ít nhất 02 cử tri (không phải là người ứng cử tại khu vực đó) đứng ra chứng kiến trực tiếp việc kiểm tra này. Sau khi kiểm tra xong, Tổ bầu cử tiến hành niêm phong hòm phiếu bằng băng giấy có chữ ký của thành viên Tổ bầu cử và người chứng kiến, sau đó khóa hòm phiếu lại.

Bước 5: Tuyên bố bắt đầu cuộc bỏ phiếu và những lá phiếu đầu tiên

Sau khi hoàn tất thủ tục niêm phong, Tổ trưởng Tổ bầu cử chính thức tuyên bố cuộc bỏ phiếu bắt đầu. Theo truyền thống, những lá phiếu đầu tiên thường được dành cho những người có công với cách mạng, các vị chức sắc tôn giáo, cử tri cao tuổi nhất hoặc người có uy tín lớn trong cộng đồng. Điều này không chỉ thể hiện sự tôn trọng của xã hội đối với người có công, người cao tuổi mà còn tạo không khí phấn khởi, khích lệ cử tri trẻ tuổi noi theo.

4. Trách nhiệm của Tổ bầu cử và cơ chế phối hợp nhân sự

Sự thành công của ngày bầu cử phụ thuộc hoàn toàn vào sự chuyên nghiệp và tinh thần trách nhiệm của Tổ bầu cử – những người trực tiếp vận hành quy trình tại cơ sở.

Thành phần và phân công nhiệm vụ cụ thể

Mỗi Tổ bầu cử thường bao gồm từ 11 đến 21 thành viên, đại diện cho các tầng lớp nhân dân, tổ chức đoàn thể tại địa phương. Nhiệm vụ của họ được chia thành các mảng việc chuyên sâu:

• Nhóm điều phối và kiểm soát: Tổ trưởng chịu trách nhiệm điều hành chung, giải quyết các tình huống phát sinh và trực tiếp chỉ đạo lễ khai mạc. Thư ký phụ trách lập biên bản, ghi chép số liệu cử tri đi bầu theo từng giờ.
• Nhóm tiếp nhận và phát phiếu: Có nhiệm vụ đối chiếu thẻ cử tri với danh sách, phát đúng và đủ số lượng phiếu bầu cho cử tri.
• Nhóm giám sát hòm phiếu: Phải luôn có ít nhất một thành viên trực bên cạnh hòm phiếu để nhắc nhở cử tri bỏ phiếu đúng quy định và bảo vệ hòm phiếu khỏi sự can thiệp trái phép.
• Nhóm phục vụ bỏ phiếu lưu động: Mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến cho những cử tri đặc biệt không thể di chuyển.

Trách nhiệm trong việc duy trì trật tự và đạo đức nghề nghiệp

Các thành viên Tổ bầu cử phải tuyệt đối giữ thái độ khách quan, không được có hành vi gợi ý, thúc giục hoặc gây áp lực lên lựa chọn của cử tri. Trong suốt quá trình bỏ phiếu, họ không được xem nội dung phiếu của cử tri, kể cả khi cử tri cần hỗ trợ viết hộ (trong trường hợp khuyết tật), người viết hộ cũng phải bảo đảm bí mật phiếu bầu. Mọi hành vi sai lệch kết quả hoặc vi phạm quy trình đều có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

5. Các biện pháp đảm bảo an toàn, an ninh và phòng chống cháy nổ

Công tác đảm bảo an toàn cho điểm bỏ phiếu là một hệ thống các biện pháp phòng ngừa từ xa và ứng phó tại chỗ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Tổ bầu cử và lực lượng công an, quân sự địa phương.

Xử lý các sự cố về thời tiết, điện và an ninh trật tự

Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự tại cơ sở đóng vai trò nòng cốt trong việc tuần tra, nắm bắt tình hình từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ trước các âm mưu phá hoại hoặc gây rối. Tại các điểm bỏ phiếu, phương án xử lý khi mất điện (như chuẩn bị máy phát điện hoặc đèn tích điện) và phương án di dời hòm phiếu khi có thiên tai, bão lũ đột xuất phải được diễn tập trước ngày 15/3/2026.

Trong trường hợp có sự kiện bất ngờ làm gián đoạn việc bỏ phiếu, Tổ bầu cử có trách nhiệm lập tức niêm phong hòm phiếu, bảo quản tài liệu và báo cáo Ban bầu cử để có phương án tiếp tục bỏ phiếu hoặc di dời điểm bỏ phiếu sang khu vực an toàn hơn.

Quy định về phòng chống cháy nổ (PCCC)

Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH thực hiện kiểm tra 100% các điểm bỏ phiếu trước ngày bầu cử. Tổ bầu cử phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định:

• Tuyệt đối không để vật liệu dễ cháy (băng rôn, khẩu hiệu, giấy tờ) gần ổ cắm điện, bóng đèn hoặc các nguồn nhiệt.
• Trang bị đủ số lượng bình chữa cháy xách tay tại vị trí dễ thấy, dễ lấy.
• Sắp xếp lối thoát nạn thông thoáng, không có chướng ngại vật; có sơ đồ hướng dẫn sơ tán trong tình huống khẩn cấp.
• Cử tri không được hút thuốc hoặc mang chất dễ cháy nổ vào khu vực bỏ phiếu.

Sự chuẩn bị chu đáo cho Lễ khai mạc chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất về một cuộc bầu cử công bằng, dân chủ, an toàn và thành công rực rỡ, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả trong nhiệm kỳ mới.