Mạo danh bệnh viện trung ương để lừa đảo thì phạm tội gì?

Trong bối cảnh y tế trở thành mối quan tâm hàng đầu của mọi người, kẻ gian đã lợi dụng uy tín của các bệnh viện lớn, đặc biệt là các bệnh viện tuyến trung ương, để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Bằng cách mạo danh bác sĩ, nhân viên y tế hoặc tổ chức từ thiện của bệnh viện, chúng đã tạo ra những câu chuyện bi thương, đánh vào lòng trắc ẩn và sự lo lắng về sức khỏe của người dân để thực hiện hành vi phạm tội. Thủ đoạn này không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn làm xói mòn niềm tin của cộng đồng vào hệ thống y tế quốc gia, khiến nhiều người hoang mang, cảnh giác với cả những thông tin chính thống. 

1. Các kênh và thủ đoạn lừa đảo phổ biến giả danh bệnh viện

Các đối tượng lừa đảo không ngừng thay đổi và cập nhật các chiêu trò, khiến việc phân biệt thật giả trở nên vô cùng khó khăn. Chúng thường sử dụng nhiều kênh khác nhau để tiếp cận nạn nhân:

• Giả mạo website và mạng xã hội: Các đối tượng tạo lập các trang mạng xã hội hoặc website có tên gọi, địa chỉ URL gần giống với tên thật của bệnh viện. Chúng sử dụng logo, hình ảnh và bài viết được sao chép từ kênh chính thức để tạo sự tin tưởng. Thậm chí, một số đối tượng còn mua các dấu tích xanh giả mạo để tăng độ xác tín và gắn các số điện thoại lạ, không thuộc hệ thống của bệnh viện vào phần liên hệ.
• Mạo danh qua điện thoại: Các đối tượng giả danh y bác sĩ, nhân viên y tế để gọi điện cho người bệnh, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền để được ưu tiên khám. Chúng cũng có thể mạo danh thanh tra sở y tế để lừa bán các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, kém chất lượng, quảng cáo đây là "thần dược" có thể chữa được các bệnh hiểm nghèo .
• Lợi dụng lòng trắc ẩn và cảm giác cấp bách: Các đối tượng thường khai thác yếu tố tâm lý của người bệnh và thân nhân. Chúng đăng tải những câu chuyện cảm động, hình ảnh bi thương về các bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn để kêu gọi từ thiện và trục lợi. Thủ đoạn đặc biệt nguy hiểm khác là gọi điện thông báo "kết quả hiến máu bất thường" để yêu cầu người hiến máu cung cấp thông tin cá nhân hoặc kết bạn qua Zalo. Những cuộc gọi này thường được thực hiện một cách gấp rút, đẩy tính nghiêm trọng và khẩn cấp của sự việc lên cao, khiến nạn nhân dễ dàng làm theo yêu cầu.

2. Mạo danh bệnh viện trung ương để lừa đảo thì phạm tội gì?

Hành vi mạo danh bệnh viện trung ương để lừa đảo về bản chất pháp lý được xác định là Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 và năm 2025. Tội danh này là một trong các tội xâm phạm sở hữu, được định nghĩa là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác một cách trái pháp luật thông qua "thủ đoạn gian dối". Thủ đoạn gian dối có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm việc đưa ra các thông tin không đúng sự thật bằng lời nói, chữ viết, hành động, hoặc giả mạo giấy tờ, nhằm mục đích làm cho người khác tin tưởng và tự nguyện giao tài sản của mình cho người phạm tội. Hành vi chiếm đoạt tài sản ở đây được hiểu là việc dịch chuyển trái pháp luật tài sản của người khác thành tài sản của mình.

Hành vi "mạo danh bệnh viện trung ương" có vai trò pháp lý kép trong việc xác định tội phạm. Việc mạo danh này là một "thủ đoạn gian dối" , là dấu hiệu bắt buộc của mặt khách quan để cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (tình tiết định tội). Việc mạo danh một tổ chức cụ thể như bệnh viện trung ương lại là một tình tiết định khung tăng nặng được quy định rõ ràng tại Điểm đ, Khoản 2, Điều 174 Bộ luật Hình sự: "lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức". Việc này không chỉ là một phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội mà còn phản ánh mức độ nguy hiểm cao hơn của hành vi, dẫn đến việc người phạm tội sẽ bị áp dụng khung hình phạt nghiêm khắc hơn, từ 02 năm đến 07 năm tù. Xem thêm: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật hình sự 

2.1. Mức độ nguy hiểm đặc thù của việc mạo danh "bệnh viện trung ương"

Phân tích cho thấy vấn đề không chỉ dừng lại ở việc tạo trang giả mạo. Một số đối tượng lừa đảo đã có thể tấn công và chèn các liên kết độc hại vào ngay trên các kênh truyền thông chính thức của bệnh viện.

Ví dụ, website choray.vn của Bệnh viện Chợ Rẫy, một trong những kênh truyền thông chính thức, đã từng bị chèn các liên kết dẫn đến các trang cờ bạc, nội dung người lớn . Điều này cho thấy kẻ xấu không chỉ mạo danh mà còn có khả năng xâm nhập vào cơ sở hạ tầng số của các tổ chức y tế, làm giảm uy tín của bệnh viện và gây hoang mang cho người dùng.

Việc mạo danh một bệnh viện trung ương để lừa đảo có mức độ nguy hiểm đặc thù, vượt xa một vụ lừa đảo thông thường. Các đối tượng phạm tội không chỉ lợi dụng danh tiếng, sự uy tín của tổ chức mà còn lợi dụng sự lo lắng, tuyệt vọng của người bệnh và gia đình họ. Hậu quả của hành vi này không chỉ dừng lại ở tổn thất về tài chính. Nó còn làm xói mòn lòng tin của công chúng vào hệ thống y tế quốc gia, gây hoang mang, lo sợ trong cộng đồng. 

Chính vì tính chất nghiêm trọng đó, hành vi này có thể được xem xét là "gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội". Đây cũng là một tình tiết định khung tăng nặng, được quy định tại Khoản 1, Điều 174 Bộ luật Hình sự, áp dụng ngay cả khi giá trị tài sản bị chiếm đoạt thấp. Sự chồng chéo này cho thấy pháp luật hình sự Việt Nam đã nhận diện và đánh giá một cách toàn diện về mức độ nguy hiểm của tội phạm lừa đảo bằng cách lợi dụng niềm tin xã hội, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế.

2.2. Khung hình phạt hành vi mạo danh

Dựa trên các phân tích trên, người thực hiện hành vi mạo danh bệnh viện trung ương để lừa đảo chiếm đoạt tài sản có thể phải đối mặt với các khung hình phạt sau:

• Khung hình phạt chính: Tùy thuộc vào giá trị tài sản chiếm đoạt và các tình tiết tăng nặng khác (như có tổ chức, tính chất chuyên nghiệp...), khung hình phạt có thể từ 02 năm đến 07 năm tù (Khung 2) hoặc thậm chí cao hơn nếu giá trị tài sản lớn hơn.  
• Hình phạt bổ sung: Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung bao gồm phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản. Việc áp dụng hình phạt bổ sung nhằm răn đe, phòng ngừa và hạn chế khả năng tái phạm của tội phạm.

3. Các tội danh liên đới và hậu quả pháp lý tổng thể

Xét dưới góc độ bản chất hành vi mạo danh bệnh viện hoặc các cơ sở uy tín có đầy đủ dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, hành vi mạo danh này có thể chuyển biến dưới nhiều hành vi khác nhau có thể phạm các tội danh khác. Luật Minh Khuê phân tích tính chất của các hành vi mạo danh và đối chiếu với các quy định về các tội danh khác theo Bộ luật hình sự của Việt Nam như sau:

3.1. Mối quan hệ với Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức

Để thực hiện hành vi lừa đảo bằng cách mạo danh bệnh viện, các đối tượng phạm tội có thể không chỉ sử dụng lời nói mà còn làm giả các loại giấy tờ, tài liệu như giấy xét nghiệm, hồ sơ bệnh án, hoặc các giấy tờ khác có liên quan. Hành vi "làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả" để thực hiện hành vi trái pháp luật là một tội danh độc lập, được quy định tại Điều 341 Bộ luật Hình sự.  

Trong trường hợp này, hành vi "làm giả và sử dụng tài liệu giả" được xem là một phương tiện để thực hiện tội lừa đảo. Do đó, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai tội danh: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức (Điều 341 BLHS). Khi bị kết tội về nhiều tội danh, Tòa án sẽ tổng hợp hình phạt theo quy định của pháp luật để đưa ra mức hình phạt cuối cùng.  

3.2. Phân biệt với Tội giả mạo chức vụ, cấp bậc, vị trí công tác 

Cần phân biệt rõ hành vi mạo danh này với Tội giả mạo chức vụ, cấp bậc, vị trí công tác được quy định tại Điều 339 Bộ luật Hình sự. Tội danh này cấu thành khi người không có chức vụ, cấp bậc nhưng mạo danh để thực hiện hành vi trái pháp luật, nhưng không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản.

Nếu hành vi mạo danh bệnh viện trung ương có mục đích duy nhất và trực tiếp là chiếm đoạt tài sản, thì toàn bộ hành vi sẽ bị xử lý theo Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tình tiết tăng nặng "lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức". Khi đó, Tội giả mạo chức vụ... (Điều 339) sẽ không được truy cứu, bởi bản chất của hành vi đã được bao hàm và xử lý trong tội danh chính với mức độ nghiêm trọng cao hơn.

4. Cảnh báo chính thức và phương thức phòng tránh

Các cơ quan chức năng và bệnh viện đã đưa ra nhiều cảnh báo để người dân nâng cao cảnh giác:

• Sở Y tế TP.HCM đã cảnh báo về thủ đoạn giả mạo cán bộ y tế lừa đảo người hiến máu, khẳng định rằng các cơ quan y tế chỉ liên hệ bằng các phương thức chính thống và tin nhắn sẽ hiển thị tên thương hiệu rõ ràng như "BVTMHH" hoặc "TTHIENMAUTP".  
• Bệnh viện Truyền máu Huyết học TP.HCM khẳng định tuyệt đối không yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân qua ứng dụng, Zalo hay bất kỳ đường link nào. Bệnh viện khuyên người dân gọi ngay đến tổng đài 028.3955 7858 để xác minh khi có nghi ngờ.  
• Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP.HCM cũng cảnh báo rằng các trang giả mạo giải chạy của bệnh viện đã nhanh chóng thay đổi đường link để tránh bị phát hiện sau khi bệnh viện báo cáo cho Facebook. Điều này cho thấy sự tinh vi và tốc độ của các thủ đoạn lừa đảo.

Để phòng tránh, người dân cần luôn kiểm tra tính xác thực của nguồn thông tin, đặc biệt là các thông tin liên quan đến sức khỏe. Quan trọng nhất là không bao giờ chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của bất kỳ ai và luôn xác minh lại thông tin qua các kênh liên hệ chính thức đã được công bố của bệnh viện. Nếu Bạn là nạn nhân của hành vi này, hãy trình báo đến cơ quan công an để được xử lý nhanh nhất. Tham khảo: Mẫu đơn tố cáo lừa đảo chiếm đoạt tài sản mới nhất 

Tóm lại, Để phòng ngừa loại tội phạm này, cộng đồng cần nâng cao cảnh giác, đặc biệt là khi nhận được các cuộc gọi hoặc tin nhắn từ các cá nhân, tổ chức không xác định danh tính rõ ràng. Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, hoặc mã xác thực (OTP) cho bất kỳ ai. Người dân nên chủ động xác minh thông tin bằng cách liên hệ trực tiếp với các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền qua các kênh chính thức, không nên truy cập vào các đường link lạ hoặc làm theo các yêu cầu chuyển tiền bất hợp pháp. Sự phối hợp giữa người dân và các cơ quan chức năng, cùng với việc nâng cao nhận thức pháp luật, sẽ là chìa khóa để đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm tinh vi và nguy hiểm này.   

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!