1. Khái quát về thực hiện nghĩa vụ quân sự 

Thực hiện nghĩa vụ quân sự là quy định bắt buộc với hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay. Tuy nhiên tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội và dân số mà các nước quy định đô tuổi nhập ngũ cho công dân của nước mình. Hiến pháp 2013 có quy định bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân. Công dân phải thực hiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Quy định trên, khẳng định mọi công dân Việt Nam không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp, nơi cư trú đều phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, Luật nghĩa vụ quân sự đã quy định nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong quân đội nhân dân Việt Nam. Thực hiện nghĩa vụ quân sự bao gồm phục vụ tại ngũ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị của Quân đội nhân dân Việt Nam. 

Luật nghĩa vụ quân sự 2015 là cơ sở pháp lý bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân đối với sự nghiệp bảo vệ tổ quốc, tạo diều kiện cho nhân dân làm tròn nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nên quốc phòng toàn dân. Luật nghĩa vụ quân sự góp phần quan trọng vào xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại và tăng cường quôc phòng toàn dân, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới. Luật nghĩa vụ quân sự có các quy định về đối tượng, thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự, trách nhiệm, nghĩa vụ của thanh niên trong thời gian tại ngũ, vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng trong thực hiện nghĩa vụ quân sự, quy định miễn, tạm hoãn gọi nhập ngũ. Luật nghĩa vụ quân sự đang hiện hành quy định, công dân nam từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi, không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, nơi cư trú có nhiệm vụ tại ngũ trong Quân dội nhân Việt Nam. Thời gian phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan và binh sĩ trong thời bình, với lục quân là 24 tháng, với các binh chủng kỹ thuật là 24 tháng. Trong thời gian tại ngũ, thanh niên phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc Việt Nam XHCN và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, gương mẫu chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luât của Nhà Nước , điều lệnh, điều lệ của quân đội . Ra sức học tập chính trị, quân sự, rèn luyện tính tổ chức, tính kỷ luật và thể lực, không ngừng nâng cao bản lĩnh chiến đấu...

Có thể hiểu thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật nghĩa vụ quân sự đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Hay nói cách khác, thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự là hoạt động thực tiễn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân được tiến hành theo những hình thức pháp lý nhất định, có mối liên hệ và quy định lẫn nhau trong một cơ chế phù hợp với điều kiện của từng giai đoạn lịch sử, nhằm hiện thực hóa các yêu cầu, nội dung của quy phạm pháp luật về nghĩa vụ quân sự, bảo đảm cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân được thiết lập và duy trì trong đời sống xã hội và gia đình.

 

2. Vai trò thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự

+ Thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự là phương thức để đường lối, chính sách, pháp luật đi vào thực tễn đời sống xã hội

+ Thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự đảm bảo mục tiêu bảo vệ Tổ quốc

+ Thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự là phương thức giúp các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân nâng cao ý thức pháp luật

+ Thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự là biện pháp phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về nghĩa vụ quân sự và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

+ Thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự đóng vai trò quan trọng trong công tác giáo dục thế hệ trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

 

3. Mức phạt khi không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ

Khi không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ sẽ tùy từng hành vi mà có những mức phạt cụ thể khác nhau quy định tại Điều 6 Nghị định 37/2022/NĐ-CP ngày 06/06/2022 nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu, quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, trên các vùng biển, đảo và thềm lục địa của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cụ thể như sau:

+ Không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm kiểm tra, khám sức khỏe ghi trong lệnh gọi kiểm tra hoặc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự chỉ huy trưởng ban chỉ huy quân sự cấp huyện theo quy định của Luật nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng => phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng

+ Cố ý không nhận lệnh gọi kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự của chỉ huy trưởng ban chỉ huy quân sự cấp huyện theo quy định của Luật nghĩa vụ quân sự cấp huyện theo quy định của Luật nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng => phạt tiền từ 12.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng

+ Người được khám sức khỏe có hành vi gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe của mình nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự; Đưa tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác trị giá đến dưới 2.000.000 đồng cho cán bộ, nhân viên y tế hoặc người khác để làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe của người được kiểm tra hoặc người được khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự => phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng 

+ Không chấp hành lệnh gọi kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự => phạt tiền 25.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng.

 

4. Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện nghĩa vụ quân sự (nhập ngũ) của công dân 

4.1 Các yếu tố chủ quan

- Số lượng con trai trong gia đình: Gia đình ít con trai hay nhiều con trai đều chi phối đến việc thực hiện vai trò của gia đình trong giáo dục, động viên con em thực hiện nghĩa vụ quân sự. Gia đình ít con trai, thì việc nhập ngũ của con, em sẽ đem đến sự trống vắng về tình cảm, thiếu nguồn nhân lực cốt yếu, dẫn đến những băn khoăn, do dự trong việc động viên, khuyến khích con em tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự. Gia đình có nhiều con trai thì việc nhâppj ngũ của con em có nhiều thuận lợi hơn, vì ít nhiều bố mẹ cũng yên tâm hơn khi ở nhà vẫn có người làm việc, vẫn có người nối dõi tông đường... Nhưng gia đình có nhiều con trai lại ít có điều kiện quan tâm, dạy dỗ con cái, ít có điều kiện tuyên truyền nghĩa vụ quân sự cho con em hơn gia đình có ít con trai.

- Đặc điểm của gia đình: Đặc điểm của gia đình được thể hiện ở mức sống, trình độ học vấn của bố thanh niên, nghề nghiệp của gia đình, gia đình có bố mẹ là đảng viên và gia đình không có bố mẹ là đảng viên. Các thành phần này đều có những chi phối đến việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên. Bởi vì, trong thực tế tuyển quân, những gia ffinhf có mức sống khá giả có thể không muốn con em mình phải nhập ngũ, họ lo cho con em sẽ có cuộc sống vất vả nơi quân ngũ, bố của thanh niên có trình độ học vấn cao lại muốn hướng cho con vào những công việc "nhàn nhạ" nhưng thu nhập cao, những gia đình có nghề nghiệp đòi hỏi cần nhiều lao động lại có nhiều băn khoăn, lo lắng khi con em thực hiện nghĩa vụ quân sự, gia đình có bố mẹ là chức năng đảng viên lại muốn con được vào môi trường quân ngũ để rèn luyện, để cống hiến cho sự nghiệp cách mạng... Tất cả có thể trở thành các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trợ việc nhập ngũ của thanh niên, làm cho công tác tuyển quân ở địa phương gặp thuận lợi hoặc khó khăn. 

- Một bộ phận thanh niên không muốn tham gia nghĩa vụ quân sự. Hiện nay, cứ tới mỗi đợt khám tuyển nghĩa vụ quân sự lại xuất hiện tình trạng nhiều thanh niên trốn tranh nghĩa vụ quân sự và chỉ nhau cách trốn nghĩa vụ quân sự. Ngoại trù một sốc lý do chính đáng được hoãn hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ quân sự thì một bộ phận thanh niên không có ý định và mong muốn tham gia nhập ngũ lên đường bảo vệ Tổ quốc. Nguyên nhân dẫn đến tâm lý "sợ" và trốn tránh nghĩa vụ quân sự xuất phát từ nhiều lý do khác nhau, điển hình như:

+ Tâm lý ngại làm quen, sinh sống trong mỗi trường quân ngũ vì cho rằng đó là một môi trường khắc nghiệt, bản thân sợ không thể thích nghi.

+ Thời gian tham gia quân ngũ là 2 năm, một số người sợ rằng sau khi xuất ngũ thì sẽ không thể tiếp tục lại được công việc, học tập do một thời gian dài sẽ quên đi kiến thức và sẽ không còn "ham học"

+ Do một phần được gia đình che chở nên có sợ "chịu khổ" khi bước vào môi trường quân ngũ kỷ luật trong 02 năm.

+ Sự tác động của các mặt tiêu cực xã hội cũng là nguyên nhân khiến cho nhiều thanh niên không còn khát khao cống hiến cho Tổ quốc thay vào đó là tư tưởng thực dụng, lựa chọn những cái có lợi cho bản thân mình.

 

4.2 Các yếu tố khách quan

- Điều kiện kinh tế của địa phương. Các phong trào chính trị - xã hội ở các địa phương phụ thuộc rất lớn vào điều kiện kinh tế - xã hội. Kinh tế phát triển, đời sống nhân dân được nâng cao, giáo dục và đào tạo phát triển, giáo dục quốc phòng được đẩy mạnh, chính trị ổn định, trạt tự, an toàn xã hội được giữ vững là điều kiện thuận lợi để chăm lo cho thanh niên trong thời gian tại ngũ, thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội là yếu tố thúc đẩy phong trào tòng quân của thanh niên. Đồng thời, đó là một yếu tố, một cơ sở để gia đình giáo dục, động viên, tổ chức cho con, em thực hiện nghĩa vụ quân sự. 

- Đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trong hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà Nước hiện nay có Luật nghĩa vụ quân sự và các chính sách đối với người có công với cách mạng, với gia đình có thanh niên đang tham gia quân ngũ, với thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Nhưng để chính sách, pháp luật của Nhà nước đều được với người dân, đến với các gia đình, dòng họ có thanh niên nhập ngũ cần có đường lối, chủ trương của Đảng định hướng, chỉ đạo, dẫn dắt. Đây là yếu tố không thể thiếu trong hệ thống chính trị ở nước ta. Yếu tố này có tác động trực tiếp, thiết thực đến vai trò của gia đình, dòng họ đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên. Bởi vì, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ngoài các điều khoản quy định có tính bắt buộc thanh niên đến tuối thực hiện nghĩa vụ quân sự, còn chỉ rõ quyền lợi, nghĩa vụ , trách nhiệm của gia đình, dòng họ, giúp cho mỗi người dân, mối gia đình hiểu rõ được sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo về tổ quốc hiện nay.

- Hệ thống chính trị cơ sở. Yếu tố này có tác động rất lớn đến vai trò của gia đình, dòng họ đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của con, em. Bởi vì cấp ủy đảng, chính quyền cơ sở và các đoàn thể chính trị - xã hội (Mặt trận tổ quốc, Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên, Hội cựu chiến binh... ) là các tổ chức trực tiếp lãnh đạo, hướng dẫn và thực hiện chức năng quản lý xã hội đối với các gia đình, dòng họ trong việc thực hiện đúng đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong đó có việc thực hiện Luật nghĩa vụ quân sự. Cấp ủy đảng, tổ chức đảng được xây dựng trong sạch, vững mạnh, giữ vững vai trò lãnh đạo trực tiếp về mọi mặt đối với địa phương, chính quyền thực sự của dân, do dân, vì nhân dân, các đoàn thể chính trị - xã hội được xây dựng vững mạnh, hoạt động đúng chức năng, tổ chức các phong trào chính trị, văn hóa, xã hội mạnh mẽ sẽ tạo thành thiết chế chính trị - xã hội để phát huy vai trò của gia đình, dòng họ trong động viên, tổ chức cho con, em thực hiện nghĩa vụ quân sự.     

- Cộng đồng làng xã. Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, là xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng, một yếu tố của tam giác văn hóa giữ nước: Nhà - Làng - Nước. Trải qua thăng trầm của lịch sử, mỗi làng quê Việt Nam đã tạo dựng cho mình một bản sắc văn hóa, gây dựng truyền thống chống giặc ngoại xâm, hình thành nên một thiết chế - thiết chế làng xã của riêng mình. Làng Việt là một cộng đồng lễ nghi, một đơn vị dựng nước và giữ nước. Làng xã là môi trường văn hóa, xá hội cho sự tồn tại và phát triển của mỗi gia đình, dòng họ. Mỗi gia đình, dòng họ bằng các hoạt động cụ thể của mình đóng góp vào sự hình thành, giữ gìn và phát húy bản sắc văn hóa, truyền thống của làng xã. Trong mối quan hệ đó, văn hóa, truyền thống và kỷ cương trong làng xã hình thành thiết chế văn hóa - xã hội buộc các gia đình, dòng họ có trách nhiệm phát huy truyền thống trong việc động viên, tổ chức cho con, em thực hiện nghĩa vụ quân sự. Đồng thời, các gia đình, dòng họ cũng luôn ý thức được rằng, việc động viên, tổ chức cho con, em thực hiện nghĩa vụ quân sự là sự đống góp để bảo tồn và phát huy văn hóa, truyền thống của địa phương.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác, bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay tới số: 1900.6162 để được giải đáp.