An toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC) luôn là ưu tiên hàng đầu, đặc biệt đối với các cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao. Để đảm bảo nguồn tài chính kịp thời khắc phục hậu quả và hỗ trợ hoạt động cứu nạn, cứu hộ (CNCH) , pháp luật Việt Nam đã quy định nghĩa vụ mua Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc (BHCBB) cho các cơ sở này. Tuy nhiên, tình trạng tuân thủ chưa nghiêm ngặt trong nhiều năm qua đã thúc đẩy Chính phủ ban hành các chế tài mạnh mẽ. Sự ra đời của Nghị định 106/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/07/2025) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, siết chặt trách nhiệm và tăng nặng mức xử phạt hành chính đối với hành vi không tuân thủ nghĩa vụ bảo hiểm bắt buộc.
1. Pháp luật điều chỉnh về bảo hiểm cháy nổ
Nghĩa vụ mua Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc (BHCBB) là một trụ cột quan trọng trong hệ thống pháp luật về phòng cháy, chữa cháy (PCCC) tại Việt Nam, nhằm đảm bảo nguồn tài chính khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố và hỗ trợ hoạt động cứu nạn, cứu hộ (CNCH). Sự tuân thủ nghĩa vụ này đã được siết chặt đáng kể thông qua việc ban hành đồng thời hai văn bản pháp luật then chốt có hiệu lực từ ngày 01/07/2025: Nghị định số 105/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về BHCBB và Nghị định số 106/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH.
Việc đồng thời áp dụng cả hai Nghị định này cùng một ngày cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc nâng cao chế tài xử phạt và thúc đẩy các chủ thể phải nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm đối với các cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ. Nghị định 105/2025/NĐ-CP xác định rõ danh mục các đối tượng phải mua BHCBB, bao gồm 44 loại hình cơ sở khác nhau, bao trùm hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế – xã hội. Sự xác định rõ ràng về đối tượng này là căn cứ đầu tiên để cơ quan chức năng áp dụng chế tài xử phạt khi có hành vi vi phạm.
Một điểm cốt lõi trong chế tài mới là nguyên tắc áp dụng mức phạt tiền đối với tổ chức. Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức vi phạm hành chính gấp 02 lần mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm.
Quy định này hàm chứa một sự tăng nặng đáng kể về tài chính đối với các doanh nghiệp, chủ đầu tư, hoặc ban quản lý cơ sở - những chủ thể thường là tổ chức và chịu trách nhiệm chính về an toàn PCCC tại các khu vực rủi ro cao (nhà máy, kho tàng, chung cư). Việc áp dụng mức phạt gấp đôi nhằm mục đích tạo sức răn đe tối đa đối với các pháp nhân này, đảm bảo họ không thể xem việc nộp phạt là chi phí kinh doanh thông thường mà phải xem xét lại chiến lược quản lý rủi ro và tuân thủ pháp luật.
2. Phân loại rủi ro cháy nổ
Mức xử phạt hành chính đối với hành vi không mua BHCBB không được áp dụng đồng nhất mà được phân tầng dựa trên mức độ nguy hiểm về cháy, nổ của cơ sở vi phạm. Việc phân loại này dựa trên các tiêu chí định lượng cụ thể như chiều cao tòa nhà, tổng diện tích sàn sử dụng, sức chứa, hoặc đặc thù hoạt động được quy định trong Nghị định 105/2025/NĐ-CP.
Các cơ sở nguy hiểm về cháy nổ được chia thành hai nhóm chính là Nhóm 1 (rủi ro cao nhất) và Nhóm 2 (rủi ro trung bình). Việc phân nhóm chính xác có vai trò thiết yếu, bởi nó là căn cứ trực tiếp để xác định mức phạt tiền áp dụng theo Điều 17 Nghị định 106/2025/NĐ-CP.
Các cơ sở được phân loại dựa trên mức độ rủi ro, cụ thể là:
- Cơ sở Nhóm 1 (Rủi ro cao): Bao gồm các cơ sở có nguy cơ cháy nổ đặc biệt cao. Ví dụ điển hình là các nhà chung cư cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 3.000 m2 trở lên.
- Cơ sở Nhóm 2 (Rủi ro trung bình): Bao gồm các cơ sở có mức độ rủi ro thấp hơn nhưng vẫn thuộc diện bắt buộc mua bảo hiểm. Ví dụ điển hình là các nhà chung cư cao từ 5 tầng đến dưới 7 tầng hoặc có tổng diện tích sàn từ 1.000 m2 đến dưới 3.000 m2.
Mức độ chi tiết trong việc phân loại chung cư cho thấy pháp luật đặc biệt chú trọng đến loại hình cơ sở này. Chủ đầu tư hoặc Ban quản lý các chung cư buộc phải rà soát chiều cao và diện tích sử dụng để xác định chính xác nhóm rủi ro. Việc xác định sai nhóm rủi ro không chỉ ảnh hưởng đến việc mua BHCBB không đúng mức phí bắt buộc (một hành vi vi phạm khác với mức phạt từ 10 – 15 triệu VND đối với cá nhân ), mà còn dẫn đến việc áp dụng sai mức phạt đối với hành vi hoàn toàn không mua bảo hiểm.
3. Mức xử phạt hành vi không mua bảo hiểm cháy, nổ (Điều 17 NĐ 106/2025/NĐ-CP)
Điều 17 của Nghị định 106/2025/NĐ-CP là quy định trọng yếu, trực tiếp xác định khung xử phạt đối với hành vi không mua BHCBB. Mức phạt được thiết lập rất cao và có sự phân biệt rõ ràng giữa hai nhóm cơ sở rủi ro.
3.1. Mức phạt tiền đối với hành vi không mua bảo hiểm bắt buộc
*Đối với cơ sở nguy hiểm cháy nổ thuộc Nhóm 2:
Khoản 3 Điều 17 Nghị định 106/2025/NĐ-CP Hành vi không mua BHCBB đối với cơ sở thuộc Nhóm 2 sẽ bị xử phạt như sau:
- Mức phạt (Cá nhân): Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
- Mức phạt (Tổ chức): Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng (Áp dụng mức phạt gấp đôi theo Điều 4 NĐ 106/2025/NĐ-CP).
*Đối với cơ sở nguy hiểm cháy nổ thuộc Nhóm 1:
Khoản 4a Điều 17 Nghị định 106/2025/NĐ-CP Hành vi không mua BHCBB đối với cơ sở thuộc Nhóm 1, nhóm có mức độ rủi ro cao nhất, sẽ chịu mức phạt nghiêm khắc nhất:
- Mức phạt (Cá nhân): Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
- Mức phạt (Tổ chức): Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
Việc thiết lập mức phạt tối đa 100 triệu VND đối với tổ chức Nhóm 1 đã đưa hành vi không tuân thủ BHCBB vào danh sách những vi phạm hành chính có chế tài nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực PCCC. Mức phạt này phản ánh sự công nhận của nhà làm luật về tầm quan trọng của việc đảm bảo tài chính cho việc quản lý rủi ro cháy nổ. Bên cạnh đó, nếu một cơ sở xảy ra sự cố cháy nổ mà không có BHCBB, chủ thể quản lý không chỉ phải chịu mức phạt hành chính này mà còn phải đối mặt với rủi ro bồi thường dân sự lớn hơn nhiều lần do thiếu nguồn tài chính bảo hiểm hỗ trợ khắc phục hậu quả.
Bảng tóm tắt mức phạt chính đối với hành vi không mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
3.2. Chế tài bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả
Ngoài hình thức phạt tiền, Nghị định 106/2025/NĐ-CP còn quy định các chế tài bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả, tạo nên một hệ thống xử lý nghiêm khắc hơn đối với các vi phạm trong lĩnh vực PCCC.
- Hình thức xử phạt bổ sung:
Theo Điều 3 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, các hình thức xử phạt bổ sung bao gồm: Đình chỉ hoạt động có thời hạn, Tịch thu tang vật vi phạm hành chính, và Tước quyền sử dụng các giấy phép PCCC (như văn bản thẩm định thiết kế, chấp thuận kết quả nghiệm thu) từ 06 tháng đến 12 tháng.
Mặc dù hành vi không mua BHCBB (Điều 17) không trực tiếp bị gắn với hình thức đình chỉ hoạt động, việc không tuân thủ một nghĩa vụ pháp lý quan trọng như BHCBB thường là dấu hiệu của sự thiếu tuân thủ PCCC nói chung. Khi bị xử phạt theo Điều 17, cơ quan chức năng có thể tăng cường kiểm tra toàn diện cơ sở. Nếu quá trình kiểm tra phát hiện các vi phạm nghiêm trọng khác có nguy cơ trực tiếp gây cháy nổ, cơ sở đó có thể bị áp dụng biện pháp đình chỉ hoạt động. Đình chỉ hoạt động là chế tài nghiêm khắc nhất, có thể gây thiệt hại lớn về kinh tế cho tổ chức vi phạm, vượt xa khoản tiền phạt hành chính.
- Biện pháp khắc phục hậu quả:
Đối với các vi phạm tại Khoản 4 Điều 17 (Không mua BHCBB đối với Nhóm 1 và Không nộp quỹ PCCC), Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định phải áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Các biện pháp khắc phục hậu quả này, được quy định chi tiết tại khoản 3 Điều 3 Nghị định, đảm bảo rằng việc nộp phạt tiền không phải là sự kết thúc của trách nhiệm pháp lý.
Khi bị xử phạt, chủ thể vi phạm buộc phải khắc phục hậu quả, có nghĩa là họ phải thực hiện ngay nghĩa vụ mua BHCBB hoặc nộp đủ số tiền trích lập quỹ PCCC/CNCH còn thiếu. Sự tồn tại của biện pháp khắc phục hậu quả tạo ra một vòng lặp tuân thủ nghiêm ngặt: tổ chức phải mua bảo hiểm để chấm dứt hành vi vi phạm, nếu không, nguy cơ bị xử phạt tái diễn hoặc áp dụng các chế tài bổ sung sẽ luôn hiện hữu.
4. Kết luận
Việc mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc không chỉ đơn thuần là một nghĩa vụ pháp lý theo quy định của Nhà nước, mà còn là một giải pháp bảo vệ tài sản và bảo vệ chính doanh nghiệp, cá nhân trước những rủi ro không lường trước được từ thiên tai hoặc tai nạn kỹ thuật. Khi không tuân thủ quy định này, các chủ thể không chỉ đối mặt với nguy cơ thiệt hại tài chính nghiêm trọng khi xảy ra sự cố cháy, nổ, mà còn phải chịu các mức xử phạt hành chính cụ thể theo quy định tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP – với số tiền có thể lên tới hàng chục triệu đồng, kèm theo các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc phải mua bảo hiểm và có thể bị đình chỉ hoạt động kinh doanh trong trường hợp vi phạm kéo dài hoặc mang tính chất nghiêm trọng.
Trong xu thế hiện đại hóa và hội nhập, việc tuân thủ các quy định pháp luật về an toàn cháy, nổ không chỉ phản ánh ý thức chấp hành pháp luật, mà còn là một tiêu chí đánh giá tính chuyên nghiệp, trách nhiệm xã hội và uy tín thương hiệu của mỗi tổ chức, cá nhân. Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, xét đến cùng, không phải là gánh nặng, mà là một biện pháp đầu tư phòng ngừa, giúp ổn định hoạt động sản xuất – kinh doanh và duy trì bền vững trong môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro như hiện nay.
Trên đây là phân tích về bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc và mức xử phạt đối với hành vi không tham gia bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc của Luật Minh Khuê. Trong trường hợp bài viết có điều chưa rõ, quý bạn đọc vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn luật trực tuyến Luật Minh Khuê theo số Hotline: 1900.6162 để được hỗ trợ giải đáp.
