1. Quy định về bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước
Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 8 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 bao gồm những nội dung như sau:
- Nguyên tắc về khoản thu: Khoản thu ngân sách sẽ tuân theo quy định của các luật thuế và các quy định về chế độ thu theo luật pháp.
- Nguyên tắc về khoản chi: Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi đã được cấp có thẩm quyền giao dự toán và phải tuân thủ đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Các cấp ngân sách, các đơn vị dự toán ngân sách và các đơn vị sử dụng ngân sách không được tiến hành các nhiệm vụ chi khi chưa có nguồn tài chính, và dự toán chi ngân sách không được tạo ra nợ để thực hiện các công việc xây dựng cơ bản hay các chi phí thường xuyên.
- Nguyên tắc ưu tiên bố trí ngân sách: Phải đảm bảo ưu tiên trong việc phân bổ ngân sách để thực hiện các chính sách và chủ trương của Đảng và Nhà nước trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế, bao gồm: Phát triển kinh tế; Giảm nghèo, loại bỏ đói; Chính sách dân tộc; Thực hiện mục tiêu bình đẳng giới; Phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ, cùng với các chính sách khác có ý nghĩa quan trọng.
- Nguyên tắc về phân bổ ngân sách: Phải phân bổ ngân sách để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, ngoại giao và hoạt động của bộ máy nhà nước.
- Nguyên tắc về cân đối kinh phí: Ngân sách nhà nước phải đảm bảo cân đối về kinh phí cho hoạt động của các tổ chức chính trị và xã hội.
2. Các hoạt động bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước được ưu tiên bố trí để thúc đẩy các mục tiêu và chính sách của Đảng và Nhà nước trong mỗi giai đoạn theo quy định tại khoản 5 Điều 8 Luật Ngân sách nhà nước 2015 bao gồm:
+ Phát triển kinh tế: Đây là quá trình tăng cường sản xuất, cải thiện cơ sở hạ tầng, khuyến khích đầu tư, tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho các cá nhân và tổ chức. Đầu tư vào các lĩnh vực quan trọng như công nghệ, hạ tầng, và nâng cao chất lượng lao động là những biện pháp thường được thực hiện để thúc đẩy phát triển kinh tế.
+ Loại bỏ đói giảm nghèo: Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào các chương trình và dự án nhằm cải thiện điều kiện sống, tạo ra cơ hội và nguồn thu nhập cho những người nghèo và dân tộc thiểu số. Các biện pháp bao gồm việc cung cấp các dịch vụ cơ bản như giáo dục và y tế, hỗ trợ cho nông dân và người lao động tại các khu vực nghèo, và khuyến khích phát triển kinh tế ở các vùng kém phát triển.
+ Chính sách dân tộc: Đây là một phần không thể thiếu của ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo quyền lợi và phát triển bền vững cho các cộng đồng dân tộc thiểu số. Điều này bao gồm việc tạo điều kiện để họ tiếp cận và tham gia vào các dịch vụ cơ bản như giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, chính sách này cũng cần tạo ra cơ hội và điều kiện thuận lợi cho các hoạt động văn hóa, giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống của các dân tộc. Đồng thời, cần phải thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội đồng đều trong các cộng đồng dân tộc thiểu số.
+ Thực hiện mục tiêu bình đẳng giới: Nhằm đảm bảo rằng nam nữ đều có cơ hội và điều kiện bình đẳng tham gia vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và kinh tế. Điều này bao gồm việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo để nâng cao trình độ và khả năng tham gia của phụ nữ trong lực lượng lao động và quản lý, đồng thời cung cấp các chương trình hỗ trợ và chính sách khuyến khích để xóa bỏ các rào cản và định kiến xã hội về vai trò của nam giới và nữ giới trong xã hội. Đồng thời, cần tạo ra các cơ hội công bằng cho nam nữ trong lĩnh vực kinh doanh và quản lý, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong quyết định chính sách và lãnh đạo.
+ Phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ, cùng với các chính sách quan trọng khác là những lĩnh vực cần được ngân sách nhà nước đặc biệt chú trọng và ưu tiên. Đầu tư vào phát triển nông nghiệp và nông thôn giúp cải thiện thu nhập và đời sống cho người dân trong các vùng nông thôn, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực và giảm bớt sự phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm.
Giáo dục và đào tạo là cơ sở quan trọng để nâng cao trình độ dân trí và nâng cao chất lượng lao động, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội. Y tế là lĩnh vực quan trọng đảm bảo sức khỏe cho toàn bộ cộng đồng, đồng thời giảm bớt gánh nặng chi phí y tế cho người dân. Khoa học và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sáng tạo, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống. Các chính sách quan trọng khác như bảo vệ môi trường, phát triển bền vững cũng cần được đầu tư và thúc đẩy để đảm bảo sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước.
3. Cơ sở để ưu tiên bố trí ngân sách cho các hoạt động
Các hoạt động như phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ được ưu tiên bố trí ngân sách dựa trên một số cơ sở như sau:
- Hiến pháp và pháp luật quy định: Ngân sách nhà nước phải tuân thủ các quy định và nguyên tắc được quy định trong Hiến pháp và pháp luật. Các quy định này xác định các nguyên tắc cơ bản và hướng dẫn cách thức phân bổ ngân sách. Yêu cầu đặt ra là ngân sách được lập và sử dụng một cách cân đối, không tạo ra thâm hụt ngân sách và nợ công quá mức; thông tin về ngân sách phải được công bố và công khai để tạo điều kiện cho sự theo dõi và giám sát của dân cử; ngân sách được sử dụng một cách hiệu quả và tiết kiệm, tránh lãng phí và sử dụng tài nguyên một cách có ích và ngân sách được phân bổ một cách công bằng, phù hợp với nhu cầu và quyền lợi của các phân khúc và nhóm dân cụ thể.
- Sự ảnh hưởng và ưu tiên của cộng đồng: Đánh giá mức độ ảnh hưởng và ưu tiên của các hoạt động đối với cộng đồng là một cơ sở quan trọng để quyết định việc phân bổ ngân sách. Các hoạt động mà cộng đồng đánh giá cao và được xem là cần thiết sẽ nhận được sự ưu tiên cao hơn trong việc phân bổ nguồn lực.
- Nhu cầu và tiềm năng phát triển: Đánh giá nhu cầu thực tế và tiềm năng phát triển của các lĩnh vực như giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghệ, và hạ tầng là cơ sở để ưu tiên bố trí ngân sách. Các lĩnh vực có nhu cầu lớn và tiềm năng phát triển cao thường nhận được sự ưu tiên trong việc phân bổ ngân sách.
- Mục tiêu và chiến lược phát triển của quốc gia: Các mục tiêu và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội được đề ra trong các văn kiện chiến lược của quốc gia cũng là cơ sở quan trọng để ưu tiên bố trí ngân sách. Các lĩnh vực và hoạt động được xác định là quan trọng và cần thiết để đạt được các mục tiêu này sẽ nhận được sự ưu tiên cao hơn.
- Sự công bằng và bình đẳng: Nguyên tắc công bằng và bình đẳng cũng là cơ sở quan trọng để ưu tiên bố trí ngân sách. Việc đảm bảo rằng các lĩnh vực và nhóm dân cụ thể không bị bỏ lại phía sau và đảm bảo mọi người đều được hưởng lợi từ các chương trình và dự án của ngân sách là điều cần thiết.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Mục đích của việc bố trí dự phòng ngân sách nhà nước? Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu trực tiếp tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
