Mục đích của việc bố trí dự phòng ngân sách nhà nước?

1. Hiểu như thế nào về dự phòng ngân sách nhà nước?

Theo quy định tại khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015, ngân sách nhà nước không chỉ đơn thuần là một khái niệm hẹp hòi về việc quản lý các khoản thu và chi của Nhà nước, mà còn đại diện cho một hệ thống tổ chức và quy trình phức tạp hơn, liên quan đến việc lập kế hoạch, dự toán và thực hiện các hoạt động tài chính của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định.

Ngân sách nhà nước, theo định nghĩa này, bao gồm tất cả các nguồn thu và chi tiêu của Nhà nước được dự toán và thực hiện theo quy trình mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Mục tiêu chính của ngân sách nhà nước là đảm bảo việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, đồng thời đảm bảo sự cân đối giữa thu và chi, tránh thâm hụt ngân sách và đảm bảo tính bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.

Quá trình quản lý ngân sách nhà nước diễn ra thông qua nhiều giai đoạn và quy trình phức tạp. Trước hết, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải lập kế hoạch ngân sách dựa trên các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và các chính sách của Nhà nước. Kế hoạch ngân sách bao gồm việc dự toán các nguồn thu và chi tiêu dự kiến, đồng thời xác định các nguồn thu phải được tập trung và sử dụng như thế nào để đáp ứng nhu cầu của Nhà nước.

Sau khi kế hoạch ngân sách được lập, cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện việc chi tiêu và thu thuế theo kế hoạch đã được phê duyệt. Quá trình này bao gồm việc thu thập các khoản thu từ các nguồn thuế, các khoản phí và lệ phí, cũng như việc chi tiêu các nguồn tài chính cho các mục tiêu đã được xác định.

Trong quá trình thực hiện ngân sách, cơ quan nhà nước có trách nhiệm kiểm soát và giám sát việc sử dụng các nguồn tài chính của Nhà nước, đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm trong việc sử dụng tiền của người dân. Các báo cáo tài chính phải được lập và công bố định kỳ để tạo điều kiện cho sự giám sát và kiểm toán của các cơ quan có thẩm quyền.

Ngoài ra, khoản 8 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015 đưa ra một định nghĩa về dự phòng ngân sách nhà nước, mở rộng thêm hiểu biết về khái niệm này. Dự phòng ngân sách nhà nước được xem là một phần của ngân sách nhà nước và nằm trong phạm vi quyền quyết định của cơ quan có thẩm quyền về dự toán chi ngân sách ở từng cấp.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Luật Ngân sách nhà nước 2015, mức bố trí dự phòng ngân sách được xác định tương ứng với mỗi cấp là từ 2% đến 4% tổng chi ngân sách. Điều này đồng nghĩa với việc rằng một phần thu chi của ngân sách nhà nước sẽ được dự trữ và không được phân bổ ngay lập tức, mà sẽ được sử dụng khi có nhu cầu khẩn cấp hoặc trong các trường hợp đặc biệt.

Dự phòng ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính ổn định và linh hoạt của ngân sách. Trong trường hợp xảy ra những biến động, khó khăn hoặc tình huống bất ngờ, dự phòng ngân sách sẽ được sử dụng để đáp ứng các yêu cầu cấp bách và giải quyết những tình huống đặc biệt mà không ảnh hưởng đến sự liên tục và đồng bộ của các hoạt động khác.

Việc xác định mức bố trí dự phòng ngân sách nhà nước từ 2% đến 4% tổng chi ngân sách là một cơ chế hợp lý để đảm bảo sự linh hoạt và ứng biến của ngân sách. Mức này phản ánh sự cân nhắc giữa việc dự trữ một phần nguồn lực để đối phó với các tình huống không lường trước và việc sử dụng ngân sách một cách hiệu quả để thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội và đáp ứng các nhu cầu của nhân dân.

Tuy nhiên, việc xác định mức bố trí dự phòng ngân sách cần được đánh giá và điều chỉnh theo thực tế và tình hình kinh tế - xã hội của từng giai đoạn phát triển. Cần có sự linh hoạt trong việc điều chỉnh mức dự phòng ngân sách để đảm bảo tính chính xác và phù hợp với yêu cầu thực tế.

2. Mục đích của việc bố trí dự phòng ngân sách nhà nước?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Luật Ngân sách nhà nước 2015, dự phòng ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong việc chi cho các hoạt động sau đây.

- Thứ nhất, dự phòng ngân sách được sử dụng để chi phòng, chống, khắc phục hậu quả của các thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và cứu đói. Việc này nhằm đáp ứng nhanh chóng và hiệu quả trong việc hỗ trợ nhân dân và các địa phương đối phó với những tình huống khẩn cấp và nguy hiểm. Đây là một nhiệm vụ quan trọng của ngân sách nhà nước, để đảm bảo sự an toàn, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân, cùng với việc khôi phục lại hoạt động sản xuất và đời sống sau khi xảy ra thiên tai, thảm họa, dịch bệnh hoặc tình trạng đói.

- Thứ hai, dự phòng ngân sách cũng được sử dụng để chi hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới trong việc thực hiện nhiệm vụ quy định tại khoản này. Sau khi ngân sách cấp dưới đã sử dụng dự phòng cấp mình mà vẫn chưa đáp ứng được đủ nhu cầu, ngân sách cấp trên sẽ cung cấp sự hỗ trợ bổ sung thông qua dự phòng ngân sách nhà nước. Điều này giúp đảm bảo rằng các địa phương có đủ nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ quan trọng và đáp ứng nhu cầu của cộng đồng.

- Thứ ba, dự phòng ngân sách cũng có thể được sử dụng để chi hỗ trợ các địa phương khác nhằm giúp đỡ khắc phục hậu quả của các thiên tai, thảm họa nghiêm trọng. Khi một địa phương gặp phải tình huống khẩn cấp do thiên tai, thảm họa nghiêm trọng, ngân sách cấp trên có thể cung cấp hỗ trợ tài chính từ dự phòng ngân sách nhà nước để giúp địa phương đó vượt qua khó khăn và tái thiết đất nước.

Qua đó, dự phòng ngân sách nhà nước không chỉ đảm bảo tính ổn định và linh hoạt của ngân sách, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn, bảo vệ và hỗ trợ cho cộng đồng trong các tình huống khẩn cấp và bất ngờ. Việc sử dụng dự phòng ngân sách để chi phục vụ các hoạt động phòng, chống thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, cứu đói; hỗ trợ ngân sách cấp dưới và các địa phương khác là một biện pháp quan trọng để đảm bảo sự ứng biến linh hoạt và hiệu quả của ngân sách nhà nước.

3. Thẩm quyền quyết định sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước

Theo quy định tại khoản 3 Điều 7 Nghị định 163/2016/NĐ-CP, thẩm quyền quyết định sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước được thực hiện theo các quy định sau đây:

- Đối với dự phòng ngân sách trung ương:

+ Đối với các khoản chi trên 03 tỷ đồng liên quan đến mỗi nhiệm vụ phát sinh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có trách nhiệm chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan đề xuất cho Thủ tướng Chính phủ quyết định về việc sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước cho các khoản chi đầu tư phát triển và các khoản chi thuộc chức năng quản lý của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Trong khi đó, Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan đề xuất cho Thủ tướng Chính phủ quyết định về các khoản chi còn lại.

+ Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền quyết định mức chi không quá 03 tỷ đồng liên quan đến mỗi nhiệm vụ phát sinh và tổng hợp báo cáo định kỳ hàng quý để trình Thủ tướng Chính phủ.

+ Dựa trên các chính sách, chế độ đã được cấp có thẩm quyền quyết định chi từ dự phòng ngân sách trung ương, Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền quyết định về việc sử dụng dự phòng ngân sách trung ương, trừ các khoản chi quy định tại điểm a của khoản này. Đồng thời, Bộ Tài chính tổng hợp và báo cáo kết quả thực hiện cho Thủ tướng Chính phủ.

+ Hằng quý, Bộ Tài chính báo cáo cho Chính phủ nhằm thông báo việc sử dụng dự phòng ngân sách trung ương tại điểm a và điểm b của khoản này, đồng thời báo cáo cho Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

- Đối với dự phòng ngân sách địa phương: Thẩm quyền quyết định sử dụng dự phòng ngân sách địa phương được thực hiện theo quy định tại điểm b của khoản 3 Điều 10 Luật ngân sách nhà nước. Điều này có nghĩa là Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền quyết định về việc sử dụng dự phòng ngân sách cấp mình và định kỳ báo cáo cho Thường trực Hội đồng nhân dân và Hội đồng nhân dân cùng cấp tại kỳ họp gần nhất.

Lưu ý: Trong quá trình tổ chức và thực hiện ngân sách, khi phát sinh nhiệm vụ thuộc các nội dung chi của dự phòng ngân sách trung ương quy định tại khoản 2 Điều này, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương có trách nhiệm lập dự toán và thuyết minh chi tiết, sau đó gửi Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư để xem xét và quyết định theo thẩm quyền. Hoặc có thể tổng hợp và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định bổ sung kinh phí cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện nhiệm vụ.

Xem thêm >> Quyết toán ngân sách nhà nước là gì? Nguyên tắc quyết toán ngân sách nhà nước