1. Cơ sở pháp lý:

Luật thi hành án hình sự số 41/2019/QH14 ban hành ngày 14 tháng 06 năm 2019;

Nghị định số 133/2020/NĐ-CP ban hành ngày 09 tháng 11 năm 2020 hướng dẫn Luật Thi hành án hình sự;

2. Khái niệm chung về các nguyên tắc của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam:

2.1 Khái niệm:

Nguyên tắc được hiểu là tư tưởng, quan điểm cơ bản, đóng vai trò chỉ đạo các hành động cụ thể. Nguyên tắc thường được thể hiện dưới hình thức các luận điểm, các nguyên lý có tính chất xuất phát điểm, định hướng và nhất thiết phải được tôn trọng, quán triệt trong một loạt việc làm. Nguyên tắc phản ánh bản chất, những tính chất đặc thù của sự vật, hiện tượng, do vậy, nguyên tắc không phải là một phạm trù bất biến mà nó có cả một quá trình hình thành, phát triển, hoàn thiện cùng với các giai đoạn phát triển của chính sự vật, hiện tượng đó. Nguyên tắc vừa mang tính khách quan lại vừa mang tính chủ quan.

Nguyên tắc, trước hết là sự phản ánh khách quan, tức là phản ánh thực tế vận động và tồn tại của xã hội, phản ánh bản chất của chế độ, của cơ sở kinh tế - xã hội, của trình độ, điều kiện phát triển lịch sử của đất nước, của xã hội. Đồng thời, nguyên tắc mang đậm dấu ấn chủ quan, vì thực tế khách quan phản ánh qua nhận thức của con người mà được nâng lên thành quan điểm, thông qua các hoạt động tư duy, thông qua khả năng, trình độ, năng lực nhận thức nhu cầu khách quan của đời sống xã hội. Vì vậy, nói đến nguyên tắc vừa phải nói đến cái phổ biến, vừa phải nói đến cái đặc thù của sự ra đời, hình thành ở một thời đại giữa nước này và nước khác, giữa chế độ xã hội này với chế độ xã hội khác. Trong từng lĩnh vực cụ thể, các nguyên tắc có thể có sự tiếp thu, kế thừa và vì vậy hình thành những nét giống nhau giữa các nước có chế độ chính trị - xã hội - kinh tế khác nhau hoặc giữa các giai đoạn lịch sử khác nhau, nhưng các nguyên tắc lại cũng có thể có những nét rất khác nhau ở các nước và các giai đoạn khác nhau.

Nhận thức chung nói trên có thể được vận dụng để nhận thức, lý giải về các nguyên tắc của các hoạt động xã hội ở nước ta hiện nay - một nước đang trong quá

Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật THAHS Việt Nam trình chuyển từ cơ chế tập trung hành chính, bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và dân chủ hóa mọi mặt của đời sống xã hội.

Về cơ bản, có thể xác định nguyên tắc cơ bản của việc tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự chính là những tư tưởng, quan điểm thể hiện bản chất nhân dân, dân chủ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được vận dụng vào tổ chức, hoạt động thi hành án hình sự và được nâng lên thành những luận điểm, nguyên lý có tính chỉ đạo việc định hình tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự.

2.2 Phân loại:

Từ đó, có thể thấy rằng hệ thống các nguyên tắc tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự ở nước ta hiện nay vừa phải thể hiện bản chất của hoạt động thi hành án hình sự ở nước ta, vừa phải tính đến hướng phát triển xã hội ta trong những năm tới dưới tác động của cải cách tư pháp và cải cách hành chính, vừa phải phản ánh tính đặc thù của thi hành án hình sự trong những điểu kiện kinh tế - chính trị - xã hội ở giai đoạn hiện nay. Theo đó, trên bình diện tổng thể, hệ thống các nguyên tắc tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự phải bao gồm các nguyên tắc dưới đây:

Nguyên tắc pháp chế;
Nguyên tắc dân chủ;
Nguyên tắc nhân đạo;
Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật và trước Cơ quan thi hành án;
Nguyên tắc kết hợp giáo dục, cải tạo với cưỡng chế;
Nguyên tắc phân hóa và cá thể hóa người phải thi hành án, động viên, khích lệ chấp hành quyết định, bản án của Tòa án;
Nguyên tắc tôn trọng, bảo đảm các quyền và tự do cơ bản của công dân, con người;
Nguyên tắc bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan thi hành án với các cơ quan nhà nước khác, các tổ chức xã hội và mọi công dân trong hoạt động thi hành án.

3. Nguyên tắc pháp chế của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam:

Nguyên tắc pháp chế là một trong những nguyên tắc cơ bản đối với tổ chức và hoạt động của bộ máy nước ta hiện nay. Đảm bảo nguyên tắc pháp chế là yêu cầu hàng đầu trong tổ chức và hoạt động thi hành án. Tuy nhiên, khi vận dụng nguyên tắc này vào lĩnh vực tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự - một lĩnh vực đặc thù với những thuộc tính riêng - đòi hỏi một mặt phải xuất phát từ những luận điểm chung về pháp chế, mặt khác phải tính đến một cách đầy đủ các đặc điểm riêng của lĩnh vực này. Theo đó, trong tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự, nguyên tắc pháp chế thể hiện ở các yêu cầu sau:

+ Trong các quan hệ tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự, pháp luật mà trước hết là đạo luật, phải giữ vị trí thượng tôn. Toàn bộ quá trình thi hành án hình sự, từ khâu tổ chức đến việc triển khai công tác thi hành án đều phải được đặt trong những khuôn khổ pháp lý chặt chẽ. Các văn bản pháp luật phải là cơ sở cho việc trật tự hóa và bảo đảm ổn định các quan hệ tổ chức và hoạt động thi hành án, là cơ sở của việc xây dựng và giải quyết các mối quan hệ nảy sinh giữa các chủ thể tham gia các quan hệ thi hành án, là cơ sở đảm bảo mục đích và hiệu quả của hoạt động thi hành án hình sự.

+ Hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự phải tương đối đầy đủ và phù hợp. Các văn bản quy phạm pháp luật về thi hành án hình sự phải được xây dựng trên cơ sở nhận thức đúng đắn các quy luật khách quan của sự phát triển xã hội, thể hiện đầy đủ các đặc thù riêng biệt của các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành án, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng cũng như của từng cá nhân có liên quan, đủ khả năng điều chỉnh có hiệu quả tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự.

+ Các quy định của pháp luật về thi hành án hình sự phải được tuân thủ, chấp hành nghiêm chỉnh, nhất quán. Yêu cầu đó, trước hết, phải được quán triệt trong toàn bộ công tác tổ chức và trong hoạt động tác nghiệp của các cơ quan, nhân viên thi hành án. Các cơ quan thi hành án có trách nhiệm tổ chức thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, loại bỏ sự tùy tiện, vô tổ chức, thiếu kỷ luật trong lĩnh vực thi hành án và phải xử lý nghiêm minh mọi biểu hiện vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thi hành án, bao gồm những vi phạm pháp luật từ phía những người có nghĩa vụ chấp hành án và những người có trách nhiệm tổ chức việc thi hành án.

Căn cứ vào những đòi hỏi nói trên, nguyên tắc pháp chê hiện đang đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với công tác xây dựng, hoàn thiện và thực thi pháp luật thi hành án hình sự. Một mặt, Nhà nước ta cần sớm hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật để tạo cơ sồ pháp lý vững chắc cho việc xác lập trật tự và nâng cao hiệu quả hoạt động thi hành án, đặc biệt cần khẩn trương ban hành luật thi hành ấn và kịp thời sửa đổi, bô sung các pháp lệnh thi hành án hình sự theo tinh thần của cải cách tư pháp, cải cách hành chính. Mặt khác, đi đôi với quá trình nói trên, cũng rất cần phải sớm thống nhất đầu mối quản lý thi hành án trong cả nước, tổ chức hệ thốhg các cơ quan tư pháp hoạt động theo cơ chế kết hợp nguyên tắc tập trung, thống nhất và phát huy vai trò tích cực, chủ động của chính quyền và của uỷ ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân địa phương.

4. Nguyên tắc dân chủ của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam:

Dân chủ hóa xã hội vừa là mục tiêu vừa là nguyên tắc xuyên suốt quá trình đổi mới ở nước ta, nhất là trong điều kiện vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được nêu thành một nguyên tắc hiến định. Nội dung của nguyên tắc dân chủ rất phong phú và được biểu hiện đa dạng trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống nhà nước và xã hội. Trong lĩnh vực tổ chức và hoạt động thi hành án hình sự, nguyên tắc dân chủ thể hiện ở các yêu cầu sau:

+ Các quy phạm pháp luật, các thiết chê bảo đảm thi hành án hình sự phải thể hiện tính dân chủ sâu sắc trong toàn bộ các nguyên tắc, phương pháp, phương thức, biện pháp được quy định sử dụng trong thi hành án hình sự.

+ Xác lập cơ sở pháp lý và cơ chế thực hiện thi hành án hình sự theo hướng bảo đảm cho các tổ chức xã hội, tập thể lao động và mọi công dân tham gia vào quá trình thi hành án và thực hiện quyền kiểm tra, giám sát xã hội đối với toàn bộ hoạt động thi hành án.

+ Thiết lập những hình thức tổ chức dân chủ phù hợp với việc thi hành từng loại án cụ thể. Những hình thức đó cần được thiết lập cụ thể trong quá trình thi hành từng loại án nhằm khuyến khích, động viên những người có nghĩa vụ chấp hành án, thực hiện tốt nghĩa vụ của mình. Chẳng hạn, trong việc thi hành

Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật THAHS Việt Nam án phạt tù, các hình thức tự quản của phạm nhân được tổ chức nhằm phát huy tính tích cực, tính tự giác của phạm nhân, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác thi hành án của cơ quan chức năng.

+ Bảo đảm tính công khai, minh bạch, rõ ràng trong thi hành án hình sự. Trật tự, quy trình, thủ tục thi hành án phải được quy định rõ ràng và được thực thi nghiêm chỉnh nhằm bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia quan hệ thi hành án. Có những hình thức hữu hiệu để những người có liên quan đến việc thi hành án được bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình khỏi sự xâm hại trái phép từ phía cơ quan thi hành án, trong đó quyền khiếu nại, tố cáo hành vi trái pháp luật của những người và những cơ quan thi hành án với các cơ quan có thẩm quyền phải được bảo đảm một cách có hiệu lực.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê