1. Huy động vốn góp dưới dạng học phí có phạm luật?
Dựa trên tinh thần của điều 17 Luật Giáo dục năm 2019, việc đầu tư vào giáo dục được coi là việc đầu tư vào sự phát triển. Đầu tư trong lĩnh vực giáo dục là một loại hoạt động đầu tư thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện và được ưu đãi, được hỗ trợ theo quy định của pháp luật. Điều này có nghĩa là, để thực hiện hoạt động đầu tư vào giáo dục, các nhà đầu tư cần tuân thủ một số điều kiện theo quy định của pháp luật. Nói cách khác, không phải mọi chi phí dành cho hoạt động giáo dục đều có thể được coi là đầu tư vào giáo dục.
Ngoài ra, huy động vốn thực chất là việc nhà đầu tư tìm kiếm nguồn lực tài chính để hỗ trợ và duy trì các hoạt động kinh doanh của họ. Tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp cụ thể, Luật Doanh nghiệp đã đề xuất một số phương pháp huy động vốn như huy động vốn từ các thành viên hiện tại hoặc tiếp nhận vốn mới từ các thành viên, sử dụng lợi nhuận không phân chia, phát hành trái phiếu, cổ phiếu hoặc vay vốn từ ngân hàng. Tuy nhiên, do nhà trường không phải là doanh nghiệp, việc xác định cách huy động vốn phù hợp sẽ gặp khó khăn.
Do đó, việc thu học phí từ phụ huynh trở thành một cách huy động vốn không đáp ứng đầy đủ các quy định pháp luật và không thể coi là một hình thức đầu tư vào giáo dục. Dù Luật Giáo dục 2019 cho phép nhà trường tự quyết định mức thu học phí, nhưng việc này không đồng nghĩa với việc xem học phí là một loại đầu tư vào giáo dục. Việc này chỉ là sự hiểu biết ngầm từ các bên liên quan.
2. Ưu điểm và nhược điểm của việc huy động vốn góp dưới dạng học phí
Gói đầu tư giáo dục mà các trường tiếp thị với phụ huynh thực chất là một hợp đồng vay vốn hoặc huy động vốn. Theo đó, phụ huynh đồng ý đóng trước một khoản tiền (gọi là khoản vay) trong nhiều năm (có thể lên đến 10 năm), trong đổi lại, học sinh sẽ được học miễn phí hoặc được giảm học phí tới 40% hoặc hơn so với việc đóng lẻ từng năm. Mặt tích cực của gói đầu tư này là phụ huynh có tiền dư hoặc khả năng đóng phí nhiều năm sẽ được hưởng chiết khấu cao trên học phí, không bị ảnh hưởng bởi chính sách tăng học phí từng năm (khoảng 10 - 15%) nếu đóng lẻ. Tuy nhiên, mặt trái là phụ huynh sẽ phải cam kết với trường trong một thời gian dài, ngay cả khi nhu cầu thay đổi hoặc chất lượng của trường học có sự biến đổi.
Lỗ hổng pháp lý ở đây phát sinh từ việc dù phụ huynh đã chi trả hàng tỷ đồng cho nhà trường, nhưng về bản chất, họ không được coi là nhà đầu tư theo luật, do đó không thể được bảo vệ bởi các quy định pháp luật liên quan. Nói cách khác, việc phụ huynh chi trả mức học phí hàng tỷ đồng dựa trên sự đồng ý với mức thu học phí được nhà trường đề ra để đổi lại một số ưu đãi nhất định. Tuy nhiên, thực tế là các phụ huynh không có bất kỳ tài liệu pháp lý nào để chứng minh họ là nhà đầu tư của trường.
Phụ huynh đóng số tiền học phí lớn cho trường, nhưng họ không có khả năng kiểm soát tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của nhà trường. Nếu nhà trường sử dụng tiền học phí của phụ huynh để đầu tư vào một kênh kinh doanh không hiệu quả, thì trường có thể mất khả năng hoạt động. Các trường học ngoài công lập hoạt động theo luật doanh nghiệp, do đó, khi gặp khó khăn và thua lỗ, trường có thể nộp đơn xin phá sản theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp này, thứ tự ưu tiên thanh toán khi phá sản là ngân hàng, cơ quan thuế, người lao động, và sau cùng mới đến phụ huynh. Tuy nhiên, các phụ huynh có bản án kêu gọi đòi lại học phí có thể được ưu tiên.
Ngoài ra, trong trường hợp nguồn lực tài chính không đảm bảo duy trì và phát triển hoạt động giáo dục, hoặc có hành vi kê khai gian dối về tài chính trong hồ sơ hoạt động, nhà trường có thể bị đình chỉ hoạt động theo quy định tại Điều 30 của Nghị định 46/2017/NĐ-CP. Trong tình huống này, việc đòi lại phần học phí đã đóng trước từ phụ huynh trở nên rất khó khăn. Điều này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với xã hội và cả phụ huynh cũng như các học sinh.
Để bảo vệ quyền lợi của mình, các phụ huynh có khả năng tài chính có thể xem xét việc trở thành nhà đầu tư trực tiếp trong lĩnh vực giáo dục theo quy định của Luật Giáo dục. Với tư cách là nhà đầu tư, họ sẽ có quyền tham gia vào các hoạt động giáo dục, tham gia quyết định các vấn đề liên quan đến trường học, cũng như được đảm bảo các quyền và trách nhiệm khác theo quy định tại Điều 54 của Luật Giáo dục và được bảo vệ bởi các quy định của luật này và các luật khác có liên quan.
3. Quy định về điều kiện thành lập nhà trường trong hoạt động giáo dục
Căn cứ theo quy định tại Điều 49 Luật Giáo dục năm 2019 thì điều kiện để thành lập và được phép hoạt động của nhà trường bao gồm những nội dung như sau:
- Nhà trường được thành lập khi có đề án thành lập trường phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy định của Luật Quy hoạch năm 2017. Quy định này phản ánh sự phù hợp và tích hợp của việc thành lập nhà trường vào kế hoạch phát triển chung của xã hội và mạng lưới cơ sở giáo dục. Điều này nhấn mạnh rằng việc thành lập một nhà trường không chỉ là quyết định cục bộ mà còn phải phản ánh sự cân nhắc và đồng thuận với các mục tiêu phát triển rộng lớn của cộng đồng và xã hội.
- Đề án thành lập trường phải xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình và nội dung giáo dục; đất đai, cơ sở vật chất, thiết bị, địa điểm dự kiến xây dựng trường, tổ chức bộ máy, nguồn lực và tài chính; phương hướng chiến lược xây dựng và phát triển nhà trường.
Cũng theo quy định tại Điều này, nhà trường được phép hoạt động giáo dục khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:
- Có đất đai, cơ sở vật chất, thiết bị đáp ứng yêu cầu hoạt động giáo dục; địa điểm xây dựng trường đảm bảo môi trường giáo dục, an toàn cho học sinh, giáo viên và nhân viên;
- Có chương trình giáo dục và tài liệu học tập theo quy định phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo; có đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý đạt tiêu chuẩn, đủ về số lượng và đồng bộ về cơ cấu để thực hiện chương trình giáo dục và tổ chức các hoạt động giáo dục;
- Nhà trường cần phải có đủ nguồn lực tài chính để duy trì và phát triển hoạt động giáo dục, bao gồm cả việc trả lương cho giáo viên và nhân viên, duy trì cơ sở vật chất và thiết bị, cũng như phát triển các hoạt động ngoại khóa và phục vụ giáo dục cho học sinh.
- Có quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường. Quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường thường được phát triển và thực hiện dưới sự giám sát của cơ quan quản lý giáo dục và được thông qua bởi ban giám hiệu hoặc hội đồng trường. Điều này giúp đảm bảo rằng nhà trường hoạt động theo cách có trật tự và hợp pháp.
Trong thời hạn quy định, nếu nhà trường đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định trên, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ cho phép hoạt động giáo dục; đồng nghĩa với việc khi hết thời hạn quy định, nếu không đủ điều kiện quy định trên, quyết định thành lập hoặc quyết định cho phép thành lập sẽ bị thu hồi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì chất lượng và tuân thủ các tiêu chuẩn giáo dục được quy định.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết: Quy định mới về cơ chế thu, quản lý học phí đối với các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
