Những trường hợp loại trừ trách nhiệm chi trả bảo hiểm cháy, nổ

Phân tích các trường hợp loại trừ trách nhiệm chi trả bảo hiểm cháy, nổ (BHCNBB) không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là một phần không thể thiếu trong chiến lược quản lý rủi ro tài chính của mọi tổ chức và cá nhân sở hữu tài sản. Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc tại Việt Nam, quy định đối với các cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ, được điều chỉnh chi tiết nhất bởi Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Văn bản pháp lý này xác lập phạm vi bảo hiểm tối thiểu và đồng thời xác định rõ những giới hạn trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH).

Việc nắm vững các điều khoản loại trừ cho phép người được bảo hiểm thực hiện phân tích khoảng trống rủi ro, từ đó phân định chính xác rủi ro được chuyển giao cho DNBH và rủi ro tự gánh chịu. Nếu thiếu sự hiểu biết này, người được bảo hiểm có thể có kỳ vọng bồi thường sai lệch. Khi sự cố xảy ra, điều này dẫn đến mất mát tài chính toàn bộ do khiếu nại bị từ chối, cùng với việc lãng phí thời gian và công sức vào các thủ tục khiếu nại không có cơ sở pháp lý vững chắc.  

1. Tổng quan về khung pháp lý  

Nghị định 67/2023/NĐ-CP ban hành ngày 6 tháng 9 năm 2023, là cơ sở pháp lý chi phối việc thực hiện BHCNBB tại Việt Nam. Văn bản này không chỉ quy định về điều kiện, mức phí, và số tiền bảo hiểm tối thiểu mà còn làm rõ các trường hợp DNBH không có trách nhiệm bồi thường.  

Nguyên tắc chung của các điều khoản loại trừ trong BHCNBB dựa trên việc loại bỏ ba nhóm rủi ro chính:

• Các rủi ro quá lớn, mang tính thảm họa không thể lượng hóa và phân tán;
• Các rủi ro liên quan đến lỗi chủ quan nghiêm trọng, đạo đức; 
• Các rủi ro thuộc về tính chất nội tại của tài sản hoặc lỗi kỹ thuật thông thường, không phải do tác nhân cháy, nổ bất ngờ từ bên ngoài gây ra.

Việc phân loại này giúp DNBH duy trì khả năng chi trả cho các rủi ro được thiết kế trong phạm vi bảo hiểm cơ bản.

2. Những trường hợp loại trừ trách nhiệm chi trả bảo hiểm cháy, nổ

2.1. Nhóm loại trừ do nguyên nhân khách quan

Nhóm loại trừ này bao gồm các sự kiện nằm ngoài khả năng kiểm soát và dự phòng của cá nhân hay doanh nghiệp, thường gây ra thiệt hại trên diện rộng và đồng thời, vượt quá khả năng chi trả của thị trường bảo hiểm nội địa theo  Điều 25 Nghị định 67/2023/NĐ-CP (ND 67/2023):

• Thiên nhiên hủy diệt:

DNBH không bồi thường thiệt hại phát sinh từ động đất, núi lửa phun hoặc những biến động khác của thiên nhiên. Mặc dù động đất được Luật Phòng, chống thiên tai 2013 (sửa đổi) xác định là một loại thiên tai, nó vẫn bị loại trừ khỏi phạm vi bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc. Sự loại trừ này tạo ra một lỗ hổng rủi ro đáng kể, đặc biệt khi các khu vực tại Việt Nam, như Kon Plông (Kon Tum), vẫn ghi nhận hoạt động địa chấn đáng kể. Để lấp đầy khoảng trống này, người được bảo hiểm buộc phải mua thêm gói mở rộng bảo hiểm thiên tai nếu muốn được bảo vệ trước rủi ro động đất, sóng thần hay lũ lụt.  

• Biến cố chính trị và an ninh xã hội:

Thiệt hại do những biến cố về chính trị, an ninh và trật tự an toàn xã hội gây ra, bao gồm chiến tranh, bạo loạn, đình công hoặc hành vi khủng bố, đều bị loại trừ. Các rủi ro này được xem là rủi ro hệ thống, thường chỉ được bảo hiểm thông qua các hợp đồng chuyên biệt về rủi ro chính trị và bạo lực, thường được hỗ trợ bởi các thị trường tái bảo hiểm quốc tế.  

• Quyết định hành chính:

Tài sản bị đốt cháy, làm nổ theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng là một trường hợp loại trừ. Đây là hành động pháp lý nhằm mục đích công cộng, không phải rủi ro ngẫu nhiên.  

2.2. Nhóm loại trừ do lỗi cố ý và vi phạm nghiêm trọng

Nhóm này tập trung vào việc loại trừ trách nhiệm khi thiệt hại phát sinh từ hành vi thiếu trách nhiệm hoặc cố ý của người được bảo hiểm, nhằm ngăn chặn gian lận bảo hiểm và thúc đẩy tính tuân thủ.

Hành vi cố ý trục lợi: Thiệt hại do hành động cố ý gây cháy, nổ của người được bảo hiểm bị từ chối bồi thường tuyệt đối. Yếu tố "cố ý" đòi hỏi sự chứng minh từ DNBH thông qua điều tra.  

Cố ý vi phạm PCCC nghiêm trọng: Thiệt hại do cố ý vi phạm các quy định về phòng cháy, chữa cháy và vi phạm đó là nguyên nhân trực tiếp gây ra cháy, nổ. Điểm mấu chốt ở đây là phải có cả yếu tố "cố ý" và "nguyên nhân trực tiếp". Ví dụ về hành vi cố ý vi phạm nghiêm trọng có thể là việc đưa công trình vào hoạt động khi chưa tổ chức nghiệm thu PCCC, hành vi này có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với tổ chức vi phạm theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Việc chối bỏ trách nhiệm cơ bản về an toàn này được xem xét là hành vi cố ý vi phạm nghiêm trọng, tạo cơ sở để DNBH từ chối chi trả.  

2.3. Nhóm loại trừ liên quan đến tính chất đặc thù của tài sản và nguyên nhân nội tại

BHCNBB chủ yếu bảo vệ tài sản vật chất khỏi các rủi ro bên ngoài. Do đó, các thiệt hại phát sinh từ chính tính chất của tài sản hoặc tài sản phi vật chất sẽ bị loại trừ theo ND 67/2023:

• Tự phá hủy và tác động nhiệt nội tại: Các tài sản tự lên men, tự tỏa nhiệt, hoặc tài sản chịu tác động của một quá trình xử lý có dùng nhiệt (như lò nung, lò sấy) nếu quá trình đó là nguyên nhân trực tiếp gây hư hỏng, sẽ không được bồi thường. Đây là rủi ro nội tại của tài sản. 
• Tài sản phi vật chất và chuyên biệt: Thiệt hại đối với dữ liệu, phần mềm và các chương trình máy tính không phải là đối tượng được BHCNBB chi trả. Tương tự, thiệt hại do nguyên liệu vũ khí hạt nhân gây cháy, nổ và các hành vi đốt rừng, đồng cỏ để làm sạch đất đai cũng bị loại trừ.  

2.4. Nhóm loại trừ kỹ thuật và điện

Thiệt hại do sự cố kỹ thuật thông thường không được xem là rủi ro cháy, nổ trong BHCNBB theo ND 67/2023:

• Thiệt hại trực tiếp lên thiết bị điện: Máy móc, thiết bị điện hay các bộ phận của thiết bị điện bị thiệt hại do chịu tác động trực tiếp của việc chạy quá tải, quá áp lực, đoản mạch, tự đốt nóng, hồ quang điện, rò điện do bất kỳ nguyên nhân nào, kể cả do sét đánh. Điều khoản này loại trừ chi phí thay thế hoặc sửa chữa chính thiết bị bị hỏng do lỗi kỹ thuật hoặc vận hành.  
• Sét đánh không gây cháy: Sét đánh trực tiếp vào tài sản được bảo hiểm nhưng không gây cháy, nổ. Thiệt hại này thường là do xung điện áp (surge) và cần được bảo hiểm bởi nghiệp vụ bảo hiểm thiết bị điện tử.

3. Hậu quả khi không nắm rõ điều khoản loại trừ và giải pháp đưa ra

Sự thiếu hiểu biết về các điều khoản loại trừ dẫn đến những hậu quả tài chính nghiêm trọng. Khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, người được bảo hiểm sẽ bị mất quyền lợi bồi thường hợp pháp và phải tự gánh chịu toàn bộ thiệt hại về tài sản, chi phí khắc phục, và gián đoạn kinh doanh. Hơn nữa, các khiếu nại vô vọng dựa trên hiểu lầm về phạm vi bảo hiểm sẽ gây lãng phí thời gian và chi phí pháp lý trong các tranh chấp kéo dài với DNBH.   

Để giảm thiểu rủi ro bị loại trừ, người quản lý rủi ro cần chủ động tìm kiếm các giải pháp bảo hiểm thay thế:

4. Kết luận

Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc (BHCNBB) không chỉ là một quy định hành chính mà còn là một trụ cột quan trọng trong việc xây dựng khả năng phục hồi của xã hội trước thảm họa cháy nổ. Việc phân tích sâu sắc các điều khoản loại trừ trong Nghị định 67/2023/NĐ-CP có ý nghĩa xã hội và kinh tế rộng lớn, vượt ra ngoài phạm vi của một hợp đồng bảo hiểm cá nhân. Đây cũng là cơ sở để các bên liên quan—từ cơ quan quản lý, DNBH, đến người được bảo hiểm - cùng nhau thúc đẩy một hệ sinh thái an toàn, nơi trách nhiệm tuân thủ được đề cao và rủi ro tài chính được quản lý một cách minh bạch và chủ động.

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!