1. Vận chuyển hàng hóa là gì?

Vận chuyển là nhu cầu thiết yếu của  sự phát triển kinh tế nhằm mục đích thay đổi vị trí của hàng hóa và con người từ nơi này đến nơi khác bằng các phương tiện vận chuyển. Trong kinh doanh thương mại vận chuyển hàng hóa có vai trò đặc biệt quan trọng.

Nói đến thương mại phải nói đến vận chuyển hàng hóa, thương mại là làm hàng hóa thay đổi chủ sở hữu còn vận chuyển làm cho hàng hóa thay đổi vị trí.

Dịch vụ hàng hóa ra đời là nhu cầu thiết yếu giúp cho việc vận chuyển hàng hóa được dễ dàng hơn bởi khi nền kinh tế hàng hóa đã ra đời thì công việc vận chuyển hàng hóa luôn đi đôi và có vai trò cực kỳ quan trọng với cuộc sống con người. Hơn nữa, hàng ngày chúng ta di chuyển bằng xe máy, ô tô, hay máy bay. Các hàng hóa tiêu dùng tại các trung tâm mua bán được vận chuyển bằng đường biển, đường bộ, đường sắt,.... Nguyên vật liệu sản xuất được khai thác và vận chuyển từ vùng nguyên liệu đến nơi địa điểm sản xuất bằng ô tô, tàu hỏa, tàu biển… 

Cứ như vậy, việc vận chuyển hàng hóa đóng một vai trò trọng yếu của các khâu phân phối và lưu thông hàng hóa. Nếu coi toàn bộ nền kinh tế là một cơ thể sống, trong đó hệ thống giao thông là các huyết mạch thì vận chuyển hàng hóa là quá trình đưa các chất dinh dưỡng đến nuôi các tế bào của cơ thể sống đó.  Sự ra đời của các dịch vụ vận chuyển hàng hóa ngày càng đóng vai trò quan trọng.

Hiện có các phương thức vận chuyển như sau:

- Đường bộ

-Vận chuyển đường sắt

- Đường thuỷ (vận tải biển, thuỷ nội địa)

- Vận tải đường hàng không

Trong mỗi phương thức lại có thể chia nhỏ thành các hình thức khác nhau. Chẳng hạn vận tải biển gồm vận tải container, hàng rời, hàng lỏng,… Các phương thức vận tải hàng hoá cũng có thể được kết hợp với nhau một cách đồng bộ tạo thành vận tải đa phương thức.

2. Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là gì?

Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là hoạt động vận tải có liên quan đến việc sử dụng kết cấu hạ tầng và phương tiện vận tải biển, đó là việc sử dụng những khu đất, khu nước gắn liền với các tuyến đường biển nối liền các quốc gia, các vùng lãnh thổ, hoặc các khu vực trong phạm vi một quốc gia, và việc sử dụng tầu biển, các thiết bị xếp dỡ… để phục vụ việc dịch chuyển hành khách và hàng hoá trên những tuyến đường biển.

Vận tải đường biển thích hợp cho những khu vực có vùng biển liền kề và có cảng cho tàu cập bến. Có thể thực hiện vận chuyển hàng hóa bằng đường biển trong nước hoặc chuyển hàng quốc tế đều được. Vì các tàu vận chuyển thường quy mô và trọng tải lớn nên thông thường hình thức vận tải đường biển được áp dụng nhiều cho ngành xuất nhập khẩu để chở số lượng hàng hóa có khối lượng lớn.

Vận tải hàng hóa bằng đường biển ra đời khá sớm so với các phương thức vận tải khác (sau vận tải đường sông) Ngay từ thế kỷ 5 trước công nguyên, những quốc gia cổ đại như Ai Cập, Trung Quốc, Nhật Bản…đã biết lợi dụng biển làm các tuyển đường gao thông để giao lưu các vùng, các miền, các quốc gia với nhau trên thế giới. Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, vận tải đường biển trở thành ngành vận tải biển hiện đại trong hệ thống vận tải quốc tế, chiếm mộ nhân tố quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Với khái niệm thì trên thì vận chuyển bằng đường biển có ưu điểm như sau:

+ Vận tải bằng đường biển có thể phục vụ chuyên chở tất cả các loại hàng hóa.
+ Các tuyến đường vận tải đường biển đa số là tự nhiên.
+ Năng lực chuyên chở của vận tải biển rất lớn; Có tính an toàn cao do ít va chạm giữa các tàu hàng;
+ Vận chuyển đường biển không bị hạn chế như các công cụ của các phương thức vận tải khác,Các tuyến đường vận tải trên biển hầu như là tuyến đường giao thông tự nhiên nên ít gặp các trở ngại khi di chuyển so với đường bộ;
+ Chi phí xây dựng, cải tạo, bảo dưỡng thấp do giao thông tự nhiên
+ Khả năng chuyên chở hàng hóa của các phương tiện lớn, chở được nhiều loại hàng hóa khác nhau với số lượng tương đối lớn; Góp phần mở rộng giao thương quốc tế thông qua đường biển.
+ Khả năng sử dụng để vận chuyển các container chuyên dụng khá cao
+ Giá thành vận chuyển thấp hơn các loại hình khác; phù hợp với vận chuyển hàng với số lượng lớn.

3. Những mặt hàng nên vận chuyển bằng đường biển

Ngoài những hàng hóa nghiêm cấm vận chuyển dưới mọi hình thức thì hầu như vận tải đường biển chấp nhận vận chuyển đa số các loại hàng hóa. Đây được xem là một trong những ưu điểm tuyệt vời của vận tải đường biển. Nhờ đó, những hàng hóa mà các hình thức vận chuyển khác từ chối thì người gửi có thể xem xét chuyển qua hình thức vận tải đường biển. Thông thường với hàng hóa chọn vận tải đường biển sẽ được chia làm các chủng loại thuộc các nhóm để đơn vị vận chuyển có được phương án vận chuyển tối ưu nhất.
Hàng hóa có tính chất lý hóa như: dễ hút ẩm, các loại hàng hóa nguy hiểm như hóa chất, dung dịch, các loại hàng dễ bay bụi như các loại bột…;
Hàng dễ bị tác động của môi trường như: gia vị, thuốc lá, chè…;
Hàng không bị ảnh hưởng đến các hàng khác: vật liệu xây dựng, vật liệu công nghiệp…
Ngoài ra, vận tải đường biển còn chia hàng hóa theo hình thức vận chuyển:
Vận chuyển bằng container với hàng bách hóa là chủ yếu;
Vận chuyển bằng xà lan đối với các loại khoáng sản, cát, đá…;
Vận chuyển bằng phương tiện giữ đông lạnh cho những mặt hàng đặc trưng.
Như vậy, từ ưu điểm cũng như quy định về những mặt hàng được vận chuyển bởi hình thức vận tải đường biển thì người gửi có thêm cho mình một lựa chọn vận chuyển hàng hóa hiệu quả. Nếu không đòi hỏi về tốc độ giao nhận thì vận tải đường biển là một trong những phương án vận chuyển tối ưu cho những đơn đơn hàng khối lượng lớn.

4. Hợp đồng vận chuyển bằng đường biển

4.1. Khái quát chung

Theo hợp đồng này, không có việc giao quyền sử dụng tàu biển cho người thứ ba; hợp đồng được ký kết giữa hai bên: người giao hàng có yêu cầu vận chuyển hàng từ cảng này sang cảng khác và cam kết chi trả cước vận chuyển, và người chuyên chở (người chủ sở hữu hay người thuê tàu) nhận chuyển giao những hàng hóa nhất định.
Từ nay, Luật ngày 18-6-1966 nói trên được áp dụng cho dịch vụ này không chỉ trên chặng đường hàng hải, mà còn cả trong qúa trình từ khi nhận bốc xếp hàng cho tới khi trả hàng cho người tiếp nhận. Luật cũ, trái lại, chỉ đề cập tới chặng đường hàng hải, do vậy mà có các điều khoản hợp đồng về sự không chịu trách nhiệm của người chuyên chợ; những điều khoản này có thể được ghi rõ trên vận đơn hàng hải sẽ không có giá trị trên hành trình hàng hải, nhưng lại có hiệu lực đối với các giai đoạn trước và sau giai đoạn vận chuyển hàng hải; điều đó không còn đúng với thời kỳ hiện nay nữa.
Tuy vậy, cần nhận định rằng Luật ngày 18-6-1966 không điểu hành tất cả các cuộc vận chuyển hàng hóa trên biển; đối với các chuyến vận chuyển hàng hóa quốc tế, cần phải chú ý tới các quy định của Công ước quốc tế Bruxelles ngày 25-8-1924 mà tham gia ký có Cộng hòa Pháp và nhiều nước khác. Sự phân định giữa các lĩnh vực tương ứng của luật trong nước và của Công ước khá phức tạp; để đơn giản hóa, xin chỉ chú ý rằng: về nguyên tắc luật của Pháp được thực hiện khi việc vận chuyển được tiến hành trong trường hợp ở điểm xuất phát hay nơi đến là một cảng Pháp, và hợp đồng được ký kết giữa người giao hàng và người chuyên chở cả hai bên đều mang quốc tịch Pháp. Hơn nữa sự phân định ấy chỉ có tầm quan trọng tương đối, vì chính luật mới chủ yếu có mục đích hướng những quy định của luật trong nước theo những điều khoản của công ước.

4.2. Khái niệm về hợp đồng vận chuyển bằng đường biển

Theo Bộ luật Hàng hải Việt nam, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là thỏa thuận được giao kết giữa người vận chuyển và người thuê vận chuyển, theo đó người vận chuyển thu giá dịch vụ vận chuyển do người thuê vận chuyển trả và dùng tàu biển để vận chuyển hàng hóa từ cảng nhận hàng đến cảng trả hàng.

Có hai loại hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển dựa trên phương thức thuê vận chuyển, đó là:

-  Hợp đồng vận chuyển theo chứng từ vận chuyển: Đây là hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được giao kết với điều kiện người vận chuyển không phải dành cho người thuê vận chuyển nguyên tàu hoặc một phần tàu cụ thể mà chỉ căn cứ vào chủng loại, số lượng, kích thước hoặc trọng lượng của hàng hóa để vận chuyển. Hợp đồng vận chuyển theo chứng từ vận chuyển được giao kết theo hình thức do các bên thỏa thuận.

-  Hợp đồng vận chuyển theo chuyến: Đây là hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được giao kết với điều kiện người vận chuyển dành cho người thuê vận chuyển nguyên tàu hoặc một phần tàu cụ thể để vận chuyển hàng hóa theo chuyến. Hợp đồng vận chuyển theo chuyến phải được giao kết bằng văn bản.

* Vai trò của hợp đồng hiểu chung như sau: 

- Hợp đồng vận chuyển đường biển giúp người cần vận chuyển biết được đơn vị vận chuyển là ai qua con dấu, địa chỉ văn phòng đại diện ở đâu, mã số thuế, người chịu trách nhiệm khi gặp sự cố.

- Đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của 2 bên, người vận chuyển có quyền kiểm tra trước hàng hóa khi tiến hành kí kết hợp đồng và phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại hàng hóa, phải giao đúng hàng, đúng thời gian, địa điểm cho người có quyền nhận, người gửi hàng cần phải trả tiền cho dịch vụ vận tải hàng hóa khi có yêu cầu.

* Giá trị pháp lý của hợp đồng: 

- Hợp đồng vận chuyển là văn bản có hiệu lực nhất để đem ra giải quyết các vấn đề bất đồng giữa các bên khi có xảy ra tranh chấp, bao gồm cả các điều khoản liên quan tới đền bù thiệt hại hàng hóa khi gặp hư hỏng, mất mát.

- Dựa vào những điều khoản và nội dung ở hợp đồng, các bên có nghĩa vụ thực hiện đúng thỏa thuận. Khi có vấn đề gì không may xảy ra, văn bản này có thể được đem ra pháp luật cho việc phân định đúng sai.

Trên đây là tư vấn của Luật Minh Khuê về hợp đồng vận chuyển hàng hải . Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật tư vấn pháp luật