- 1. Khái niệm về hoạt động ngoại thương
- 2. Đặc điểm của hoạt động ngoại thương
- 3. Nội dung của hoạt động ngoại thương
- 4. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật quản lý ngoại thương 2017
- 5. Vai trò của hoạt động ngoại thương
- 6. Về nguyên tắc quản lý nhà nước về ngoại thương
- 7. Về trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngoại thương
- 8. Về các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý ngoại thương
- 9. Quyền tự do trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu
- 10. Câu hỏi, thuật ngữ liên quan đến hoạt động ngoại thương
- 10.1 Giá trị xuất nhập khẩu là gì? Giá trị hàng nhập khẩu là gì?
- 10.2 Bế quan, tỏa cảng là gì? Xuất nhập khẩu vô hình là gì?
- 10.3 Hàng rào thuế quan là gì? Cán cân xuất nhập khẩu là gì?
- 10.4 Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là gì?
- 10.5 Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) là gì?
1. Khái niệm về hoạt động ngoại thương
Ngoại thương là những hoạt động buôn bán, trao đổi trên thị trường giữa các quốc gia theo nguyên tắc ngang bằng giá.
Ngoài trao đổi sản phẩm, ngoại thương còn bao gồm việc giao lưu văn hóa giữa các nước với nhau trên cơ sở học hỏi kinh nghiệm và lưu giữ những nét đẹp của các quốc gia dân tộc đối với bạn bè quốc tế.
Như vậy, ngoại thương chính là hoạt động thương mại, buôn bán hàng hóa, dịch vụ giữa các đất nước với nhau. Khi hoạt động kinh tế vượt ra khỏi phạm vi một đất nước thì được gọi là hoạt động ngoại thương. Ngoại thương có thể bao gồm việc các doanh nghiệp trong nước xuất khẩu hàng hóa ra bên ngoài hoặc nhập khẩu về cho đất nước.
2. Đặc điểm của hoạt động ngoại thương
Với cách giải thích thuật ngữ “ngoại thương” là gì như trên có lẽ quý vị cũng phần nào nắm được khái quát về hoạt động ngoại thương. Vậy ngoại thương có những đặc điểm gì?
- Trong lĩnh vực ngoại thương quốc tế, những sản phẩm trong đây có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn rất nhiều so với các sản phẩm trong nước
- Tốc độ tăng trưởng của dòng sản phẩm vô hình có sự phát triển nhanh hơn so với những dòng sản phẩm hữu hình.
- Cơ cấu mặt hàng có sự biến đổi rõ rệt
- Phạm vi, phương thức cạnh tranh cũng như công cụ có sự phát triển rất đa dạng không chỉ về bao bì, giá cả, loại hàng, hình thức vận chuyển.
- Các hàng hóa trong lĩnh vực khoa học và công nghệ bán chạy hơn so với các dòng sản phẩm mang tính truyền thống.
3. Nội dung của hoạt động ngoại thương
Hiện nay, Việt Nam đã và đang rất chú trọng đến lĩnh vực ngoại thương và xem nó như một trong những ngành kinh tế mũi nhọn thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, văn hóa, chính trị. Ngoại thương sẽ bao gồm những nội dung chính sau đây:
- Xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình như nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, máy móc, trang thiết bị, lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng,…thông qua xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc xuất nhập khẩu ủy thác
- Xuất nhập khẩu hàng hóa vô hình như các bí quyết công nghệ, bằng sáng chế, phát minh, phần mềm máy tính, quyền tác giả, độc quyền nhãn hiệu, thương hiệu…) thông qua xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc xuất nhập khẩu ủy thác.
- Gia công thuê cho nước ngoài và thuê nước ngoài gia công
- Tái xuất khẩu và chuyển khẩu
- Xuất khẩu tại chỗ.
4. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật quản lý ngoại thương 2017
- Về phạm vi điều chỉnh: Luật này quy định về biện pháp quản lý ngoại thương, phát triển hoạt động ngoại thương; giải quyết tranh chấp về áp dụng biện pháp quản lý ngoại thương.
Như vậy, Luật không điều chỉnh, can thiệp vào các hoạt động cụ thể của thương nhân, giữa các thương nhân với nhau mà điều chỉnh các quan hệ giữa nhà nước và thương nhân.
Ngoài ra, Luật chỉ điều chỉnh đối tượng là hàng hóa, không điều chỉnh đối tượng dịch vụ. Trong quá trình xây dựng Luật, có ý kiến đề nghị nên quy định trong Luật một số nguyên tắc quản lý chung cho cả hàng hóa và dịch vụ. Tuy nhiên, đối với xuất nhập khẩu dịch vụ, hiện nay theo quy định tại Quyết định số 28/2012/QĐ-TTg ngày 17/05/2011 của Thủ tướng Chính phủ thì 12 nhóm ngành dịch vụ xuất, nhập khẩu đã được quy định cụ thể như du lịch, vận tải, bưu chính và viễn thông, xây dựng, bảo hiểm, tài chính, máy tính và thông tin… Theo đó, các lĩnh vực dịch vụ này được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật chuyên ngành (Luật Viễn thông, Luật Xây dựng, Luật Du lịch, Luật kinh doanh bảo hiểm, Luật Chứng khoán…). Ngoài ra, do tính chất đặc thù của dịch vụ, việc xuất khẩu, nhập khẩu dịch vụ được thông qua 2 phương thức.
Một là, cung cấp qua biên giới, trong đó, nhà cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ không gặp nhau; họ vẫn ở 2 nước khác nhau và dịch vụ được cung cấp từ nước này vào nước kia.
Hai là, tiêu dùng ngoài lãnh thổ, trong đó người sử dụng dịch vụ phải đi ra nước ngoài để tiếp cận dịch vụ của nhà cung cấp dịch vụ. Với 2 phương thức đặc thù như vậy, cùng với sự đa dạng của các loại hình dịch vụ, việc đề ra các quy tắc chung và các biện pháp quản lý chung cho xuất nhập khẩu dịch vụ trong một luật là không khả thi. Vì vậy, như tất cả các nước khác, Việt Nam sử dụng các biện pháp sau biên giới để quản lý. Các biện pháp này đều đã được cụ thể hóa trong các luật chuyên ngành. Nếu Luật Quản lý ngoại thương cũng quy định về xuất nhập khẩu dịch vụ, sẽ tạo nên sự chồng chéo trong hệ thống pháp luật hiện hành. Mặc dù không điều chỉnh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu dịch vụ nhưng Luật Quản lý ngoại thương đã quy định một số biện pháp mang tính chất hỗ trợ phát triển hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thông qua hỗ trợ phát triển các dịch vụ liên quan trực tiếp đến xuất nhập khẩu hàng hóa.
- Đối tượng áp dụng: Cơ quan quản lý nhà nước, thương nhân tham gia hoạt động ngoại thương, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài khác có liên quan.
5. Vai trò của hoạt động ngoại thương
Trong cơ chế mở cửa thị trường, ngoại thương giữ vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế. Điều này được thể hiện như sau:
– Thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Có thể thấy, ngoại thương đã tác động rất lớn đến sự phát triển lực lượng sản xuất bằng việc chuyên môn hóa sản xuất và phân công lao động xã hội. Lao động có trình độ và chuyên môn cao được nhà nước chú trọng đào tạo, điều đó cũng có nghĩa là lực lượng sản xuất ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Đối với vấn đề hợp tác quốc tế về đầu tư và thu hút vốn đầu tư của nước ngoài, hoạt động ngoại thương có quan hệ chặt chẽ và là yếu tố chi phối quan hệ hợp tác này. Bởi lẽ, trong quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế, xuất khẩu và nhập khẩu là một mục tiêu rất quan trọng thường được các bên đối tác đầu tư đặc biệt quan tâm.
Tất cả những điều này đã góp phần làm thay đổi cơ cấu kinh tế nước ta trong những năm gần đây, hướng đến một đất nước hiện đại hóa, công nghiệp hóa vững mạnh.
– Nâng cao hiệu quả của nền kinh tế mở qua việc cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế và mở rộng mối quan hệ đối ngoại.
Phát triển hoạt động ngoại thương góp phần cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, qua đó điều tiết tỷ giá, lạm phát và vấn dề ổn định kinh tế vĩ mô của một đất nước.Khi nền kinh tế ngày càng ổn định, hoạt động ngoại thương ngày càng vững mạnh điều đó cũng đồng nghĩa với việc tình hình lạm phát ở nước ta cũng được kiềm chế và kiểm soát hiệu quả hơn. Điều này giúp cho nền kinh tế trong nước ngày càng ổn định giúp cho Nhà nước có những chính sách để mở rộng mối quan hệ đối ngoại với các quốc gia khác.
– Góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và mức sống thực tế cho các tầng lớp dân cư.
Trong quá trình phát triển kinh tế, thất nghiệp luôn là một bài toán khó giải và là sức ép lớn đới với nền kinh tế, chính trị và ổn định xã hội. Thông qua việc sản xuất kinh doanh trong nước phục vụ xuất khẩu, phát triển các ngành nghề liên doanh, liên kết, hợp tác đầu tư quốc tế,… các quốc gia không chỉ có lợi về mặt ngoại tệ là kết quả từ hoạt động xuất nhập khẩu mà còn phần nào tháo gỡ được vấn đề thất nghiệp. Khi thất nghiệp phần nào được giải quyết thì thu nhập thực tế và mức sống của người lao động sẽ được cải thiện.
Đây chính là bệ phóng để Nhà nước không còn nỗi lo đối với thất nghiệp từ đó yên tâm tập trung phát triển kinh tế và xã hội.
6. Về nguyên tắc quản lý nhà nước về ngoại thương
Thực hiện quan điểm chỉ đạo, chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước cũng như bảo đảm thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và phù hợp với xu thế hội nhập sâu rộng của nền kinh tế nước ta vào nền kinh tế khu vực và thế giới, Điều 4 của Luật quy định nguyên tắc quản lý nhà nước về ngoại thương như sau:
“1. Nhà nước quản lý ngoại thương theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
2. Bảo đảm minh bạch, công khai, bình đẳng, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, thương nhân thuộc các thành phần kinh tế; thúc đẩy phát triển sản xuất trong nước và xuất khẩu, gắn với quản lý nhập khẩu.
3. Bảo đảm thực hiện đầy đủ các nguyên tắc đối xử tối huệ quốc, đối xử quốc gia trong hoạt động ngoại thương theo pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên”.
7. Về trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngoại thương
Luật Quản lý ngoại thương 2017 quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ngoại thương, Bộ Công thương là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về ngoại thương. Luật cũng quy định nhiệm vụ trong quản lý nhà nước về ngoại thương của các Bộ, cơ quan ngang Bộ và chính quyền địa phương cấp tỉnh.
Việc quy định, giao nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể cho Bộ Công thương, các bộ, chính quyền địa phương phù hợp với các biện pháp quản lý quy định trong Luật và theo nguyên tắc “một biện pháp do một cơ quan đầu mối phụ trách”.
8. Về các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý ngoại thương
Luật Quản lý ngoại thương 2017 quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm thực hiện trong quản lý ngoại thương tại Điều 7, cụ thể như sau:
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái quy định của pháp luật về quản lý ngoại thương, cản trở hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu hợp pháp, xâm phạm quyền tự do kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu của thương nhân quy định tại Điều 5 của Luật này.
- Áp dụng biện pháp quản lý ngoại thương không đúng thẩm quyền; không đúng trình tự, thủ tục.
- Tiết lộ thông tin bảo mật của thương nhân trái pháp luật.
- Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa bị cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, tạm ngừng nhập khẩu, trừ trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 10 và khoản 1 Điều 14 của Luật này; hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, theo điều kiện mà không có giấy phép, không đáp ứng đủ điều kiện; hàng hóa không đi qua đúng cửa khẩu quy định; hàng hóa không làm thủ tục hải quan hoặc có gian lận về số lượng, khối lượng, chủng loại, xuất xứ hàng hóa khi làm thủ tục hải quan; hàng hóa theo quy định của pháp luật phải có tem nhưng không dán tem.
- Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa mà vi phạm quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 5 của Luật này.
- Gian lận, làm giả giấy tờ liên quan đến hoạt động quản lý ngoại thương.
9. Quyền tự do trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu
10. Câu hỏi, thuật ngữ liên quan đến hoạt động ngoại thương
10.1 Giá trị xuất nhập khẩu là gì? Giá trị hàng nhập khẩu là gì?
Giá trị hàng xuất khẩu được hiểu đơn giản là những giá trị hàng hóa, dịch vụ đã xuất bán ra nước ngoài. Còn giá trị nhập khẩu là những giá trị hàng hóa, dịch vụ được nhập về từ nước ngoài để kinh doanh, buôn bán và đem lại lợi nhuận cho các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.
Giá trị nhập khẩu là những giá trị hàng hóa, dịch vụ được nhập về từ nước ngoài để kinh doanh, buôn bán và đem lại lợi nhuận cho các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.
10.2 Bế quan, tỏa cảng là gì? Xuất nhập khẩu vô hình là gì?
Bế quan tỏa cảng là việc một quốc gia thực hiện chính sách đóng cửa ải và chận hải cảng (không giao thiệp với nước ngoài).
Xuất nhập khẩu vô hình hay xuất nhập khẩu dịch vụ (invisible export and imports) là khái niệm để chỉ các loại dịch vụ như ngân hàng, bảo hiểm, du lịch không thể phát hiện và ghi chép khi chúng được chuyển qua biên giới.
10.3 Hàng rào thuế quan là gì? Cán cân xuất nhập khẩu là gì?
Hàng rào thuế quan là loại thuế quan được áp dụng cho các hàng hoá xuất nhập khẩu khi đi qua cửa hải quan của một quốc gia nào đó. Thuế quan này được đưa ra để đàm bảo sản xuất trong nước, và nguồn thu chi phí của nhà nước. Khi sử dụng thuế quan này cao đối với các hàng nhập khẩu, những nhà cung cấp trong nước không khó khăn cạnh tranh hơn với các hàng hoá này.
Cán cân xuất nhập khẩu là Bảng đối chiếu giữa tổng giá trị xuất khẩu với giá trị nhập khẩu của một nước ở một giai đoạn nhất định. Cán cân xuất nhập khẩu còn gọi là cán cân ngoại thương.
10.4 Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là gì?
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là thiết chế kinh tế đa phương do Mỹ khởi xướng, được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng nhất của chính quyền Mỹ thời ông Obama làm Tổng thống. Hiệp định TPP được ký kết vào tháng 2-2016 bởi 12 quốc gia bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Canada, Australia và Việt Nam.
10.5 Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) là gì?
ATIGA là hiệp định toàn diện đầu tiên của ASEAN điều chỉnh toàn bộ thương mại hàng hóa trong nội khối và được xây dựng trên cơ sở tổng hợp các cam kết cắt giảm/loại bỏ thuế quan đã được thống nhất trong CEPT/AFTA cùng các hiệp định, nghị định thư có liên quan.
