1. Cách xác định phạm tội có tính chất chuyên nghiệp
Hiện nay, chưa có một văn bản hướng dẫn chính thức nào về việc xác định phạm tội có tính chất chuyên nghiệp. Tuy nhiên, trước đây, theo Nghị quyết 01/2006/NQ-HĐTP và Nghị quyết 01/2010/NQ-HĐTP (hai văn bản này đã hết hiệu lực), phạm tội có tính chất chuyên nghiệp được xác định dựa trên hai điều kiện sau:
Người phạm tội cố ý đã thực hiện tội phạm ít nhất 5 lần trở lên. Điều này không phân biệt xem người đó đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa, miễn là vẫn còn trong thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa bị xóa án tích.
Tất cả các lần phạm tội đều được người phạm tội lựa chọn làm nghề sinh sống, và nguồn sống chính của họ đến từ việc phạm tội.
Vì vậy, nếu người phạm tội thỏa mãn cả hai điều kiện trên khi thực hiện tội phạm, thì họ được coi là phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
Tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 là một trong những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hoặc có thể là tình tiết quyết định khung tội phạm. Tùy thuộc vào loại tội phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tình tiết này có thể được sử dụng như một căn cứ để quyết định mức độ trừng phạt cuối cùng của người phạm tội hoặc là căn cứ để xác định khung hình phạt của tội phạm đó.
2. Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp có bị coi là tình tiết tăng nặng trong hình sự không?
Theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015, chỉ có các tình tiết sau đây mới được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:
Phạm tội có tổ chức: Khi các đối tượng phạm tội hợp tác, có kế hoạch và sự phối hợp chặt chẽ trong việc thực hiện tội phạm.
Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp: Khi người phạm tội thực hiện tội phạm một cách chuyên nghiệp, có kiến thức, kỹ năng đặc biệt hoặc kinh nghiệm trong lĩnh vực phạm tội.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội: Khi người phạm tội sử dụng chức vụ, quyền hạn của mình để thực hiện hành vi phạm tội.
Phạm tội có tính chất côn đồ: Khi tội phạm được thực hiện bằng cách sử dụng sức ép, đe dọa, bạo lực hoặc hành vi côn đồ.
Phạm tội vì động cơ đê hèn: Khi nguyên nhân của hành vi phạm tội là do sự tham lam, ích kỷ, vụ lợi cá nhân nhỏ nhặt.
Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng: Khi người phạm tội có ý định rõ ràng và nhất quán trong việc thực hiện hành vi phạm tội đến cùng, không dừng lại ở mức độ chưa hoàn thành.
Phạm tội 02 lần trở lên: Khi người phạm tội đã có lịch sử phạm tội trước đó từ 2 lần trở lên.
Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm: Khi người phạm tội đã phạm tội lần thứ hai hoặc lần sau, đặc biệt là khi hành vi tái phạm có tính chất nguy hiểm, gây hại nghiêm trọng cho xã hội.
Phạm tội đối với những đối tượng đặc biệt: Khi tội phạm được phạm vào người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai và người đủ 70 tuổi trở lên, những người không có khả năng tự vệ hoặc ở trong tình trạng khuyết tật nặng.
Lợi dụng hoàn cảnh đặc biệt: Khi tội phạm được phạm vào trong hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc các khó khăn đặc biệt khác của xã hội.
Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, tàn ác: Khi tội phạm được thực hiện bằng cách sử dụng các phương pháp, thủ đoạn có tính chất tinh vi, xảo quyệt và tàn ác. Dùng thủ đoạn, phương tiện gây nguy hại cho nhiều người: Khi tội phạm được thực hiện bằng cách sử dụng các thủ đoạn, phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người.
Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội: Khi người phạm tội cố tình xúi giục người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi phạm tội.
Hành động xảo quyệt, hung hãn để trốn tránh hoặc che giấu tội phạm: Khi người phạm tội sử dụng các hành động xảo quyệt, hung hãn để trốn tránh hoặc che giấu hành vi phạm tội.
Lưu ý: Các tình tiết đã được Bộ luật quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng. Tùy thuộc vào từng loại tội phạm, tình tiết này có thể được sử dụng để quyết định mức phạt cuối cùng hoặc xác định khung hình phạt của tội phạm tương ứng.
Như vậy Theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015, tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nếu nó không được coi là tình tiết định khung theo quy định của từng loại tội phạm cụ thể. Điều này có nghĩa là tình tiết có tính chất chuyên nghiệp có thể được sử dụng để tăng mức phạt hoặc xem xét khung hình phạt tối đa trong trường hợp tội phạm đó.
Việc xem xét tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp như một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào loại tội phạm cụ thể mà người phạm tội đang đối mặt. Trong một số tội phạm, quy định đã nêu rõ rằng phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là một trong các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong những trường hợp khác, tình tiết này có thể được xem xét để quyết định mức phạt hoặc xác định khung hình phạt tối đa.
Do đó, khi xem xét tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, cần xem xét từng loại tội phạm cụ thể và quy định liên quan để biết liệu tình tiết này có được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự hay không. Việc áp dụng tình tiết này sẽ phụ thuộc vào sự quyết định của cơ quan thụ lý và tòa án dựa trên thông tin và bằng chứng cụ thể của từng vụ án.
3. Phân biệt tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp và phạm tội 2 lần trở lên
Phân biệt giữa tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp và phạm tội 02 lần trở lên có các điểm khác nhau như sau:
Cơ sở pháp lý: Tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 và được giải thích chi tiết trong mục 5.1 Điều 5 Nghị định 01/2006/NQ-HĐTP. Trong khi đó, tình tiết phạm tội 02 lần trở lên được quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015. Ngoài ra, các tình tiết này còn được quy định là tình tiết định khung tăng nặng ở một số tội phạm cụ thể.
Tần suất phạm tội và tội phạm thực hiện: Tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp chỉ áp dụng khi người phạm tội đã thực hiện hành vi phạm tội từ 05 lần trở lên. Trong khi đó, tình tiết phạm tội 02 lần trở lên áp dụng khi số lần phạm tội đạt từ 02 lần trở lên. Điều quan trọng là tất cả các hành vi phạm tội này phải thuộc cùng một tội danh.
Lỗi: Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp thường là lỗi cố ý, trong khi phạm tội 02 lần trở lên có thể là lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý.
Động cơ, mục đích phạm tội: Tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp yêu cầu người phạm tội lấy hành vi phạm tội làm nghề sinh sống và kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính. Tuy nhiên, tình tiết phạm tội 02 lần trở lên không yêu cầu xem xét động cơ, mục đích của người phạm tội.
Truy cứu trách nhiệm hình sự: Đối với tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, không quan trọng người phạm tội đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa, miễn là thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự chưa hết hoặc án tích chưa được xóa. Trong khi đó, để áp dụng tình tiết phạm tội 02 lần trở lên, yêu cầu rằng tất cả các lần phạm tội đều chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tóm lại, tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp và phạm tội 02 lần trở lên là hai tình tiết khác nhau trong quy định trách nhiệm hình sự và áp dụng vào các vụ án. Sự phân biệt giữa chúng được dựa trên cơ sở pháp lý, tần suất phạm tội, lỗi, động cơ, mục đích phạm tội và việc truy cứu trách nhiệm hình sự của người phạm tội.
Quý khách có thể tham khảo thêm nội dung sau đây>>> Tuổi chịu trách nhiệm hình sự là gì? Ví dụ độ tuổi chịu TNHS?
Công ty Luật Minh Khuê xin gửi đến quý khách hàng những thông tin tư vấn hữu ích về lĩnh vực pháp lý. Chúng tôi hiểu rằng có thể quý khách hàng đang đối diện với những vấn đề pháp lý phức tạp hoặc có những câu hỏi cần được giải đáp.
Để được tư vấn và hỗ trợ, quý khách hàng có thể liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Đội ngũ chuyên gia pháp lý của chúng tôi sẽ sẵn sàng lắng nghe và giải đáp mọi thắc mắc của quý khách hàng.
Ngoài ra, quý khách hàng cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết qua email tới địa chỉ lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết sẽ hỗ trợ và giải đáp thắc mắc của quý khách hàng một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp. Công ty Luật Minh Khuê xin chân thành cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng. Chúng tôi luôn đặt lợi ích và nhu cầu của khách hàng lên hàng đầu và sẵn sàng cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật chất lượng và đáng tin cậy.
