Phạm tội có tính chất côn đồ có bị coi là tình tiết tăng nặng trong hình sự không?

1. Quy định pháp luật về côn đồ

Người côn đồ, hay còn gọi là kẻ côn đồ, là một danh từ để chỉ những người có tình chất hung hăng, thường hay gây sự. Họ sẵn sàng sử dụng vũ lực để tấn công người khác mà không cần sự hòa giải hoặc lý lẽ phân tích đúng sai trong các mâu thuẫn hay xung đột xảy ra trong cuộc sống. Tính chất côn đồ của họ là hành vi sẵn sàng sử dụng bạo lực và tấn công bất kỳ lúc nào, trong bất kỳ tình huống nào, dù có lý do hay không; thậm chí không cần có bất kỳ lý do nào, chỉ cần có cơ hội, họ sẽ lập tức sử dụng hung khí, tay chân để tấn công, xâm phạm thân thể, sức khỏe và thậm chí tính mạng của người khác. Đương nhiên, những người thuê để gây thương tích hoặc giết người cũng được xem là có tính chất côn đồ, bởi vì họ không có mâu thuẫn gì với nạn nhân. Người côn đồ và tính chất côn đồ khác nhau ở hành vi mà họ thể hiện ra bên ngoài. Tính chất côn đồ chỉ diễn ra giữa người này và người khác, không thể xem là có tính chất côn đồ đối với danh dự, tài sản và các khách thể khác. Nghĩa là, tính chất côn đồ chỉ thể hiện trong các tình huống xung đột giữa những người trong quá trình giao tiếp và tương tác với nhau, không liên quan đến danh dự, tài sản hay các đối tượng khác.

Trách nhiệm hình sự là một dạng trách nhiệm pháp lí, bao gồm: nghĩa vụ phải chịu sự tác động của hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự, chịu bị kết tội, chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự (hình phạt, biện pháp tư pháp) và chịu mang án tích.

Cơ sở của trách nhiệm hình sự là việc thực hiện hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015.

- Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật;

- Chủ thể đã thực hiện hành vi được quy định trong luật hình sự là tội phạm;

- Còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và chủ thể không được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của luật. Trách nhiệm hình sự không chỉ giới hạn ở trách nhiệm của người phạm tội mà cần được hiểu rộng hơn với nghĩa là tống hợp các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể: Nhà nước - bên thực hiện trách nhiệm hình sự và người phạm tội - bên chịu trách nhiệm hình sự. Trong đó, Nhà nước có quyền truy tố, xét xử và buộc người phạm tội phải chịu hình phạt tương xứng và có nghĩa vụ đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội không bị xâm phạm; Người phạm tội có nghĩa vụ phải chịu sự tác động của hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự, của các biện pháp cưỡng chế nhà nước và có quyền yêu cầu Nhà nước đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Trách nhiệm hình sự gồm có: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo, không giam giữ, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình. Ngoài các hình phạt trên còn có thể áp dụng một hoặc nhiều hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm những chức vụ, làm những nghề hoặc công việc nhất định; cấm cư trú; quản chế, tước một số quyền công dân, tước danh hiệu quân nhân, tịch thu tài sản; phạt tiền khi không áp dụng là hình phạt chính.

2.  Phạm tội có tính chất côn đồ có bị coi là tình tiết tăng nặng trong hình sự không?

Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo quy định Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 thì chỉ các tình tiết sau đây mới được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:

+ Phạm tội có tổ chức.

+ Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội.

+ Phạm tội có tính chất côn đồ.

+ Phạm tội vì động cơ đê hèn.

+ Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng.

+ Phạm tội 02 lần trở lên.

+ Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.

+ Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai người đủ 70 tuổi trở lên.

+ Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình về mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác.

+ Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội.

+ Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt và tàn ác để phạm tội.

+ Dùng thủ đoạn, phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội.

+ Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội.

+ Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm.

Lưu ý: Các tình tiết đã được Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng

Như vậy căn cứ quy định trên thì tình tiết phạm tội có tính chất côn đồ sẽ là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nếu nó không phải tình tiết định khung theo quy định của từng loại tội phạm

3. Các yếu tố thể hiện tính chất côn đồ

Thứ nhất: Tính chất côn đồ của hành vi phạm tội.

Hành vi là yếu tố quan trọng quyết định tính chất côn đồ của một người phạm tội. Cơ quan chức năng có thẩm quyền sẽ dựa vào hành vi bên ngoài của đối tượng để đưa ra kết luận và áp dụng hình phạt. Ý thức là công cụ điều phối hành vi phạm tội côn đồ. Theo Từ điển Tiếng Việt, ý thức là những suy nghĩ, tính toán hình thành trong ý niệm của con người khi thực hiện một công việc nào đó. Ý thức của người phạm tội có tính côn đồ chính là quyết tâm thực hiện hành vi phạm tội, sự chủ động trong hành vi đó.

Một hành vi chỉ được thực hiện khi ý thức của người phạm tội muốn thực hiện hành vi đó vượt qua mức độ hành vi phạm tội. Theo các nghiên cứu khoa học, ý thức phạm tội là mong muốn của con người, trong suy nghĩ của họ, họ nhận thức rằng hành vi đó sẽ gây ra hậu quả. Họ có thể biết trước được hậu quả và mong muốn để hậu quả đó xảy ra đúng như những gì mình muốn. Ý thức chính là yếu tố thúc đẩy các yếu tố khác để cụ thể hóa hành vi phạm tội, hoặc nói cách khác, ý thức là tiền đề cho mọi hành động được thể hiện để có thể kết luận hành vi có tính côn đồ hay không.

Thứ hai: Chuẩn bị công cụ, phương tiện phạm tội của hành vi phạm tội có tính côn đồ.

Thông qua việc đọc tin tức và báo chí, chúng ta có thể không khám phá được những vụ án liên quan đến việc chuẩn bị hung khí, công cụ gây án có tính chất nguy hiểm. Nhiều vụ hỗn chiến diễn ra vào ban đêm do những "thanh niên" cho rằng họ là "mạnh mẽ" và dũng cảm để tham gia vào những "cuộc chiến chính nghĩa" theo quan điểm của riêng họ. Những cuộc chiến này thường bắt đầu từ những mâu thuẫn nhỏ nhặt trong cuộc sống, hoặc để thể hiện sự "bản lĩnh" của bản thân, những người trẻ này đã lên lịch hẹn và chuẩn bị trước những hung khí, công cụ gây án như dao, rựa, kiếm... để đâm chém lẫn nhau theo cách giải quyết "giang hồ". Hoặc thậm chí, nhiều đối tượng có mâu thuẫn, xích mích với người khác đã lặng lẽ chuẩn bị công cụ gây án và lợi dụng sự thiếu cảnh giác, chủ quan của người khác để gây án.

Chính vì vậy, khi có ý thức phạm tội và với mục đích được thực hiện đúng như mong muốn, người phạm tội đã chuẩn bị trước những công cụ gây án, phương tiện phạm tội. Đây được coi là những công cụ hỗ trợ cho mục đích phạm tội của tội phạm.

Thứ ba: Mức độ tấn công, cường độ tấn công và tính chất của hành vi.

Mức độ tấn công hoặc cường độ tấn công trong hành vi phạm tội có tính côn đồ là yếu tố quyết định về số lần người phạm tội tấn công, có quyết tâm đâm, chém hay giết một người khác mặc dù đã van xin tha, hoặc chạy trốn. Đây là hai yếu tố quyết định đến tính nghiêm trọng của hành vi phạm tội có tính côn đồ. Mức độ tấn công nhanh hay chậm, tần suất số lần đâm, chém người khác được thực hiện bao nhiêu lần, có quyết tâm tấn công vào bộ phận quan trọng hay không? Đây là những biểu hiện rõ ràng nhất của hành vi này.

Thứ tư: Nguyên nhân thực hiện hành vi phạm tội có tính côn đồ.

Đây là vấn đề cần xem xét đầu tiên trong các yếu tố khác. Khi xem xét nguyên nhân, cơ quan chức năng cần xem xét có mối quan hệ trực tiếp giữa nguyên nhân và người có hành vi gây thương tích hay không? Nguyên nhân dẫn đến cá nhân phạm tội là gì? Họ thực sự mong muốn hậu quả đó xảy ra, hay bị đối tượng khác đe dọa, uy hiếp.

Xem thêm>>>> Khi người phạm tội tự thú, đầu thú, các cơ quan có thẩm quyền phải làm gì? 

Công ty Luật Minh Khuê xin gửi đến quý khách hàng những thông tin tư vấn hữu ích và chân thành mong muốn được hỗ trợ quý khách trong mọi vấn đề pháp lý.

Nếu quý khách đang đối mặt với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, chúng tôi đề xuất quý khách hãy liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến thông qua số hotline 1900.6162. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sẽ sẵn sàng lắng nghe và giúp đỡ quý khách với những tư vấn chính xác và đáng tin cậy.

Ngoài ra, quý khách cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết bằng hình thức qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi nhanh chóng và cung cấp những giải đáp chính xác cho các thắc mắc của quý khách.

Chân thành cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng và hy vọng sẽ có cơ hội được phục vụ quý khách trong tương lai.