1. Điểm giống nhau giữa tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Người phạm tội dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác

- Hành vi hiếp dâm và dâm ô đều xâm phạm đến quyền được bảo vệ thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em. Gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường, tâm sinh lý của người bị hại.

- Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội biết hành vi của mình xâm hại nhân phẩm, danh dự của người khác nhưng vẫn thực hiện hành vi nhằm đạt mục đích của mình.

- Hậu quả của tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi đều là những thiệt hại gây ra cho danh dự, nhân phẩm con người thể hiện dưới dạng thiệt hại về tinh thần.

2. Phân biệt tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

2.1. Sự khác biệt về khái niệm giữa tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Tội hiếp dâm được quy định là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc dùng thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân trái ý muốn của họ. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi xâm hại đến quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ là quyền bất khả xâm phạm về tình dục, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi. Đồng thời, hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn xâm phạm đến sự phát triển bình thường về tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi, làm băng hoại các giá trị đạo đức xã hội, gây nên sự bất bình trong quần chúng nhân dân. Ngoài ra, hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn có thể gây ra những tổn thương về sức khỏe và có trường hợp có thể nguy hiểm đến tính mạng các em.

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi như sau: Hiếp dâm người dưới 16 tuổi là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý bằng hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; hoặc trường hợp thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi không phụ thuộc vào ý chí của nạn nhân đều phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

2.2. Sự khác biệt về yếu tố trái ý muốn của nạn nhân và độ tuổi của nạn nhân

Ở tội hiếp dâm thì hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác phải trái ý muốn của nạn nhân còn ở tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì nhìn chung hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác trong tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cũng phải trái ý muốn của nạn nhân Tuy nhiên trong trường hợp người bị hại là người dưới 13 tuổi thì cho dù bị hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác không trái ý muốn của họ thì vẫn cấu thành tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Điểm khác biệt quan trọng giữa tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là tuổi của nạn nhân. Theo đó, trong tội hiếp dâm, nạn nhân có thể là trưởng thành bất kỳ giới tính nào, từ đủ 16 tuổi trở lên. Trong khi đó, trong tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, nạn nhân là một đứa trẻ chưa đủ tuổi để cho phép hợp pháp tham gia vào các hoạt động tình dục. Quy định này phù hợp với quy định tại Điều 1 Luật trẻ em năm 2016, trẻ em là người dưới 16 tuổi. Nó cũng phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý do các em ở độ tuổi này khó có thể tự vệ được và dễ bị dụ dỗ, mua chuộc.

Điểm khác biệt tiếp theo giữa tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là có sự đồng ý của nạn nhân. Trong tội hiếp dâm, sự đồng ý của nạn nhân là yếu tố quan trọng để xác định hành vi phạm tội có xảy ra hay không. Tuy nhiên, trong tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, sự đồng ý của nạn nhân không được coi là yếu tố có ý nghĩa quyết định tội danh.

Điều này là do trẻ em chưa đủ lớn để hiểu các hoạt động tình dục và hậu quả của chúng. Do đó, ngay cả khi một đứa trẻ đồng ý tham gia vào các hoạt động tình dục, điều này không có nghĩa là nó được chấp nhận về mặt pháp lý hoặc về mặt đạo đức.

2.3. Sự khác biệt về hành vi của tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Hành vi của tội hiếp dâm:

Hành vi khách quan của tội phạm bao gồm: Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.

Như vậy để xác định hành vi của tội hiếp dâm thì người phạm tội phải có hành vi giao cấu, hoặc các hành vi quan hệ tình dục khác.

+ Hành vi dùng vũ lực: Là hành vi dùng sức mạnh về thể chất, cơ thể như vật ngã, đè, giữ tay, chân, trói, bóp cổ, bịt miệng, đấm đá, xé quần áo,… của nạn nhân nhằm làm mất hoặc hạn chế khả năng phòng vệ, tự vệ, chống trả của nạn nhân.

+ Hành vi đe dọa dùng vũ lực: Là hành vi dùng lời nói, động tác, cử chỉ nhưng chưa có hành động tác động trực tiếp vào người nạn nhân, tuy nhiên lại làm cho nạn nhân tin rằng nếu kẻ tấn công không thực hiện được hành vi giao cấu thì sẽ sử dụng vũ lực ngay tức khắc đối với mình.

+ Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân: Là những trường hợp như nạn nhân đi một mình ở chỗ vắng, sức khỏe nạn nhân đang suy yếu, hoặc đang trong tình trạng khác mà không thể tự vệ.

+ Dùng thủ đoạn khác:Là những trường hợp người phạm tội dùng thuốc mê, thuốc kích dục, say rượu hoặc các chất kích thích khác làm cho nạn nhân hạn chế hoặc mất khả năng chống cự.

+ Giao cấu trái ý muốn của nạn nhân: Là việc thực hiện hành vi giao cấu nhưng không được sự đồng ý của nạn nhân, làm trái ý chí mong muốn của nạn nhân hoặc hành vi giao cấu xảy ra không có ý muốn của nạn nhân vì họ đang trong trạng không thể hiện và biểu lộ được ý chí của họ.

- Hành vi của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi gồm hai trường hợp

+ Nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: hành vi phạm tội của tội này được quy định như hành vi phạm tội của tội hiếp dâm. Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.

Hành vi dùng vũ lực thông thường là thực hiện các hành vi như giữ tay chân, vật ngã, trói,…làm nạn nhân không chống cự được để thực hiện hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác.

Đe dọa dùng vũ lực là dùng lời nói hoặc hành động uy hiếp tinh thần người khác như dọa đánh, dọa giết,..làm cho người bị đe dọa sợ hãi để người phạm tội giao cấu hoặc quan hệ tình dục trái với ý muốn của nạn nhân. Trong điều luật không quy định về trường hợp dùng vũ lực ngay tức khắc thì có thể hiểu bao gồm cả trường hợp dùng vũ lực ngay tức khắc và trường hợp đe dọa dùng vũ lực sau đó một thời gian mới thực hiện hành vi.

Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của bạn nhân là trường hợp nạn nhân rơi vào tình trạng nếu như bị người khác giao cấu thì không thể chống cự lại được. Tình trạng này có thể do chính người phạm tội tạo ra hoặc do từ chính nạn nhân như do nạn nhân bị bại liệt, bị bệnh tật để thực hiện hành vi giao cấu của mình.

Nếu nạn nhân tự nguyện thì không cấu thành tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi mà cấu thành tội phạm khác: tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (Điều 145 BLHS).

+ Nạn nhân chưa đủ 13 tuổi: hành vi phạm tội của tội này được quy định chỉ là hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác mà không đòi hỏi có thủ đoạn phạm tội như ở tội hiếp dâm. Việc giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi trong mọi trường hợp dù nạn nhân tự nguyện đều phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

2.4. Sự khác biệt về hình phạt giữa tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Điểm khác biệt giữa tội hiếp dâm và tội cưỡng dâm người dưới 16 tuổi về mức độ nghiêm khắc của hình phạt.

-Tội hiếp dâm:

Điều luật quy định 03 khung hình phạt chính (trong đó khung hình phạt cơ bản gồm 02 loại tương ứng với 2 độ tuổi của nạn nhân) và 01 khung hình phạt bổ sung.

Khung hình phạt cơ bản có mức phạt tù từ 02 năm đến 07 năm được quy định cho trường hợp nạn nhân đủ 18 tuổi trở lên; Đối với trường hợp nạn nhân từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, khung hình phạt cơ bản có mức phạt từ 05 năm tù đến 10 năm tù.

Khung hình phạt tăng nặng thứ nhất có mức phạt tù từ 07 năm đến 15 năm được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng.

Khung hình phạt tăng nặng thứ hai có mức phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng

- Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Khoản 1 của Điều 142 quy định về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi quy định mức phạt tù từ 07 năm đến 15 năm là quy định mức hình phạt ở khung cơ bản.

Khoản 2 của Điều 142 quy định là khung hình phạt tăng nặng từ 12 đến 20 năm, là trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng áp dụng đối với các trường hợp phạm tội. Việc người phạm tội phải áp dụng tình tiết định khung này là đáng lên án cần phải xử lý nghiêm minh vì tính chất nguy hiểm khôn lường về mặt hậu quả dài lâu của nó.

Khoản 3 của Điều 142 quy định là khung hình tăng nặng là bị phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Ngoài hình phạt trên, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, mức hình phạt đối với hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là gồm 4 khung hình phạt: phạt tù từ 07 năm - 15 năm, phạt tù từ 12 năm - 20 năm, phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình tùy theo mức độ hành vi phạm tội của người có hành vi hiếp dâm.

Để tìm hiểu thêm quy định của pháp luật về tội hiếp dâm, bạn đọc có thể tham khảo thông tin tại bài viết: Tội hiếp dâm xử phạt như thế nào? Hình phạt tội hiếp dâm là gì? của Luật Minh Khuê.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của Luật Minh Khuê về vấn đề trên. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào xin vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại 1900.6162 để được hỗ trợ. Xin trân trọng cảm ơn!