Phân tích tâm lý của tội phạm xâm hại tình dục

1. Khái niệm về hành vi xâm hại tình dục?

Xâm hại là hành vi tình dục:

- Có đi kèm các hình thức đe dọa, tấn công, cưỡng ép đối với người trưởng thành,

- Và mọi hành vi tình dục đối với trẻ em, trẻ vị thành niên (luật quốc tế, bản 1992).

Thông thường, thủ phạm xâm hại tình dục là đàn ông. Tuy nhiên, phụ nữ và trẻ vị thành niên cũng có thể là thủ phạm của các hành vi xâm hại tình dục.

Hành vi xâm hại có thể diễn ra ngay cả trong gia đình, ngoài gia đình, cá nhân hoặc tập thể.

Trong phạm vi bài viết này, thủ phạm xâm hại tình dục hoàn toàn không có các bệnh lý rối loạn tâm thần được nằm trong khung miễn trừ trách nhiệm hình sự và dân sự: bệnh lý tâm thần phân liệt không ổn định, cơn cấp của trạng thái loạn thần, chậm phát triển tâm thần mức độ trung bình đến nặng có đi kèm các rối loạn hành vi.

2. Tâm lý của tội phạm xâm hại tình dục

Đối với tội phạm xâm hại tình dục, đối tượng phạm tội không cứ là thành phần học thức thấp, hay là những thanh niên lêu lổng mà ngay cả thành phần có học thức

Đơn cử, vụ xảy ra vào tháng 1-2012. Là một người có học, hiểu biết, nhưng Thái Văn Bá, SN 1969, Chủ tịch Hội Nông dân xã Quang Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An đã 2 lần sang nhà hàng xóm cưỡng bức bé gái 14 tuổi. Điều không thể tha thứ là mặc dù nạn nhân đã khóc lóc van xin nhưng Bá vẫn dùng sức mạnh để thực hiện hành vi đồi bại cho tới khi nạn nhân ngất xỉu.

Mất nhân tính hơn có lẽ là trường hợp tên bảo vệ Trần Vương Nhựt Tân, 21 tuổi, trú tại thị trấn Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương, hung thủ trong vụ giết và hiếp chị Lê Thị Việt, 38 tuổi, trú tại quận 1, TP HCM. Tân khai nhận, do có mâu thuẫn trong công việc với chị Việt (nhân viên kinh doanh kiêm thông dịch viên cùng Cty). Sau khi nhậu với bạn, rạng sáng 16-2-2012, Tân về Cty thấy chị Việt đang ngủ liền dùng dao cạy cửa phòng. Tiếng động làm chị Việt tỉnh giấc, sẵn tư thù cá nhân, Tân đã giết hại nữ đồng nghiệp, sau đó còn quan hệ với nạn nhân khi người phụ nữ đáng thương đã tắt thở.

Khi thông tin về những vụ hiếp dâm đã đến với bạn đọc, chắc chắn sẽ còn rất nhiều những vụ án đau lòng như thế nữa xảy ra ở đâu đó với một ai đó mà hậu quả của nó để lại cho nạn nhân là vô cùng lớn. Ngoài đau đớn về thể xác, tinh thần, thậm chí nạn nhân mất cả tính mạng. Một câu hỏi mà dư luận đang đặt ra là: Tại sao ngày càng có quá nhiều vụ hiếp dâm xảy ra như vậy?

Nhận định nguyên nhân về "vấn nạn" này, một chuyên gia Tâm Lý học, ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội cho rằng, con người ta luôn luôn phải tri giác. Và khi tri giác thì sẽ để lại trong não những hình ảnh tâm lý về đối tượng ta tri giác. Khi một sự vật hiện tượng được tri giác nhiều lần, cứ lặp đi lặp lại sẽ để lại một hình ảnh tâm lý quen thuộc trong chủ thể tri giác và chắc chắn nó sẽ ảnh hưởng, tác động đến sự phát triển tâm lý của chủ thể đó.

Theo phân tích của chuyên gia Tâm lý này, tri giác một sự vật hiện tượng tốt thì sẽ để lại một hình ảnh tâm lý tốt và ngược lại sẽ để lại một hình ảnh tâm lý xấu. Cái gì xấu thì hay làm cho con người ta tò mò và rất dễ bắt chước. Vì bắt chước điều xấu bao giờ cũng dễ hơn là học hỏi điều tốt. Điều này có thể giải thích cho những hiện tượng tâm lý xấu đang ngày càng phát triển ở nước ta, trong đó có vấn đề về "tệ nạn" hiếp dâm. Khoa học công nghệ đang phát triển như vũ bão nhưng đạo đức lại xuống cấp trầm trọng. Điều này dẫn đến một hiện tượng tâm lý xã hội đang làm chúng ta không ít lần phải giật mình là nhiều nam thanh niên, cả người trung tuổi vì tò mò tặc lưỡi xem những hình ảnh khiêu dâm tràn lan trên mạng internet để rồi dẫn đến hiện tượng đau lòng đó là nạn hiếp dâm, cưỡng bức. "Hiện tượng này rất đáng được quan tâm, nghiên cứu để có thể đưa ra những biện pháp hữu hiệu nhất loại trừ hiện tượng vô đạo đức ấy" - vị tiến sỹ nêu đề xuất.

Nữ chuyên gia Tâm lý này còn cho rằng, giáo dục giới tính ở Việt Nam hiện vẫn chưa được chú trọng. Chính vì thiếu hiểu biết về tâm lý giới tính, về kiến thức quan hệ tình dục lành mạnh và an toàn nên một số thanh niên đã phạm tội hiếp dâm ngay từ khi còn đang đi học. "Nếu chúng ta không có cách bắt ai đó đừng làm thì hãy chỉ cho họ cách phòng tránh tốt nhất" - vị này nói, đồng thời chỉ ra rằng, hiện nay nhiều bậc cha mẹ vẫn chỉ có công sinh mà chưa có công dưỡng. "Trong đó, theo tôi công sinh chỉ là 1, công dưỡng mới là 10. Nhiều khi sinh ra một đứa bé chỉ theo lẽ tự nhiên, bản năng. Nhưng dưỡng dục con cái lại là cả một quy trình gồm nhiều giai đoạn mà công cụ chính là tình yêu thương vô bờ, sự quan tâm, lòng hy sinh và trách nhiệm cao cả của cha mẹ" - nhà Tâm lý khuyên.

Dưới góc độ của Tâm lý học, một nguyên nhân mang tính chủ quan cũng được chuyên gia Tâm lý chỉ ra là, một bộ phận không nhỏ những cô gái ăn mặc quá hở hang và khiêu gợi. Hình ảnh của những cô gái ấy sẽ được tri giác của những kẻ có "máu D" dù không muốn nhưng cũng phải có cảm giác. Và đương nhiên nó sẽ là hình ảnh "đáng lưu tâm" trong tâm sinh lý của những kẻ có "máu D" ấy, và nó góp phần không nhỏ để kích thích mạnh mẽ bản năng tính dục cùng với những phim ảnh thiếu lành mạnh. "Chúng tôi vẫn hay nói đùa về cách ăn mặc thiếu vải, khiêu gợi của các cô gái là "mỡ nhử miệng mèo". Cái này cần phải nhìn lại văn hóa thời trang, văn hóa ăn mặc" - nữ chuyên gia đánh giá.

Ngoài ra, những cảnh hôn nhau và đụng chạm quá giới hạn trong các bộ phim cũng ảnh hưởng xấu đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. "Chính một bộ phim Việt Nam sản xuất mới đây được phát trên VTV3 cũng thể hiện điều này. Cả nhà đang xem thì tới một cảnh quay đôi nam nữ thể hiện những cảnh yêu đương rất thật khiến đứa cháu 4 tuổi của tôi quay ra hỏi bố mẹ nó: "Sao hai cô chú này lớn rồi mà vẫn còn phải mớm cơm cho nhau hả mẹ?". Chính những cảnh quay ấy sẽ để lại trong não của trẻ thơ những hình ảnh thiếu lành mạnh nếu nó cứ xem đi xem lại. Rõ ràng điều này cho thấy, trong cách giáo dục con cái, cha mẹ hiện nay cần phải quan tâm, chú ý đến các chương trình trên ti vi" - nhà Tâm lý học nêu khuyến cáo, đồng thời chỉ ra rằng: "Những cơn say bí tỷ làm mất hết khả năng ý thức, khả năng điều chỉnh hành động của con người cũng là nguyên nhân gia tăng hiếp dâm".

>> Xem thêm: Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em theo Bộ luật Hình sự 2015

3. Các yếu tố gia đình xã hội đóng vai trò quan trọng trong hình thành tội phạm

- Thiếu cấu trúc gia đình: cha mẹ không đảm nhiệm vai trò bản thân, thiếu sự uốn nắn, kỷ luật cũng như khuôn khổ định hướng cho sự phát triển của thủ phạm

- Mối quan hệ gia đình - xã hội hoàn toàn bị đảo lộn, không theo bất kỳ qui tắc nào.

- Điều kiện kinh tế xã hội không thuận lợi - trẻ sinh ra trong môi trường này có tỷ lệ tiếp xúc với lạm dụng tình dục cao gấp 4 lần so với dân số chung.

- Tìm kiếm sự thỏa mãn cá nhân bằng mọi giá.

Tiền sử bị bạo hành, thiếu thốn tình cảm, hoặc trong môi trường loạn luân (loạn luân theo nghĩa rộng bao gồm các quan hệ tình dục loạn luân và tình trạng thiếu sự tôn trọng tính riêng tư, quan hệ gần gũi quá mức, các biểu lộ cảm xúc đều mang tính tình dục, chỉ trích ngoại hình, tấn công sự riêng tư bằng ánh nhìn, hành vi sờ mó...). Trong trường hợp này, thủ phạm hoàn toàn không nhận biết được giới hạn cơ thể cũng như các quy luật xã hội về tính riêng tư. Điều này không hoặc kém đáp ứng với giáo dục - theo kết quả trị liệu hành vi nhận thức trên các tù nhân xâm hại tình dục trong một nghiên cứu trên nhóm 20 tù nhân tại Canada năm 2012-2016.

Sự bỏ bê lơ là về mặt tình cảm, thậm chí bị bỏ rơi gây nên rối loạn mối liên hệ một cách trầm trọng - là nguyên nhân then chốt hình thành nên các nhân cách bệnh lý ở tuổi trưởng thành. Các gia đình bà mẹ đơn thân, các gia đình không có thói quen lắng nghe các nhu cầu tình cảm của trẻ (nghèo đói, cô lập xã hội) dễ phát sinh tình trạng thiếu quan tâm, bỏ bê về mặt cảm xúc. Trong nhiều trường hợp thủ phạm kể lại “cha mẹ hiếm khi nhìn họ, hoàn toàn không nói với họ câu nào, và thường hay bị lãng quên khi có khách”. Các yếu tố này gây nên cảm xúc thua kém, thiếu tự tin và thiếu thích nghi trong quan hệ giao tiếp của trẻ ở giai đoạn trưởng thành.

4. Nguyên nhân từ phía nạn nhân

Đa phần nạn nhân của tội phạm xâm hại tình dục là phụ nữ và trẻ em gái - những đối tượng có khả năng chống cự, phòng vệ và tự vệ còn hạn chế. Bên cạnh đó, nạn nhân chưa nhận thức đầy đủ về những nguy hiểm tiềm ẩn từ các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là những mối quan hệ quen biết, tình yêu qua mạng Internet. Từ đó, những đối tượng phạm tội lợi dụng sự thiếu hiểu biết của nạn nhân để dụ dỗ, lôi kéo và thực hiện hành vi phạm tội đối với nạn nhân.

Một nguyên nhân khác từ phía gia đình, đó là sự thiếu chăm lo, giáo dục của cha, mẹ đối với con cái, vì mải mê làm ăn nên không quan tâm, quản lý con cái mà chỉ thỏa mãn và đáp ứng những nhu cầu vật chất cho các em, đã tạo cho các em tâm lý ỷ nại, chỉ biết hưởng thụ và phần nào vì cảm thấy thiếu thốn tình cảm, không nhận được sự chia sẻ, quan tâm từ gia đình nên các em dễ rơi vào cạm bẫy của các đối tượng phạm tội.

Bên cạnh đó, gia đình và nhà trường chưa làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cho các em về những vấn đề liên quan đến giới tính, tâm sinh lý lứa tuổi cũng như những kỹ năng để phòng tránh xâm hại tình dục, nên khi gặp phải những tình huống phát sinh trên thực tế, bản thân các em không biết cách xử lý và giải quyết phù hợp, từ đó dẫn đến những hệ quả không mong muốn.

5. Các giải pháp nhằm ngăn chặn tái phạm tội

5.1. Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án

Công tác thi hành án hình sự có vị trí quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, đồng thời cũng là biện pháp ngăn ngừa người phạm tội xâm phạm tình dục tiếp tục phạm tội; giáo dục, động viên, khuyến khích, giúp cho người phạm tội xâm phạm tình dục hiểu, nhận thức, biết ăn năn hối cải về hành vi mình gây ra và cố gắng sửa chữa. Vì vậy, thời gian tới cần phải tập trung thực hiện tốt công tác sau:

Đối với người phạm tội liên quan đến các tội xâm phạm tình dục, với đặc điểm nhân cách của họ có hành vi biểu hiện lệch lạc về giới tính, sở thích xem phim khiêu dâm, ảnh sex. Cơ quan Thi hành án hình sự cần phải căn cứ vào tính chất của tội phạm, mức án người chấp hành hình phạt… thực hiện phân loại phạm nhân xâm phạm tình dục để biết được đặc điểm nhân thân, lai lịch, thái độ chấp hành án của từng phạm nhân mà áp dụng các biện pháp, tuyên truyền, quản lý, giáo dục, cải tạo cho phù hợp. Trong đó, giáo dục người phạm tội xâm phạm tình dục về giới tính, quan hệ tình dục an toàn, tác động của phim, tranh ảnh khiêu dâm đến nhận thức của con người, tập trung giáo dục nhân cách, đạo đức, chuẩn mực xã hội, tôn trọng các quyền cơ bản của công dân, lối sống và sinh hoạt lành mạnh.

Đa phần người phạm tội xâm phạm tình dục thường không có việc làm hoặc việc làm không ổn định và trình độ học vấn thấp. Vì vậy, cần có chương trình đào tạo những ngành nghề đơn giãn, dễ hiểu, dễ tiếp thu cho người phạm tội xâm phạm tình dục. Đảm bảo cho họ sau khi chấp hành xong hình phạt tù họ có thể kiếm sống lương thiện bằng nghề đã được học. Tuy nhiên, việc dạy nghề cho phạm nhân hiện nay còn bộc lộ một số hạn chế nhất định như cơ sở vật chất cho dạy nghề ở trại giam còn rất thiếu, chủ yếu dựa vào nguồn vốn tự có của trại, cho nên số phạm nhân được học nghề chưa nhiều. Một số phạm nhân đã có tay nghề vững thì việc tổ chức thi và cấp bằng, chứng chỉ cho họ lại chưa được quan tâm thực hiện, nên thực tế sau khi mãn hạn tù họ khó xin việc; mặc khác một số phạm nhân có nơi cư trú trước khi phạm tội là ở đô thị nhưng đào tạo nghề cho phạm nhân chủ yếu là nghề thủ công, mỹ nghệ, sản xuất nông lâm ngư nghiệp, chăn nuôi, chế biến nông sản… Do vậy, nhiều phạm nhân khi chấp hành xong trở về địa phương không thể áp dụng nghề đã học vào cuộc sống. Để việc dạy nghề cho phạm nhân mang lại hiệu quả hơn thì việc cần làm ngay là phải đa dạng hóa các ngành nghề dạy cho phạm nhân, không chỉ dạy các ngành nghề như sửa chữa ô tô, xe gắn máy, đồ điện tử gia dụng, xây dựng, may mặc…mà phải mở rộng thêm các nghề dịch vụ, tin học, quản lý kinh doanh… Phải chuyển từ việc dạy các nghề nông nghiệp, thủ công sang các nghề sản xuất công nghiệp, chế biến nông sản… để tăng khả năng tìm kiếm việc làm tại các nhà máy, xí nghiệp.

5.2. Thực hiện tốt công tác tái hòa nhập cho người chấp hành xong hình phạt

Người phạm tội xâm phạm tình dục là gánh nặng cho gia đình và cộng đồng xã hội, nhưng sẽ càng đáng buồn hơn nếu gia đình và xã hội kỳ thị, không cho họ một cơ hội hoàn lương. Điều này, dễ đẩy họ vào con đường tái phạm, không còn niềm tin và ý chí làm lại cuộc đời. Chính vì vậy, các chương trình giúp người phạm tội xâm phạm tình dục tái hòa nhập cộng đồng đã và đang được các cấp ngành xã hội đặc biệt quan tâm. Để công tác tái hòa nhập cộng đồng đi vào chiều sâu và có hiệu quả, cần thực hiện các biện pháp sau: Đối với người bị kết án xâm phạm tình dục, bản thân họ sau khi gây án đã bị sự lên án, chỉ trích của người khác nên khi trở về cộng đồng không ít trường hợp họ cảm thấy mặc cảm, thậm chí có không ít trường hợp mắc bệnh trầm cảm. Vì vậy, việc tuyên truyền, giải thích cho người bị hại, người thân trong gia đình người bị kết án, người dân hiểu nguyên nhân hành vi phạm tội, chia sẽ và giúp cho người bị kết án xâm phạm tình dục quay trở lại hòa nhập cộng đồng. Số ít trường hợp sau khi chấp hành án về, người bị kết án phải di chuyển chỗ ở đi nơi khác vì sợ mặc cảm và người dân dèm pha. Vì vậy, đối với những trường hợp trên các cấp ban ngành cần động viên, khích lệ và giúp đỡ người bị kết án xâm phạm tình dục khi họ quay trở về địa phương như tạo điều kiện công ăn việc làm, hướng dẫn thủ tục xóa án tích khi đủ điều kiện. Ngoài ra, trong thời gian người bị kết án trở về cộng đồng cần theo dõi biểu hiện và hành vi lệch lạc tình dục của họ có thay đổi theo chiều hướng tích cực hay không để kịp thời nắm bắt, theo dõi.

>> Tham khảo: Thiết chế gia đình trong phòng ngừa tội phạm xâm hại tình dục