1. Khái niệm và bản chất của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc

Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc là hình thức chiến tranh đặc thù của nước ta, được tiến hành khi độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, Nhân dân, Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa bị đe dọa hoặc xâm phạm. Theo khoản 4 Điều 2 Luật Quốc phòng năm 2018, chiến tranh nhân dân là cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diện, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt nhằm bảo vệ Tổ quốc và các lợi ích cốt lõi của quốc gia.

Bản chất của chiến tranh nhân dân trước hết là bản chất chính nghĩa, tự vệ và cách mạng. Đây không phải là chiến tranh xâm lược hay chiến tranh nhằm áp đặt ý chí lên dân tộc khác, mà là cuộc chiến đấu để giữ nước, giữ hòa bình, bảo vệ thành quả cách mạng và quyền sống của Nhân dân. Vì vậy, chiến tranh nhân dân luôn gắn với mục tiêu cao nhất là bảo vệ đất nước, bảo vệ chế độ và bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.

Một đặc điểm rất quan trọng là chiến tranh nhân dân không chỉ là hoạt động quân sự thuần túy. Dù lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt, nhưng sức mạnh của chiến tranh nhân dân được tạo nên từ toàn dân, từ cả hệ thống chính trị, từ tiềm lực kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, ngoại giao, thông tin và tinh thần yêu nước. Nói cách khác, đây là cuộc chiến tranh dựa vào dân, do dân và vì dân.

Bản chất ấy cũng thể hiện rõ ở tư tưởng “mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi địa phương là một pháo đài, mỗi lĩnh vực là một mặt trận”. Khi Tổ quốc bị xâm lăng, sức mạnh bảo vệ đất nước không chỉ nằm ở quân đội mà nằm ở ý chí, tổ chức và sự đoàn kết của toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng.

2. Những quan điểm cơ bản của Đảng về chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Quan điểm đầu tiên của Đảng là tiến hành chiến tranh nhân dân toàn dân, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt. Đây là sự kế thừa truyền thống “toàn dân đánh giặc” của dân tộc, đồng thời là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử. Trong quan điểm này, toàn dân là chủ thể của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, còn Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Dân quân tự vệ là lực lượng nòng cốt trực tiếp tổ chức và tiến hành đấu tranh.

Quan điểm thứ hai là tiến hành chiến tranh toàn diện trên tất cả các mặt trận, trong đó đấu tranh quân sự giữ vai trò đặc trưng và trực tiếp. Đảng xác định chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn diễn ra trên mặt trận chính trị, kinh tế, văn hóa, đối ngoại, thông tin, không gian mạng và an ninh nội địa. Vì vậy, muốn bảo vệ Tổ quốc hiệu quả phải kết hợp đồng bộ mọi lĩnh vực, mọi nguồn lực, mọi công cụ của quốc gia.

Quan điểm thứ ba là chủ động chuẩn bị đất nước về mọi mặt ngay từ thời bình. Đây là tư tưởng rất quan trọng trong đường lối bảo vệ Tổ quốc của Đảng. Bảo vệ Tổ quốc không chờ đến khi có chiến tranh mới thực hiện, mà phải được chuẩn bị từ sớm, từ xa, bằng việc xây dựng tiềm lực quốc phòng, củng cố khu vực phòng thủ, phát triển kinh tế gắn với quốc phòng, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân.

Quan điểm thứ tư là kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ Tổ quốc với xây dựng đất nước. Đảng luôn nhất quán cho rằng xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược gắn bó chặt chẽ với nhau. Đất nước càng phát triển, tiềm lực quốc gia càng mạnh thì khả năng bảo vệ Tổ quốc càng cao. Ngược lại, giữ vững quốc phòng, an ninh là điều kiện để phát triển ổn định, bền vững.

Quan điểm thứ năm là kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, phát huy tự lực, tự cường đi đôi với tranh thủ môi trường quốc tế thuận lợi. Trong bối cảnh hiện nay, Đảng chủ trương kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, bảo vệ Tổ quốc từ sớm bằng cả sức mạnh nội sinh và sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, nhưng tuyệt đối không phụ thuộc, không đánh đổi độc lập, chủ quyền.

3. Mục đích và ý nghĩa của chiến tranh nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc

Mục đích trực tiếp của chiến tranh nhân dân là đánh bại mọi âm mưu, hành động xâm lược, can thiệp, phá hoại, bạo loạn lật đổ; giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Đây là mục tiêu cốt lõi và không thay đổi của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Ở phạm vi rộng hơn, chiến tranh nhân dân còn nhằm bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa, nền văn hóa dân tộc, lợi ích quốc gia - dân tộc và môi trường hòa bình để phát triển đất nước. Điều đó cho thấy chiến tranh nhân dân không chỉ hướng đến thắng lợi quân sự mà còn hướng đến việc giữ vững nền tảng chính trị, xã hội và định hướng phát triển của quốc gia.

Về ý nghĩa, chiến tranh nhân dân khẳng định sâu sắc chân lý: sức mạnh giữ nước của Việt Nam bắt nguồn từ sức mạnh của nhân dân. Trong lịch sử, chính nhờ phát huy được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân mà dân tộc ta đã vượt qua nhiều cuộc chiến tranh xâm lược lớn. Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng đó vẫn còn nguyên giá trị, chỉ khác ở chỗ nội dung, phương thức và phạm vi vận dụng đã rộng hơn, hiện đại hơn.

Chiến tranh nhân dân còn có ý nghĩa răn đe và phòng ngừa từ sớm. Khi đất nước xây dựng được thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc, kẻ thù sẽ phải cân nhắc rất kỹ trước mọi ý đồ xâm phạm chủ quyền. Do đó, chiến tranh nhân dân không chỉ là cách đánh khi chiến tranh xảy ra, mà còn là phương thức tạo ra sức mạnh để ngăn ngừa chiến tranh.

Bên cạnh đó, việc quán triệt quan điểm chiến tranh nhân dân còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm công dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Đây là nhân tố đặc biệt quan trọng trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

4. Tính chất của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc hiện nay trước hết vẫn mang tính chính nghĩa, tự vệ và nhân văn sâu sắc. Việt Nam không chủ trương dùng vũ lực để giải quyết tranh chấp, càng không tiến hành chiến tranh xâm lược. Nếu buộc phải tiến hành chiến tranh, đó chỉ có thể là cuộc chiến tranh tự vệ để bảo vệ đất nước, bảo vệ nhân dân và khôi phục hòa bình.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, chiến tranh nhân dân còn mang tính hiện đại rất rõ. Nếu trước đây chiến tranh chủ yếu diễn ra trên bộ, trên biển và trên không, thì hiện nay không gian tác chiến đã mở rộng sang không gian mạng, không gian thông tin, tác chiến điện tử, tác chiến tâm lý, tác động truyền thông và các hình thức phá hoại phi truyền thống. Điều này làm cho chiến tranh nhân dân ngày nay vừa giữ những nguyên lý cơ bản, vừa phải thích ứng với các phương thức chiến tranh công nghệ cao.

Một tính chất nổi bật khác là sự đan xen giữa an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Trong thực tế, những nguy cơ đe dọa Tổ quốc hiện nay không chỉ đến từ xung đột vũ trang, mà còn có thể đến từ chiến tranh mạng, khủng bố, phá hoại thông tin, kích động chia rẽ dân tộc, tôn giáo, gây rối an ninh, thậm chí lợi dụng dịch bệnh, thiên tai, khủng hoảng kinh tế để làm mất ổn định xã hội. Vì vậy, chiến tranh nhân dân hiện nay có tính tổng hợp rất cao.

Tính chất quyết liệt, phức tạp và diễn biến nhanh cũng là đặc điểm cần nhấn mạnh. Nếu xảy ra xung đột, đối phương có thể sử dụng đồng thời nhiều thủ đoạn: tiến công quân sự, chiến tranh thông tin, gây rối nội địa, phá hoại kinh tế, làm tê liệt hạ tầng số. Vì vậy, chiến tranh nhân dân hiện nay đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ hơn, phản ứng nhanh hơn, hiệp đồng chặt chẽ hơn giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế và công nghệ.

Dù bối cảnh thay đổi, bản chất của chiến tranh nhân dân Việt Nam hiện nay vẫn thống nhất ở một điểm: đó là dựa vào dân, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng.

5. Trách nhiệm của công dân trong thực hiện quan điểm chiến tranh nhân dân của Đảng

Trách nhiệm đầu tiên của công dân là nhận thức đúng về nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc. Hiến pháp năm 2013 xác định bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp của toàn dân; cơ quan, tổ chức và công dân phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ quốc phòng và an ninh. Vì vậy, bảo vệ Tổ quốc không phải là việc riêng của lực lượng vũ trang mà là trách nhiệm chung của mỗi người dân.

Mỗi công dân cần chủ động học tập, tìm hiểu đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Việc hiểu đúng quan điểm chiến tranh nhân dân sẽ giúp công dân có lập trường chính trị vững vàng, nâng cao cảnh giác, không bị lôi kéo bởi thông tin sai trái, luận điệu xuyên tạc hoặc các thủ đoạn chống phá trên không gian mạng.

Đối với thanh niên, trách nhiệm rất cụ thể là chấp hành nghiêm nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, tham gia lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ khi đủ điều kiện. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là biểu hiện trực tiếp của tinh thần yêu nước và trách nhiệm công dân trong bảo vệ Tổ quốc.

Đối với mọi công dân, trách nhiệm còn thể hiện ở việc tham gia xây dựng “thế trận lòng dân”, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng, chấp hành pháp luật, bảo vệ an ninh trật tự tại nơi cư trú, tích cực lao động, học tập và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Một đất nước có kinh tế mạnh, xã hội ổn định, nhân dân đoàn kết thì nền quốc phòng toàn dân càng vững chắc.

Trong thời đại số, công dân còn có trách nhiệm giữ gìn an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước, không phát tán thông tin xấu độc, không chia sẻ nội dung chưa kiểm chứng gây hoang mang xã hội. Đây là biểu hiện mới nhưng rất thiết thực của việc tham gia thực hiện quan điểm chiến tranh nhân dân trong điều kiện hiện nay.

Tóm lại, thực hiện quan điểm chiến tranh nhân dân của Đảng không chỉ là sẵn sàng chiến đấu khi có chiến tranh, mà còn là sống có trách nhiệm trong thời bình: trung thành với Tổ quốc, chấp hành pháp luật, xây dựng khối đại đoàn kết, góp phần làm cho đất nước mạnh lên từ bên trong. Đó chính là nền tảng bền vững nhất của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: