Quy định nguồn tài chính cho chuyển đổi số từ 1/7/2026

Hệ thống pháp luật Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ nhằm thiết lập nền tảng vững chắc cho kỷ nguyên số. Mốc thời gian ngày 1 tháng 7 năm 2026 không chỉ là một ngày hiệu lực của các văn bản pháp luật đơn thuần, mà còn đánh dấu sự vận hành đồng bộ của một hệ sinh thái thể chế tài chính mới dành riêng cho chuyển đổi số. Việc nghiên cứu các quy định về nguồn tài chính, cơ chế quản lý và các chính sách ưu đãi trong giai đoạn này là yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội nhằm tối ưu hóa nguồn lực và đảm bảo tính tuân thủ pháp lý cao nhất.

1. Căn cứ pháp lý mới nhất về tài chính cho chuyển đổi số

Sự kiện quan trọng nhất định hình tương lai tài chính số tại Việt Nam là việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Chuyển đổi số tại Kỳ họp thứ 10. Đạo luật này đóng vai trò là "luật khung" điều chỉnh toàn diện các hoạt động chuyển đổi số quốc gia, bao gồm chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Việc ban hành Luật Chuyển đổi số được đánh giá là bước ngoặt quan trọng khi lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý toàn diện cho dữ liệu số, danh tính số, nền tảng số, hạ tầng số và dịch vụ số.

Tại sao mốc 1/7/2026 lại quan trọng?

Mốc ngày 1 tháng 7 năm 2026 đóng vai trò là điểm giao thoa của nhiều văn bản pháp quy quan trọng, tạo ra một sự đồng bộ chưa từng có trong hệ thống pháp luật công nghệ của Việt Nam. Đây là thời điểm Luật Chuyển đổi số chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy định phân tán trước đây. Sự hội tụ này tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, giúp khắc phục tình trạng đầu tư manh mún và thiếu liên thông giữa các hệ thống thông tin.

Bên cạnh đó, Luật Dữ liệu cũng là một trụ cột pháp lý then chốt. Mặc dù một số điều khoản của Luật Dữ liệu bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 để chuẩn bị nền tảng, nhưng đến ngày 1/7/2026, toàn bộ hệ thống quản trị dữ liệu quốc gia sẽ vận hành chính thức dưới sự điều chỉnh của luật này. Luật Dữ liệu xác lập dữ liệu là một "tài nguyên quốc gia" và quy định các cơ chế tài chính để khai thác, bảo vệ nguồn tài nguyên này.

Sự đồng bộ về mặt thời gian này còn bao gồm cả Luật Công nghiệp Công nghệ số (có hiệu lực từ 1/1/2026), tạo thành một "bộ quy tắc tam trụ" (Chuyển đổi số - Dữ liệu - Công nghiệp công nghệ số). Điều này cho phép các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp có cơ sở pháp lý rõ ràng để lập kế hoạch tài chính dài hạn, không còn phải lo ngại về sự mâu thuẫn giữa các luật chuyên ngành. Ngoài ra, từ ngày 1/7/2026, các quy định về minh bạch tài sản theo Luật Phòng chống tham nhũng sửa đổi cũng bắt đầu áp dụng nghiêm ngặt đối với các giao dịch tài sản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình hạch toán và giải trình trong các dự án công nghệ.

2. Các nguồn tài chính cho chuyển đổi số từ năm 2026

Một trong những điểm mới đột phá của hệ thống pháp luật từ năm 2026 là việc đa dạng hóa và xác lập rõ ràng các kênh dẫn vốn cho hoạt động chuyển đổi số. Nguồn lực tài chính không còn phụ thuộc duy nhất vào ngân sách nhà nước mà được mở rộng sang các nguồn xã hội hóa và các quỹ chuyên dụng nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp.

2.1. Nguồn chi từ ngân sách nhà nước: Định mức tối thiểu 1%

Luật Chuyển đổi số quy định một cam kết chính trị mạnh mẽ: Nhà nước dành tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho chuyển đổi số. Đây là lần đầu tiên một tỷ lệ phần trăm cụ thể được luật hóa, đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định cho công cuộc này trong giai đoạn bứt phá. Quy định này nhằm tăng tính liên kết, đồng bộ giữa nguồn lực tài chính và mục tiêu chuyển đổi số, tránh tình trạng đầu tư rời rạc, thiếu định hướng dài hạn.

Trong cơ cấu ngân sách này, các đơn vị cần phân biệt rõ hai dòng vốn chính để áp dụng các quy trình quản lý khác nhau theo Nghị định 45/2026/NĐ-CP:

• Chi đầu tư phát triển: Nguồn vốn này được dành cho các dự án xây dựng hạ tầng số quy mô lớn, thiết lập các trung tâm dữ liệu quốc gia, phát triển các nền tảng số dùng chung cấp bộ, ngành và địa phương. Các dự án này thường có tính chất dài hạn, hình thành tài sản cố định vô hình và phải tuân thủ Luật Đầu tư công cùng với các quy định về thiết kế hai bước (thiết kế cơ sở và thiết kế chi tiết).
• Chi thường xuyên: Dành cho việc duy trì vận hành các hệ thống hiện có, thuê dịch vụ công nghệ thông tin, nâng cấp phần mềm nhỏ lẻ, và đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực số. Từ năm 2026, dự toán chi thường xuyên cho chuyển đổi số sẽ được ưu tiên trong các lĩnh vực trọng yếu và gắn với kết quả đầu ra cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tránh dàn trải. Định mức chi thường xuyên cho các hoạt động chuyển đổi số dự kiến sẽ tăng bình quân khoảng 35% để đáp ứng nhu cầu vận hành các hệ thống mới.

Đáng chú ý, Nhà nước quy định ưu tiên đầu tư cho khu vực nông thôn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn với mức đầu tư cao hơn mức bình quân. Điều này thể hiện mục tiêu thu hẹp khoảng cách số và đảm bảo sự tiếp cận bình đẳng của mọi tầng lớp nhân dân đối với các dịch vụ số cơ bản.

2.2. Nguồn vốn từ các quỹ phát triển khoa học và công nghệ

Bên cạnh ngân sách trực tiếp, các Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò là nguồn vốn bổ trợ quan trọng. Luật Dữ liệu quy định việc thành lập và vận hành các quỹ hỗ trợ nghiên cứu, phát triển hạ tầng dữ liệu, thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới như AI, Big Data, Blockchain.

Các quỹ này không chỉ hỗ trợ cho các cơ quan nhà nước mà còn mở rộng cửa cho các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu thông qua cơ chế tài trợ, hỗ trợ kinh phí từ các chương trình đổi mới sáng tạo. Cơ chế giải ngân từ các quỹ này được kỳ vọng sẽ linh hoạt hơn, cho phép thực hiện các dự án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số chưa có tiền lệ trên thị trường.

2.3. Huy động vốn xã hội hóa và các nguồn tài trợ hợp pháp khác

Chuyển đổi số quốc gia đòi hỏi một nguồn vốn khổng lồ mà ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ. Ước tính đến năm 2026, Việt Nam cần huy động khoảng 5,8 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng cao. Do đó, Luật Chuyển đổi số 2026 đặc biệt nhấn mạnh vào việc thu hút nguồn lực xã hội hóa.

Chính sách của Nhà nước tập trung vào việc khuyến khích doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số thông qua các hình thức hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp. Các dự án phát triển hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và hệ sinh thái AI có thể huy động vốn thông qua các hình thức hợp tác công tư (PPP), thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao và các khoản viện trợ không hoàn lại từ các tổ chức quốc tế. Một điểm mới là việc hạch toán các khoản viện trợ này phải được thực hiện minh bạch qua hệ thống Kho bạc Nhà nước để đảm bảo sử dụng đúng mục đích.

3. Quy trình quản lý và sử dụng kinh phí chuyển đổi số từ năm 2026

Nghị định 45/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 của Chính phủ là văn bản then chốt hướng dẫn quy trình quản lý tài chính cho các hoạt động ứng dụng CNTT và chuyển đổi số. Quy trình này được thiết kế chặt chẽ nhằm kiểm soát chất lượng từ khâu ý tưởng đến khi vận hành chính thức.

3.1. Lập dự toán và phân định nguồn vốn

Việc lập dự toán hiện nay yêu cầu sự chính xác và tuân thủ tuyệt đối các khung kiến trúc. Các cơ quan, đơn vị khi đề xuất kinh phí phải căn cứ vào Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số hoặc kiến trúc chính phủ số cấp bộ, cấp tỉnh tương ứng.

Đối với các dự án sử dụng hỗn hợp nhiều nguồn vốn, Nghị định 45/2026/NĐ-CP thiết lập quy tắc "ngưỡng 30%": Nếu nguồn vốn ngân sách nhà nước chiếm từ 30% trở lên hoặc là nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng mức đầu tư, thì dự án đó phải thực hiện quản lý theo quy định của Nghị định này. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng "lách luật" bằng cách chia nhỏ dự án hoặc sử dụng nhiều nguồn vốn để tránh sự thẩm định chuyên môn của các cơ quan quản lý CNTT.

3.2. Thẩm định giải pháp kỹ thuật và thiết kế

Quy trình thẩm định từ năm 2026 được chuẩn hóa với các mốc thời gian cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án :

• Thành lập đơn vị thẩm định: Cấp có thẩm quyền sẽ thành lập Hội đồng thẩm định hoặc giao cho cơ quan chuyên môn (như Sở Thông tin và Truyền thông hoặc Cục Chuyển đổi số) làm đầu mối thẩm định.
• Thẩm định thiết kế: Các chuyên gia sẽ đánh giá sự phù hợp của thiết kế cơ sở hoặc thiết kế chi tiết về phương án công nghệ, tính năng kỹ thuật, khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Thời gian thẩm định thiết kế không quá 10 ngày làm việc.
• Thẩm định tổng thể: Đầu mối thẩm định sẽ tổng hợp kết quả để đánh giá sự tuân thủ hồ sơ, nội dung báo cáo nghiên cứu khả thi và tổng mức đầu tư. Tổng thời gian thẩm định tổng thể không quá 20 ngày làm việc.

Nội dung thẩm định đặc biệt chú trọng đến việc tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật và an toàn thông tin theo Luật Dữ liệu và Luật An ninh mạng. Đối với các dự án chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc tiền lệ, đơn vị có thể áp dụng cơ chế thí điểm nhưng phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt dựa trên báo cáo đánh giá tác động.

3.3. Quyết toán và quản lý tài sản

Việc quyết toán kinh phí chuyển đổi số từ năm 2026 không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra chứng từ mà còn gắn liền với việc đánh giá hiệu quả vận hành. Các dự án phải thực hiện đầy đủ các bước kiểm thử và vận hành thử trước khi nghiệm thu.

Kết quả của dự án chuyển đổi số thường là các tài sản vô hình (phần mềm, cơ sở dữ liệu). Việc xử lý và hạch toán các tài sản này phải tuân theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Đặc biệt, từ năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ công bố danh mục phần mềm phổ biến quốc gia. Các đơn vị khi đầu tư, mua sắm các phần mềm trong danh mục này sẽ được áp dụng quy trình rút gọn, giúp tối ưu hóa ngân sách và tăng cường tính liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước.

4. Ưu đãi về tài chính và thuế đối với hoạt động chuyển đổi số

Để tạo động lực cho các doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ mũi nhọn, Nhà nước đã ban hành các chính sách ưu đãi mang tính chiến lược, tập trung vào hạ tầng dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (AI).

4.1. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào hạ tầng dữ liệu và AI

AI đã chính thức được xác định là lĩnh vực ưu tiên phát triển quốc gia từ năm 2026. Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này được hưởng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện:

• Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp: Áp dụng mức thuế suất ưu đãi, miễn hoặc giảm thuế cho các dự án AI và công nghệ cao tùy thuộc vào quy mô và tính chất công nghệ. Các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện chuyển đổi số có thể được hưởng thuế suất thấp hơn (từ 15% đến 17%) để hỗ trợ giai đoạn khởi nghiệp.
• Hỗ trợ hạ tầng R&D: Doanh nghiệp được hỗ trợ kinh phí đầu tư, vận hành hoặc thuê sử dụng các phòng thí nghiệm dùng chung, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán đám mây.
• Thu hút nhân tài: Có chính sách ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập cá nhân đối với các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước làm việc trong các dự án AI chiến lược.

4.2. Cơ chế Voucher và hỗ trợ sản phẩm "Made in Vietnam"

Một điểm mới đáng chú ý trong Luật Công nghiệp Công nghệ số 2026 là việc đưa vào áp dụng cơ chế voucher hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp khi sử dụng các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số Make in Vietnam. Đây là hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp từ ngân sách nhằm kích cầu tiêu dùng sản phẩm công nghệ trong nước, từ đó tạo nguồn thu để các doanh nghiệp công nghệ số tái đầu tư vào nghiên cứu và phát triển.

Bên cạnh đó, các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số được hưởng các ưu đãi đặc thù về đấu thầu, đặt hàng từ phía cơ quan nhà nước để cung cấp các dịch vụ công ích số.

5. Trách nhiệm của đơn vị trong việc sử dụng nguồn vốn đúng mục đích

Tăng cường nguồn vốn đi đôi với thắt chặt kỷ luật. Hệ thống pháp luật từ năm 2026 đặt ra các yêu cầu khắt khe hơn về trách nhiệm giải trình và kiểm soát rủi ro để bảo vệ dòng vốn chuyển đổi số.

5.1. Kiểm soát rủi ro pháp lý và sai phạm trong đấu thầu CNTT

Mua sắm và đầu tư CNTT luôn tiềm ẩn rủi ro do tính đặc thù của sản phẩm phần mềm và dịch vụ số. Để hạn chế lãng phí và sai phạm, từ năm 2026, các cơ quan chức năng sẽ tăng cường công tác "hậu kiểm" đối với các dự án AI và hạ tầng dữ liệu lớn.

Các đơn vị chủ trì dự án phải chịu trách nhiệm toàn diện về hồ sơ đề xuất và tính xác thực của định mức dự toán. Việc thẩm định giải pháp kỹ thuật phải đảm bảo tính khách quan, tránh tình trạng "vừa đá bóng vừa thổi còi" trong việc lựa chọn nhà thầu. Đối với các hệ thống số, nền tảng số trung gian quy mô lớn, Nhà nước sẽ thực hiện giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và minh bạch trên môi trường số.

5.2. Triệt để tiết kiệm và tránh đầu tư dàn trải

Chính phủ đã đưa ra chỉ thị quyết liệt về việc thực hành tiết kiệm trong sử dụng ngân sách từ đầu năm 2026. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tiết kiệm 10% chi thường xuyên và 5% chi đầu tư phát triển ngay từ khâu giao dự toán.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, việc tiết kiệm được thực hiện thông qua:

• Sử dụng chung hạ tầng: Khuyến khích phát triển và sử dụng các nền tảng số dùng chung, nền tảng số mở để tránh đầu tư trùng lặp giữa các bộ, ngành và địa phương.
• Nguyên tắc "khai báo một lần": Tối thiểu 80% giấy tờ trong thủ tục hành chính chỉ phải nộp một lần, giúp giảm thiểu chi phí vận hành và quản lý hồ sơ giấy truyền thống.
• Xác minh tài sản: Quy định từ ngày 1/7/2026, mọi biến động tài sản từ 1 tỷ đồng trở lên phải được giải trình minh bạch sẽ là công cụ hữu hiệu để kiểm soát các hành vi trục lợi trong các dự án đầu tư công nghệ quy mô lớn.

Giai đoạn từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 đánh dấu một kỷ nguyên mới trong quản trị tài chính cho chuyển đổi số tại Việt Nam. Với việc luật hóa mức chi tối thiểu 1% ngân sách nhà nước và thiết lập các khung pháp lý chuyên sâu như Luật Chuyển đổi số và Luật Dữ liệu, Việt Nam đang thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc trở thành một quốc gia số hàng đầu khu vực.

Các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp cần lưu ý các điểm sau để tối ưu hóa nguồn lực tài chính trong giai đoạn này:

• Chủ động rà soát và điều chỉnh các kế hoạch đầu tư CNTT trung hạn để phù hợp với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và Nghị định 45/2026/NĐ-CP.
• Tận dụng các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ từ Quỹ phát triển hạ tầng dữ liệu để đầu tư vào các công nghệ tương lai như AI và Big Data.
• Tăng cường năng lực thẩm định và quản lý dự án để đảm bảo tính minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng vốn ngân sách, đồng thời phòng tránh các rủi ro pháp lý về đấu thầu và xác minh tài sản.

Việc hiểu rõ và vận dụng linh hoạt các quy định mới về tài chính không chỉ giúp các đơn vị hoàn thành mục tiêu chuyển đổi số mà còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng một nền kinh tế số minh bạch, an toàn và bền vững.