Quy định về kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước

1. Độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại là các hoạt động thương mại chỉ do cơ quan nhà nước có quyền thực hiện không?

Căn cứ pháp lý: Dựa theo quy định tại Điều 3 của Nghị định 94/2017/NĐ-CP

Độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại (hoạt động thương mại độc quyền nhà nước) là các hoạt động thương mại chỉ do cơ quan nhà nước có quyền thực hiện hoặc các tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao thực hiện.

Theo đó thì độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại (hoặc còn gọi là hoạt động thương mại độc quyền nhà nước) đề cập đến việc cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân được Nhà nước uỷ quyền thực hiện một số hoạt động thương mại cụ thể. Điều này thường áp dụng trong các ngành công nghiệp chiến lược hoặc quan trọng đối với quốc gia, như sản xuất và phân phối năng lượng, dịch vụ viễn thông, nước sạch và cơ sở hạ tầng quan trọng khác.

Mục tiêu của việc thực hiện độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại thường là để đảm bảo quyền kiểm soát và quản lý quan trọng cho quốc gia và bảo vệ lợi ích quốc gia. Nhưng điều này cũng có thể tạo ra các vấn đề về hiệu quả và cạnh tranh trong kinh tế, và do đó, cần phải cân nhắc và quản lý một cách cẩn thận để đảm bảo rằng nó không gây tổn thất cho nền kinh tế tổng thể.

Như vậy, độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại còn bao gồm các hoạt động thương mại do các tổ chức, cá nhân được nhà nước giao thực hiện.

2. Những nguyên tắc thực hiện độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại

Căn cứ pháp lý: Điều 4 của Nghị định 94/2017/NĐ-CP

Các nguyên tắc thực hiện độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại bao gồm:

Độc quyền nhà nước chỉ áp dụng cho các hàng hóa và dịch vụ thiết yếu liên quan đến quốc phòng, an ninh, bảo vệ lợi ích quốc gia, hoặc những lĩnh vực kinh tế mà các tổ chức và cá nhân khác không có nhu cầu và khả năng tham gia. Do đó thì độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại thường được áp dụng cho các hàng hóa và dịch vụ thiết yếu mà liên quan đến quốc phòng, an ninh, bảo vệ lợi ích quốc gia hoặc các lĩnh vực kinh tế mà các tổ chức và cá nhân khác không có nhu cầu và khả năng tham gia. Mục tiêu chính của việc thực hiện độc quyền nhà nước trong những lĩnh vực này là đảm bảo quyền kiểm soát và quản lý quan trọng cho quốc gia và đảm bảo rằng các hoạt động này phục vụ lợi ích quốc gia một cách hiệu quả và bảo đảm an ninh quốc gia.

Cơ quan nhà nước có quyền thực hiện độc quyền nhà nước thông qua hai hình thức chính: thực hiện trực tiếp hoặc chỉ định cho tổ chức, cá nhân thực hiện. Quyền chỉ định phải thuộc về Thủ trưởng cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được thực hiện bằng văn bản. Theo đó thì việc thực hiện độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại có thể được cơ quan nhà nước thực hiện thông qua hai hình thức chính:

- Thực hiện trực tiếp: Trong trường hợp này, cơ quan nhà nước sẽ tự thực hiện hoạt động thương mại mà họ đang kiểm soát một cách trực tiếp, tức là họ tự quản lý và thực hiện các giao dịch kinh doanh.

- Chỉ định cho tổ chức, cá nhân: Cơ quan nhà nước có quyền chỉ định một tổ chức hoặc cá nhân khác để thực hiện hoạt động thương mại thay một phần hoặc toàn bộ. Quyền chỉ định phải nằm trong tay Thủ trưởng cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và quyết định chỉ định phải được thể hiện bằng văn bản. Việc này giúp đảm bảo quyền kiểm soát của cơ quan nhà nước và tính minh bạch trong việc quản lý hoạt động thương mại độc quyền nhà nước.

Hoạt động thương mại độc quyền nhà nước phải được thực hiện dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật. Hoạt động thương mại độc quyền nhà nước phải tuân theo quy định của pháp luật và được thực hiện dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Việc này đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả, và tuân thủ các quy định và quy tắc được thiết lập để đảm bảo rằng hoạt động thương mại độc quyền nhà nước phục vụ mục tiêu quốc phòng, an ninh, và lợi ích quốc gia một cách hiệu quả và đáng tin cậy.

Các Bộ, cơ quan ngang bộ, và chính quyền địa phương các cấp không được quyền tham gia vào hoạt động thương mại độc quyền nhà nước. Trừ trường hợp các hàng hóa, dịch vụ, hoặc địa bàn phục vụ mục đích quốc phòng và an ninh, trong trường hợp này, việc thực hiện độc quyền nhà nước được hướng dẫn bởi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hoặc Bộ trưởng Bộ Công an.

3. Kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng biện pháp nào?

Căn cứ pháp lý: Điều 28 của Luật Cạnh tranh 2018

Các biện pháp kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước thường bao gồm:

- Quyết định giá mua và giá bán hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước: Nhà nước có thể can thiệp vào việc quyết định giá mua và giá bán của các hàng hóa và dịch vụ trong lĩnh vực độc quyền nhà nước để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và lợi ích quốc gia.  Quyết định về giá mua và giá bán của hàng hóa và dịch vụ trong lĩnh vực độc quyền nhà nước là một trong những biện pháp quan trọng để kiểm soát và quản lý hiệu quả hoạt động thương mại độc quyền nhà nước.

Việc can thiệp này có thể nhằm đảm bảo rằng: Giá mua và giá bán được đặt ở mức nào đó để đảm bảo rằng các sản phẩm và dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước không gây thất thoát cho ngân sách quốc gia và đồng thời đảm bảo rằng họ có thể cung cấp đủ lợi nhuận để duy trì hoạt động. Giá mua và giá bán là công bằng và minh bạch, giúp người tiêu dùng hiểu rõ giá trị thực sự của sản phẩm hoặc dịch vụ và đảm bảo rằng họ không bị thụ động chấp nhận giá cao hơn hoặc thấp hơn so với giá trị thực tế. Lợi ích quốc gia được bảo vệ, bao gồm việc đảm bảo rằng sản phẩm và dịch vụ trong lĩnh vực độc quyền nhà nước đáp ứng được các mục tiêu quốc gia và không bị sử dụng một cách không hiệu quả hoặc gây thất thoát tài nguyên quốc gia. Những quyết định về giá mua và giá bán thường được đưa ra sau một quy trình quản lý và đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo rằng chúng đáp ứng các mục tiêu kinh tế và chính trị của quốc gia.

- Quyết định số lượng, khối lượng, và phạm vi thị trường của hàng hóa và dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước: Nhà nước có thể giới hạn hoặc quản lý số lượng, khối lượng, và phạm vi thị trường của các sản phẩm hoặc dịch vụ trong lĩnh vực độc quyền nhà nước để đảm bảo sự ổn định và quản lý hiệu quả. Giới hạn số lượng hoặc khối lượng sản phẩm hoặc dịch vụ được sản xuất hoặc cung cấp trong một khoảng thời gian cụ thể. Điều này có thể giúp duy trì sự cân bằng giữa cung cấp và cầu cần của thị trường, tránh tình trạng thừa cung hoặc thiếu cung. Quản lý phạm vi thị trường bằng cách xác định vùng địa lý hoặc thời gian cụ thể cho việc sản xuất hoặc cung cấp sản phẩm và dịch vụ. Điều này có thể đảm bảo rằng các sản phẩm và dịch vụ chỉ được cung cấp cho các khu vực hoặc thời gian mà nhà nước xác định là quan trọng. Điều tiết số lượng hoặc khối lượng thông qua giấy phép và quản lý của các cơ quan chính phủ để đảm bảo rằng các doanh nghiệp tuân thủ quy định về sản lượng và quy định thị trường.

- Định hướng và tổ chức các thị trường liên quan đến hàng hóa và dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước theo quy định của Luật và quy định khác của pháp luật có liên quan: Nhà nước có thể tham gia vào việc quản lý và tổ chức thị trường liên quan đến các sản phẩm và dịch vụ trong lĩnh vực độc quyền nhà nước để đảm bảo hoạt động hiệu quả và đáp ứng các mục tiêu quốc gia.

Vui lòng liên hệ 19006162 hoặc lienhe@luatminhkhue.vn

Tham khảo thêm: Doanh nghiệp nhà nước có bắt buộc phải có Ban kiểm soát không?