1. Quy định tư vấn và xét nghiệm HIV cho người mắc bệnh lao phổi
Tại tiết 5.1.1, tiểu mục 5.1 của Mục 5 trong Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao, theo Quyết định 1314/QĐ-BYT năm 2020 của Bộ Y tế, việc tư vấn trước xét nghiệm chẩn đoán HIV được thực hiện theo quy trình PITC (Provider Initiated HIV Testing and Counseling). Dưới đây là cụ thể về hình thức và nội dung tư vấn:
- Tư vấn theo nhóm:
+ Áp dụng cho các nhóm đặc biệt như nhóm phạm, can phạm; nhóm học viên tại các trung tâm chữa bệnh - dạy nghề.
+ Tư vấn nhóm có thể giảm áp lực và tạo cơ hội cho nhóm chia sẻ thông tin và hỗ trợ tâm lý.
- Tư vấn cá nhân:
+ Tư vấn được cá nhân hóa, linh hoạt và phù hợp với từng trường hợp.
+ Đối với những người có nhu cầu tư vấn riêng tư, hình thức này được ưa chuộng.
- Tuyên truyền bằng vật thể:
+ Sử dụng tờ rơi, tờ bướm tuyên truyền để cung cấp thông tin cơ bản và hướng dẫn về quá trình xét nghiệm HIV.
+ Tăng cường ý thức và kiến thức cộng đồng.
Nội dung tư vấn
- Tư vấn bắt đầu bằng việc hiểu rõ tiền sử làm xét nghiệm chẩn đoán HIV của người bệnh và các hành vi nguy cơ lây truyền HIV.
- Chỉ dẫn lý do quan trọng và lợi ích của việc xét nghiệm HIV, bao gồm:
+ Người mắc lao có khả năng bị nhiễm HIV.
+ Chẩn đoán HIV sớm và điều trị đúng cách sẽ cải thiện kết quả điều trị cả hai bệnh tật.
- Xác nhận sự tự nguyện và bảo mật của quy trình xét nghiệm, đảm bảo người bệnh có quyền lựa chọn và đồng thuận.
- Khẳng định rằng từ chối xét nghiệm HIV sẽ không ảnh hưởng đến việc tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh khác.
- Cung cấp thông tin về dịch vụ chuyển tiếp nếu kết quả xét nghiệm là dương tính, bao gồm cả điều trị lao và HIV.
- Hỗ trợ giải đáp mọi thắc mắc và băn khoăn của người bệnh về quá trình xét nghiệm và tình trạng sức khỏe của họ.
Thông qua việc tư vấn trước xét nghiệm chẩn đoán HIV theo quy trình PITC, Bộ Y tế đảm bảo rằng người bệnh lao được hỗ trợ, hiểu rõ về quá trình xét nghiệm, và có quyền lựa chọn để đảm bảo tính tự nguyện và tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân.
2. Quy trình xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV trên bệnh nhân mắc bệnh lao phổi
Tại tiết 5.1.2, tiểu mục 5.1 Mục 5 trong Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao, theo Quyết định 1314/QĐ-BYT năm 2020 của Bộ Y tế, quy trình xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV trên bệnh nhân mắc bệnh lao được thực hiện như sau:
Bước 01: Xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV
- Cam kết của người bệnh:
+ Khi người bệnh đồng ý tham gia xét nghiệm, họ sẽ ký một bản cam kết.
+ Bản cam kết này được lưu lại trong hồ sơ người bệnh để đảm bảo tính minh bạch và pháp lý.
- Thu thập mẫu máu: Mẫu máu của người bệnh được thu thập và gửi đến cơ sở y tế có khả năng thực hiện test sàng lọc tại các đơn vị PITC thuộc Chương trình chống lao.
- Kiểm tra Test sàng lọc:
+ Nếu test sàng lọc cho kết quả dương tính, mẫu máu sẽ được chuyển đến phòng xét nghiệm có thẩm quyền nhất để khẳng định HIV.
+ Thời gian nhận kết quả thông thường là 7 - 10 ngày sau khi mẫu máu được gửi đi.
Bước 02: Trả kết quả - tư vấn sau khi có kết quả xét nghiệm
- Thông báo và tư vấn:
+ Thông báo kết quả xét nghiệm âm tính cho người bệnh.
+ Tư vấn giúp họ hiểu rõ về kết quả và ý nghĩa của giai đoạn cửa sổ.
+ Khuyến khích xét nghiệm lại sau 6 - 12 tuần ở trung tâm tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện (nếu có yếu tố nguy cơ).
- Tư vấn nguy cơ và biện pháp dự phòng:
+ Tư vấn về nguy cơ lây nhiễm HIV và biện pháp dự phòng.
+ Khuyến nghị bạn tình cũng nên xét nghiệm chẩn đoán HIV.
- Giới thiệu dịch vụ chuyển tiếp: Giới thiệu chuyển tiếp người bệnh đến các dịch vụ can thiệp dự phòng lây nhiễm HIV nếu họ có nhu cầu.
Kết quả xét nghiệm chẩn đoán HIV dương tính:
- Thông báo và tư vấn:
+ Thông báo kết quả xét nghiệm HIV cho người bệnh, giải thích kết quả.
+ Hỗ trợ tinh thần và tâm lý cho người bệnh.
- Tư vấn chăm sóc và điều trị HIV:
+ Tư vấn về cần thiết của chăm sóc và điều trị HIV.
+ Giới thiệu các dịch vụ hỗ trợ liên quan cho người bệnh.
+ Trao đổi với người bệnh về việc tiết lộ kết quả cho vợ, chồng, người thân.
- Chuyển tiếp đến dịch vụ chăm sóc HIV:
+ Giới thiệu, hội chẩn với cơ sở điều trị.
+ Tạo điều kiện chuyển tiếp người bệnh đến các dịch vụ chăm sóc HIV để được đăng ký điều trị ARV sớm.
Kết quả xét nghiệm chẩn đoán HIV không xác định:
- Giải thích và hỗ trợ:
+ Giải thích kết quả không xác định cho người bệnh.
+ Hỗ trợ tinh thần và tâm lý cho họ.
- Tư vấn dự phòng lây nhiễm HIV:
+ Tư vấn về các biện pháp dự phòng lây nhiễm HIV.
+ Hẹn xét nghiệm lại sau 14 ngày.
Quy trình này đảm bảo tính minh bạch, tôn trọng quyền tự nguyện và đồng thuận của người bệnh trong việc xét nghiệm chẩn đoán HIV, đồng thời cung cấp hỗ trợ và tư vấn toàn diện dựa trên kết quả cuối cùng.
3. Quy định chẩn đoán bệnh lao phổi ở người mắc HIV
Căn cứ tiểu mục 5.2 Mục 5 Hướng dẫn chẩn đoán điều trị và dự phòng bệnh lao ban hành kèm theo Quyết định 1314/QĐ-BYT năm 2020 do Bộ Y tế ban hành, quy định về việc chẩn đoán bệnh lao phổi ở người mắc HIV được thực hiện cụ thể như sau:
Bệnh lao ở người mắc HIV thường xuất hiện với các biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng không điển hình, và tiến triển nhanh chóng, đặt ra thách thức trong việc chẩn đoán và điều trị. Tại các cơ sở y tế, đặc biệt là các phòng khám ngoại trú chuyên dành cho người nhiễm HIV, việc sàng lọc lao mỗi lần khám là cực kỳ quan trọng. Điều này áp dụng cho mọi người mắc HIV đến khám, không phụ thuộc vào lý do nào, để đảm bảo phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Các yếu tố nguy cơ mắc lao ở người nhiễm HIV
- Người bệnh có tiền sử điều trị lao.
- Người bệnh có tiếp xúc với nguồn lây lao.
- Người bệnh có tiền sử chữa bệnh trong các cơ sở cai nghiện hoặc ở trại giam.
- Tình trạng suy dinh dưỡng.
- Tiền sử nghiện rượu, ma túy.
Các dấu hiệu lâm sàng
Sàng lọc bệnh lao ở người HIV nhằm loại trừ khả năng mắc lao để cung cấp điều trị dự phòng bằng INH theo quy định đồng thời phát hiện những bất thường nghi lao hoặc không loại trừ được bệnh lao để chuyển khám chuyên khoa phát hiện bệnh lao. Người nhiễm HIV nếu không có cả 4 triệu chứng sau đây có thể loại trừ được không mắc lao tiến triển và có thể xem xét điều trị dự phòng lao bằng INH:
- Ho;
- Sốt nhẹ về chiều;
- Sút cân;
- Ra mồ hôi trộm.
Nếu có ít nhất 1 hoặc nhiều triệu chứng trên thì cần gửi khám chuyên khoa phát hiện bệnh lao. Các dấu hiệu này thường diễn tiến nhanh và ít đáp ứng với các điều trị thông thường. Người nhiễm HIV nếu có bất kỳ dấu hiệu hô hấp nào cũng cần được khám sàng lọc phát hiện lao phổi. Về thực hành lâm sàng, thầy thuốc cần đánh giá tình trạng người bệnh xem có dấu hiệu nguy hiểm, bao gồm: không tự đi lại được, nhịp thở > 30 lần/phút, sốt cao > 39 độ C, mạch nhanh > 120 lần/phút ở người có HIV để có những có những quyết định xử trí chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Cận lâm sàng Vi khuẩn học:
- Xét nghiệm đờm: tùy theo điều kiện cơ sở vật chất và tổ chức, có thể thực hiện như sau:
+ Nhuộm soi đờm trực tiếp: được áp dụng ở tuyến huyện hoặc các điểm kính. Cần chú ý hướng dẫn người bệnh lấy đờm đúng cách, có thể 2 mẫu tại chỗ cách nhau ít nhất 2 giờ. Thời gian cho kết quả trong ngày đến khám.
+ Xpert MTB/RIF: là xét nghiệm ưu tiên dùng để chẩn đoán lao cho người có HIV. Thời gian cho kết quả khoảng 2 giờ.
+ Cấy đờm: được thực hiện khi nhuộm soi đờm trực tiếp có kết quả AFB âm tính. Áp dụng ở những nơi có điều kiện cơ sở vật chất phù hợp như bệnh viện tuyến tỉnh trở lên. Cơ sở không có khả năng nuôi cấy, có thể lấy mẫu đờm chuyển đến các phòng xét nghiệm thực hiện nuôi cấy. Thời gian có thể cho kết quả dương tính sau 2 tuần khi nuôi cấy ở môi trường lỏng (MGIT).
- Bệnh phẩm khác cũng có khả năng tìm thấy vi khuẩn lao: trong dịch màng phổi, dịch màng tim, dịch màng bụng, dịch màng não, hạch,…
Chẩn đoán hình ảnh:
- X-quang:
+ Lao phổi: ở giai đoạn lâm sàng nhiễm HIV sớm, khi sức đề kháng chưa ảnh hưởng nhiều, hình ảnh tổn thương trên X-quang ngực không khác biệt so với ở người HIV âm tính. Ở giai đoạn muộn, tổn thương thường lan tỏa 2 phế trường với những hình ảnh tổn thương dạng nốt, ưu thế tổ chức liên kết lan tỏa, ít thấy hình ảnh hang, có thể gặp hình ảnh hạch rốn phổi, hạch cạnh phế quản … cần phân biệt với viêm phổi do Pneumocystis Carinii (PCP).
+ Lao ngoài phổi: hình ảnh tùy theo cơ quan - bộ phận tổn thương.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): thấy hình ảnh các tổn thương như hang lao hoặc các tổn thương gợi ý lao. Mô bệnh học - giải phẫu bệnh: sinh thiết hạch, chọc hạch để thực hiện chẩn đoán mô bệnh tế bào học có các thành phần đặc trưng như hoại tử bã đậu, tế bào bán liên, nang lao, có thể thấy AFB nếu nhuộm ZN. Chẩn đoán lao ở người nhiễm HIV
- Dựa vào lâm sàng: sàng lọc 4 triệu chứng ho, sốt, sút cân, ra mồ hôi đêm với bất kỳ thời gian nào;
- Cận lâm sàng: khi có bất thường nghi lao trên phim X-quang ở bệnh nhân có triệu chứng nghi lao kể trên, có thể chẩn đoán xác định lao. Các xét nghiệm khác: xét nghiệm đờm nhuộm soi trực tiếp, nuôi cấy môi trường lỏng MGIT, cần ưu tiên chỉ định xét nghiệm Xpert MTB/RIF cho người có HIV.
Chẩn đoán loại trừ lao tiến triển ở người nhiễm HIV
Khi sàng lọc lâm sàng người bệnh không có bất kỳ triệu chứng nào trong 4 triệu chứng (ho, sốt, sụt cân, ra mồ hôi trộm) thì có thể loại trừ lao hoạt động và có thể chỉ định điều trị lao tiềm ẩn bằng INH sớm.
Quý khách xem thêm bài viết sau của công ty Luật Minh Khuê: Bị nhiễm HIV có xuất khẩu lao động được không ? Điều kiện xuất khẩu lao động là gì ?
Quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với Tổng đài tư vấn pháp luật qua số hotline 1900.6162 để nhận được sự hỗ trợ chuyên nghiệp và tận tâm từ đội ngũ chuyên gia của chúng tôi. Đối với những trường hợp cần sự tư vấn chi tiết hơn, chúng tôi cũng rất hoan nghênh quý khách gửi yêu cầu thông tin chi tiết qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết giải đáp mọi thắc mắc của quý khách hàng một cách nhanh chóng và chính xác. Xin chân thành cảm ơn sự hợp tác và sự tin tưởng của quý khách hàng!
