Trong hệ thống pháp luật về đấu thầu, quyền kiến nghị của nhà thầu không chỉ đơn thuần là một công cụ bảo vệ lợi ích hợp pháp của các chủ thể kinh doanh, mà còn là một cơ chế tự giám sát, giúp nhận diện và điều chỉnh những sai sót, thiếu sót trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Một môi trường đấu thầu lành mạnh không thể thiếu "van an toàn" là quy trình giải quyết kiến nghị — nơi mà tính khách quan, sự minh bạch và tinh thần thượng tôn pháp luật được đặt lên bàn cân để phân định đúng sai. Việc thiết lập một quy trình giải quyết kiến nghị khoa học và chặt chẽ là minh chứng cho cam kết của Nhà nước trong việc tạo dựng một sân chơi bình đẳng, không rào cản cho mọi nhà thầu.
Dưới sự điều chỉnh của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, quy trình giải quyết kiến nghị đã được tái cấu trúc mạnh mẽ theo hướng chuyên nghiệp hóa, rút ngắn thời gian xử lý và phân định rõ ràng trách nhiệm của các bên liên quan. Từ khâu tiếp nhận kiến nghị tại Chủ đầu tư đến vai trò trọng tài của Người có thẩm quyền và Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị, mỗi bước đi đều được luật hóa nhằm ngăn chặn các hành vi gây khó khăn, đồng thời loại bỏ những khiếu nại mang tính chất kéo dài thời gian, gây ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Việc thấu hiểu và vận hành đúng quy trình này không chỉ giúp nhà thầu tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn hỗ trợ Chủ đầu tư hoàn thiện kỹ năng quản trị, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào sự liêm chính của hệ thống mua sắm công.
1. Điều kiện xem xét và thụ lý kiến nghị
Điều 91 Luật Đấu thầu 2023 (Điều này bị bãi bỏ bởi Khoản 45 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025) để một đơn kiến nghị được các cơ quan chức năng chấp nhận giải quyết, nó phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện về hình thức, nội dung và thời hiệu. Đây là bộ lọc cần thiết để loại bỏ các kiến nghị mang tính chất phá hoại hoặc kéo dài thời gian một cách không cần thiết, gây thiệt hại cho dự án.
Yêu cầu về hình thức và thẩm quyền ký đơn: Đơn kiến nghị phải được thể hiện bằng văn bản, có chữ ký và đóng dấu của người đại diện hợp pháp của nhà thầu hoặc được ký số và gửi qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đây là một điểm quan trọng bởi trong thực tế, nhiều đơn kiến nghị do cấp phó hoặc cán bộ kỹ thuật ký mà không có ủy quyền hợp lệ thường bị các chủ đầu tư từ chối xem xét ngay từ bước tiếp nhận hành chính. Đối với việc gửi đơn qua mạng, đây là xu hướng tất yếu trong chuyển đổi số, giúp ghi lại dấu vết thời gian tuyệt đối chính xác, tránh các tranh chấp về việc đơn có được gửi đúng hạn hay không.
Thời hiệu gửi đơn và sự liên quan trực tiếp: Kiến nghị chỉ được xem xét nếu gửi đúng thời hạn quy định. Đối với kết quả lựa chọn nhà thầu, thời hạn này là 10 ngày kể từ ngày kết quả được đăng tải trên Hệ thống. Ngoài ra, nội dung kiến nghị phải liên quan trực tiếp đến kết quả đánh giá hồ sơ của chính nhà thầu đó. Một nhà thầu không thể kiến nghị về việc tại sao nhà thầu B trúng thầu nếu bản thân nhà thầu kiến nghị chưa chứng minh được hồ sơ của mình là hợp lệ hoặc bị đánh giá sai. Đặc biệt, vấn đề kiến nghị phải là vấn đề chưa được đưa ra khởi kiện tại Tòa án; một khi đã bước vào lộ trình tố tụng tư pháp, quy trình kiến nghị hành chính sẽ chấm dứt để nhường chỗ cho phán quyết của Tòa.
2. Trình tự giải quyết kiến nghị trước khi thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu
Giai đoạn trước khi đóng thầu và mở thầu là giai đoạn then chốt để đảm bảo hồ sơ mời thầu không chứa đựng các "rào cản" kỹ thuật vô lý. Khoản 1 Điều 91 Luật Đấu thầu 2023 (Điều này bị bãi bỏ bởi Khoản 45 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025) thiết lập một quy trình 4 bước tinh gọn nhằm xử lý nhanh các vướng mắc này.
Bước 1: Tiếp nhận kiến nghị tại Chủ đầu tư
Nhà thầu hoặc tổ chức quan tâm gửi đơn kiến nghị trực tiếp đến chủ đầu tư. Thời điểm gửi phải là trước khi kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố. Tại bước này, nhà thầu thường tập trung vào các tiêu chí về năng lực kinh nghiệm, yêu cầu về thiết bị hoặc nhân sự mà họ cho rằng đang giới hạn sự tham gia của các đơn vị có đủ năng lực, hoặc các chỉ dẫn về nhãn hiệu hàng hóa cụ thể vi phạm nguyên tắc công bằng.
Bước 2: Trách nhiệm và thời hạn phản hồi của Chủ đầu tư
Sau khi nhận đơn, chủ đầu tư có 07 ngày làm việc để ban hành văn bản giải quyết. Đây là khoảng thời gian để chủ đầu tư yêu cầu bên mời thầu và tổ chuyên gia giải trình. Nếu kiến nghị có cơ sở, chủ đầu tư phải ban hành quyết định sửa đổi hồ sơ mời thầu và gia hạn thời gian đóng thầu tương ứng để đảm bảo các nhà thầu có đủ thời gian điều chỉnh hồ sơ dự thầu. Văn bản trả lời phải được gửi đến nhà thầu kiến nghị và các nhà thầu khác đang quan tâm đến gói thầu để đảm bảo sự minh bạch thông tin.
Bước 3: Cơ chế bảo vệ khi kiến nghị không được giải quyết thỏa đáng
Nếu quá thời hạn 07 ngày mà chủ đầu tư không có văn bản trả lời, hoặc nhà thầu nhận được câu trả lời nhưng không đồng ý, họ có quyền gửi đơn lên người có thẩm quyền trong vòng 05 ngày làm việc tiếp theo. Người có thẩm quyền (người quyết định đầu tư) sẽ đóng vai trò là cấp giám sát, kiểm tra lại tính đúng đắn trong các quyết định của chủ đầu tư. Việc này giúp ngăn chặn tình trạng chủ đầu tư "vừa đá bóng vừa thổi còi" khi họ chính là đối tượng bị kiến nghị.
Bước 4: Phán quyết của Người có thẩm quyền
Người có thẩm quyền có thời hạn 05 ngày làm việc để ban hành văn bản trả lời cuối cùng ở cấp hành chính này. Phán quyết của người có thẩm quyền có giá trị bắt buộc thực hiện đối với chủ đầu tư. Trong nhiều trường hợp, sự can thiệp của người có thẩm quyền đã giúp loại bỏ được các tiêu chí "cài cắm" mà chủ đầu tư cố tình duy trì, từ đó mở rộng sự tham gia của các nhà thầu có năng lực thực sự.
3. Quy trình giải quyết kiến nghị sau khi thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu
Đây là loại kiến nghị phổ biến và phức tạp nhất, trực tiếp ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng và tiến độ giải ngân dự án. Luật Đấu thầu 2023 đưa ra hai phương án linh hoạt để nhà thầu bảo vệ quyền lợi của mình.
Phương án 1: Quy trình hai cấp (Chủ đầu tư tới Người có thẩm quyền)
Phương án này đi theo lộ trình từ thấp đến cao, cho phép các bên tự thương lượng và giải quyết trước khi cần đến sự can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước.
- Cấp 1 - Tại Chủ đầu tư: Nhà thầu gửi đơn trong vòng 10 ngày từ khi có kết quả trên hệ thống. Chủ đầu tư trả lời trong 07 ngày làm việc. Nếu chủ đầu tư thừa nhận sai sót trong đánh giá, họ có thể yêu cầu đánh giá lại hoặc hủy thầu tùy theo mức độ vi phạm.
- Cấp 2 - Tại Người có thẩm quyền qua Hội đồng tư vấn: Nếu không thỏa mãn với trả lời của chủ đầu tư, trong vòng 05 ngày làm việc, nhà thầu gửi kiến nghị lên người có thẩm quyền. Tại đây, một Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị sẽ được thành lập để đánh giá vụ việc một cách chuyên sâu và khách quan.
Phương án 2: Gửi trực tiếp lên Người có thẩm quyền
Luật Đấu thầu 2023 cho phép nhà thầu gửi đơn thẳng lên người có thẩm quyền (đồng thời gửi cho bộ phận thường trực giúp việc của Hội đồng tư vấn) mà không nhất thiết phải qua bước chủ đầu tư. Phương án này rút ngắn thời gian xử lý khi nhà thầu tin rằng chủ đầu tư sẽ không giải quyết khách quan, hoặc khi thời gian dự án đang rất gấp rút. Tuy nhiên, nhà thầu vẫn phải đảm bảo thời hạn 10 ngày và nộp đầy đủ chi phí giải quyết kiến nghị.
Hội đồng tư vấn là một thiết chế đặc thù trong pháp luật đấu thầu Việt Nam, giúp kết nối giữa quản lý hành chính và chuyên môn kỹ thuật. Theo quy định tại Điều 93 Luật Đấu thầu 2023 và hướng dẫn tại Nghị định 24/2024/NĐ-CP, Hội đồng không phải là cơ quan quyết định nhưng là cơ quan đưa ra các báo cáo thẩm định có giá trị pháp lý cao để người có thẩm quyền làm căn cứ ban hành quyết định.
Cơ cấu tổ chức của Hội đồng tư vấn:
- Chủ tịch Hội đồng: Là đại diện của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (với gói thầu cấp Trung ương), hoặc đại diện Sở Kế hoạch và Đầu tư (với gói thầu cấp địa phương).
- Các thành viên: Bao gồm đại diện của người có thẩm quyền, các chuyên gia am hiểu về kỹ thuật và luật pháp, đôi khi có cả đại diện của các hiệp hội nghề nghiệp liên quan đến lĩnh vực của gói thầu.
- Bộ phận thường trực giúp việc: Là đơn vị chuyên môn về đấu thầu (nhưng không được tham gia vào tổ chuyên gia hay tổ thẩm định của gói thầu bị kiến nghị để đảm bảo tính độc lập). Bộ phận này có nhiệm vụ quan trọng là tiếp nhận đơn, kiểm tra điều kiện thụ lý và quản lý chi phí kiến nghị do nhà thầu nộp.
4. Thời hạn và phương pháp tính toán thời gian giải quyết kiến nghị
Trong đấu thầu, "thời gian là vàng bạc". Việc chậm trễ một ngày trong giải quyết kiến nghị có thể kéo theo sự chậm trễ của cả một công trình trọng điểm. Luật Đấu thầu 2023 quy định cách tính thời gian rất chặt chẽ tại Khoản 3 Điều 91 (Điều này bị bãi bỏ bởi Khoản 45 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025).
Phân biệt ngày làm việc và ngày dương lịch: Các thời hạn dành cho cơ quan nhà nước và chủ đầu tư (như 07 ngày trả lời, 05 ngày ban hành quyết định) được tính theo "ngày làm việc", nghĩa là không bao gồm thứ Bảy, Chủ nhật và các ngày lễ tết theo quy định. Ngược lại, thời hạn dành cho nhà thầu gửi đơn (như 10 ngày kể từ ngày có kết quả) thường được tính theo "ngày dương lịch" liên tục để thúc đẩy sự chủ động của doanh nghiệp.
Xác định thời điểm nhận đơn trong kỷ nguyên số: Với việc chuyển đổi sang đấu thầu qua mạng toàn diện, thời điểm nhận đơn được xác định là ngày đơn được đăng ký thành công trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đối với các gói thầu không qua mạng (trong các trường hợp đặc biệt), thời điểm nhận đơn là ngày bộ phận hành chính (văn thư) của đơn vị nhận đơn tiếp nhận và đóng dấu đến. Nhà thầu cần lưu ý rằng việc gửi đơn qua email hay tin nhắn cá nhân cho chủ đầu tư không được tính là thời điểm nhận đơn chính thức theo quy định của pháp luật.
Cơ chế tạm dừng cuộc thầu khi phát sinh kiến nghị: Để bảo vệ lợi ích công cộng và tránh tình trạng "sự đã rồi", Khoản 4 Điều 91 Luật Đấu thầu 2023 trao quyền cho người có thẩm quyền tạm dừng quá trình lựa chọn nhà thầu hoặc việc ký kết hợp đồng.
Điều kiện và cơ sở để tạm dừng: Việc tạm dừng không phải là thủ tục bắt buộc trong mọi vụ việc kiến nghị. Nó chỉ được thực hiện khi người có thẩm quyền (thường dựa trên đề xuất của Hội đồng tư vấn) nhận thấy:
- Nội dung kiến nghị có những căn cứ sơ bộ cho thấy có sai phạm nghiêm trọng có thể dẫn đến thay đổi kết quả lựa chọn nhà thầu.
- Có bằng chứng về các hành vi bị cấm như thông thầu, gian lận, hoặc can thiệp bất hợp pháp vào quá trình chấm thầu.
- Việc tiếp tục ký kết và thực hiện hợp đồng sẽ gây ra những thiệt hại không thể khắc phục được về kinh tế hoặc pháp lý cho dự án.
Thời hạn và thẩm quyền tạm dừng: Văn bản tạm dừng cuộc thầu do người có thẩm quyền ban hành sẽ nêu rõ lý do và thời gian tạm dừng. Thời gian này thường tương ứng với thời gian cần thiết để Hội đồng tư vấn làm việc và người có thẩm quyền ban hành văn bản giải quyết kiến nghị. Trong thời gian này, chủ đầu tư không được phép ký kết hợp đồng; nếu đã ký thì hợp đồng đó có thể bị tuyên vô hiệu nếu kết quả cuối cùng xác định có sai phạm.
Kết luận
Quy trình giải quyết kiến nghị về lựa chọn nhà thầu theo quy định pháp luật mới nhất là một chỉnh thể nhân văn và đầy tính thực tiễn, đóng vai trò "công lý tại chỗ" cho các bên tham gia hoạt động đấu thầu. Việc quy định chi tiết về thời hạn, trình tự và sự tham gia của Hội đồng tư vấn độc lập đã tạo ra một hành lang pháp lý an toàn, giúp hóa giải các xung đột lợi ích một cách thấu tình đạt lý, tránh để các tranh chấp hành chính kéo dài gây lãng phí nguồn lực xã hội. Đây chính là yếu tố then chốt để đảm bảo rằng kết quả lựa chọn nhà thầu cuối cùng không chỉ đúng về mặt kỹ thuật mà còn sạch về mặt pháp lý.
Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập, khi các nhà thầu quốc tế ngày càng tham gia sâu rộng vào các dự án tại Việt Nam, một quy trình giải quyết kiến nghị chuẩn mực và chuyên nghiệp chính là "chìa khóa" để nâng cao vị thế của quốc gia trên bản đồ đầu tư toàn cầu. Đối với Chủ đầu tư và Người có thẩm quyền, việc thực thi nghiêm túc trách nhiệm giải quyết kiến nghị không phải là một áp lực, mà là cơ hội để khẳng định năng lực quản lý và sự công tâm trong điều hành. Khép lại hồ sơ về quy trình kiến nghị, chúng ta có quyền kỳ vọng vào một tương lai nơi mà mọi khiếu nại đều được lắng nghe bằng sự tôn trọng và được phản hồi bằng những căn cứ pháp luật vững chắc, góp phần xây dựng một thị trường đấu thầu liêm chính, minh bạch và phát triển bền vững.
Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!
