Thực tiễn cho thấy, khoảng trống thông tin giữa "thời điểm nhận quyết định của Tòa án" và "thời điểm chính thức chịu sự quản lý của UBND cấp xã" là giai đoạn rủi ro pháp lý cao nhất. Nhiều người lầm tưởng "hoãn" đồng nghĩa với việc được tự do hoàn toàn cho đến khi hết hạn, dẫn đến những vi phạm vô ý như tự ý đi làm ăn xa, vắng mặt khi triệu tập, hay không thực hiện nghĩa vụ khai báo. Hậu quả của sự thiếu hiểu biết này rất nghiêm trọng: Quyết định hoãn có thể bị hủy bỏ, và người đó buộc phải đi chấp hành án ngay lập tức.
Dựa trên nền tảng Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành mới nhất, tài liệu này sẽ cung cấp một lộ trình pháp lý minh bạch, từ thủ tục chuyển giao hồ sơ "3 ngày làm việc", cơ chế giám sát tại cộng đồng, cho đến các kịch bản xử lý rủi ro pháp lý (bệnh tật, bỏ trốn, tử vong), giúp các bên liên quan – từ cơ quan thực thi pháp luật đến người dân – nắm bắt và tuân thủ chính xác.
1. Cơ sở pháp lý về chính sách hình sự và chế định hoãn chấp hành án
Thi hành quyết định hoãn chấp hành án phạt tù được quy định chi tiết tại Điều 25 Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025. Hoạt động hoãn chấp hành án phạt tù không vận hành một cách biệt lập mà chịu sự điều chỉnh của một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có tính thứ bậc và bổ trợ lẫn nhau. Tại tầng cao nhất, Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 (đặc biệt là Điều 67) đóng vai trò là luật nội dung, xác định các điều kiện tiên quyết về mặt "chất" – tức là ai và trong hoàn cảnh nào thì được hoãn. Song song với đó, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định về thẩm quyền và trình tự tố tụng để ban hành quyết định.
Căn cứ Điều 67 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 và các văn bản hướng dẫn, Tòa án có thể xem xét cho người bị xử phạt tù được hoãn chấp hành hình phạt trong các trường hợp sau:
a) Bị bệnh nặng thì được hoãn cho đến khi sức khỏe được hồi phục;
b) Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, thì được hoãn cho đến khi con đủ 36 tháng tuổi;
c) Là người lao động duy nhất trong gia đình, nếu phải chấp hành hình phạt tù thì gia đình sẽ gặp khó khăn đặc biệt, được hoãn đến 01 năm, trừ trường hợp người đó bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội khác là tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
d) Bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng, do nhu cầu công vụ, thì được hoãn đến 01 năm.
Trong thời gian được hoãn chấp hành hình phạt tù, nếu người được hoãn chấp hành hình phạt lại thực hiện hành vi phạm tội mới, thì Tòa án buộc người đó phải chấp hành hình phạt trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định tại Điều 56 của Bộ luật này.
Do đó, Tòa án có thể cho hoãn chấp hành hình phạt tù trong các trường hợp: người bị kết án mắc bệnh nặng; phụ nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người là lao động duy nhất trong gia đình và việc thi hành án ngay sẽ gây khó khăn đặc biệt (trừ trường hợp phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng); hoặc người phạm tội ít nghiêm trọng vì nhu cầu công vụ. Nếu trong thời gian được hoãn, người này phạm tội mới, họ sẽ phải chấp hành hình phạt của bản án trước và bị tổng hợp hình phạt theo quy định tại Điều 56 BLHS.
3. Quy trình thi hành quyết định hoãn chấp hành án phạt tù
Căn cứ Điều 25 Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 thiết lập một quy trình khép kín từ lúc tiếp nhận quyết định, quản lý giám sát đến khi kết thúc thời hạn hoãn, phân định rõ trách nhiệm giữa Cơ quan thi hành án hình sự (THAHS) Công an cấp huyện (nay là cấp xã); (cơ quan thi hành) và UBND cấp xã (cơ quan quản lý trực tiếp).
3.1. Giai đoạn tiếp nhận và khởi động thi hành
Căn cứ khoản 1, khoản 2 Điều 25 LTHAHS Đây là giai đoạn chuyển giao tình trạng pháp lý của người bị kết án từ "chuẩn bị đi tù" sang "được hoãn".
Khi nhận được quyết định hoãn chấp hành án phạt tù của Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải ngừng việc làm thủ tục đưa người chấp hành án phạt tù đi chấp hành án, sao gửi quyết định hoãn chấp hành án phạt tù cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người được hoãn chấp hành án cư trú hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý người đó và lập hồ sơ thi hành quyết định hoãn chấp hành án phạt tù.
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định hoãn chấp hành án phạt tù, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải triệu tập người được hoãn chấp hành án đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc đơn vị quân đội đang quản lý người đó để thông báo quyết định và yêu cầu người đó cam kết bằng văn bản chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật. Người được hoãn chấp hành án phạt tù phải có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Trường hợp người được hoãn chấp hành án phạt tù không cam kết thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập biên bản và thông báo cho Tòa án đã ra quyết định hoãn chấp hành án phạt tù để xử lý theo thẩm quyền.
Trường hợp người được hoãn chấp hành án không có mặt theo yêu cầu triệu tập thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội để xác minh và yêu cầu họ có mặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội để làm thủ tục thông báo và cam kết chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật.
Trường hợp người được hoãn chấp hành án vì lý do bệnh nặng đang điều trị tại bệnh viện hoặc tại nhà mà không thể có mặt theo yêu cầu triệu tập thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội và bệnh viện nơi điều trị, gia đình người được hoãn để làm thủ tục thông báo và cam kết chấp hành pháp luật.
Hành động pháp lý đầu tiên bắt buộc là ngừng việc làm thủ tục đưa đi chấp hành án. Nếu người bị kết án đang trong quá trình chuẩn bị áp giải hoặc nhập trại, mọi hoạt động này phải dừng lại ngay khi nhận quyết định của Tòa án. Đồng thời, quyết định phải được sao gửi cho UBND cấp xã để thiết lập thẩm quyền quản lý.Thời hạn: Cơ quan THAHS Công an cấp huyện có tối đa 03 ngày làm việc (kể từ ngày nhận quyết định) để triệu tập người được hoãn. Người được hoãn phải thực hiện cam kết bằng văn bản về việc chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật.
Nếu không cam kết: Bị lập biên bản và báo Tòa án xử lý (có nguy cơ bị hủy quyết định hoãn).
Nếu vắng mặt: Công an huyện phối hợp với UBND xã xác minh, yêu cầu có mặt.
Trường hợp người được hoãn bị bệnh nặng đang điều trị (tại nhà/bệnh viện) không thể đi lại, cơ quan chức năng phải đến tận nơi phối hợp với gia đình/bệnh viện để làm thủ tục thông báo và ký cam kết.
3.2. Giai đoạn quản lý và giám sát cư trú
Căn cứ khoản 3 Điều 25 LTHAHS 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định: "Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được bản sao quyết định hoãn chấp hành án phạt tù, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý người được hoãn chấp hành án phải lập hồ sơ quản lý người được hoãn chấp hành án phạt tù. Hằng tháng, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý người được hoãn chấp hành án phạt tù phải báo cáo cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu về việc quản lý người được hoãn chấp hành án.
Người được hoãn chấp hành án không được đi khỏi nơi cư trú trong thời gian được hoãn chấp hành án nếu không được sự đồng ý của Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội và phải có mặt theo yêu cầu triệu tập của Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý người được hoãn chấp hành án. Việc thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc của người được hoãn chấp hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 68 của Luật này. Trường hợp người được hoãn chấp hành án vì lý do bệnh nặng đang điều trị tại bệnh viện ngoài nơi cư trú thì Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội có trách nhiệm phối hợp với gia đình để quản lý người đó."
Trọng tâm quản lý được chuyển giao xuống cấp cơ sở (UBND cấp xã).
Thiết lập hồ sơ quản lý: UBND cấp xã phải lập hồ sơ quản lý trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận bản sao quyết định. Thiết lập chế độ báo cáo định kỳ hằng tháng từ UBND cấp xã lên Cơ quan THAHS Công an cấp huyện về tình hình của người được hoãn. Theo quy định tại Khoản 3 Điều 25 Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được bản sao quyết định hoãn từ Công an xã, Ủy ban nhân dân cấp xã phải hoàn tất việc lập hồ sơ quản lý. Hồ sơ bao gồm: Quyết định hoãn, danh chỉ bản, lý lịch, bản cam kết, và các biên bản theo dõi định kỳ.
Kiểm soát cư trú chặt chẽ: Không được đi khỏi nơi cư trú nếu chưa có sự đồng ý của UBND cấp xã. Phải có mặt mỗi khi UBND cấp xã triệu tập. Nếu điều trị bệnh tại bệnh viện ngoài nơi cư trú, trách nhiệm quản lý được chia sẻ phối hợp giữa UBND cấp xã và gia đình.
3.3. Cơ chế xử lý vi phạm và rủi ro
Căn cứ khoản 4 Điều 25 LTHAHS quy định: "Trong thời gian được hoãn chấp hành án mà người được hoãn chấp hành án phạt tù lại thực hiện hành vi phạm tội mới, bỏ trốn hoặc vi phạm pháp luật gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội thì Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý người được hoãn chấp hành án báo cáo cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để đề nghị Chánh án Tòa án có thẩm quyền xem xét ra quyết định hủy quyết định hoãn chấp hành án phạt tù.
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định hủy quyết định hoãn chấp hành án phạt tù, Tòa án phải gửi quyết định đó cho cá nhân, cơ quan được quy định tại khoản 3 Điều 24 của Luật này. Ngay sau khi nhận được quyết định của Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu tổ chức thi hành án.
Trường hợp người được hoãn chấp hành án bỏ trốn thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu ra quyết định truy nã và tổ chức truy bắt."
Như vậy, Khoản 4 Điều 25 Luật Thi hành án hình sự quy định rằng nếu trong thời gian được hoãn chấp hành án phạt tù, người được hoãn án phạm tội mới, bỏ trốn hoặc vi phạm pháp luật gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, cơ quan quản lý tại địa phương hoặc đơn vị quân đội phải báo cáo cơ quan thi hành án hình sự cấp huyện hoặc cấp quân khu để đề nghị Tòa án hủy quyết định hoãn án. Trong 03 ngày làm việc kể từ khi ra quyết định hủy, Tòa án phải gửi quyết định cho các cơ quan liên quan, và cơ quan thi hành án hình sự phải tổ chức thi hành án ngay sau đó. Trường hợp người được hoãn án bỏ trốn, cơ quan thi hành án hình sự cấp tỉnh hoặc cấp quân khu sẽ ra quyết định truy nã và tiến hành truy bắt theo quy định.
Căn cứ khoản 7 Điều 25 LTHAHS quy định: "Đối với người được hoãn chấp hành án phạt tù vì lý do bị bệnh nặng, nếu xét thấy có dấu hiệu phục hồi sức khỏe mà vẫn lấy lý do về sức khỏe để trốn tránh việc chấp hành án hoặc người được hoãn chấp hành án phạt tù có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã nơi người được hoãn chấp hành án phạt tù cư trú, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu nơi đơn vị quân đội được giao quản lý người đó có trách nhiệm trưng cầu giám định y khoa tại bệnh viện cấp tỉnh, bệnh viện cấp quân khu trở lên hoặc trưng cầu giám định pháp y tâm thần tại tổ chức giám định pháp y tâm thần có thẩm quyền.
Trường hợp kết quả giám định xác định người được hoãn chấp hành án đã phục hồi sức khỏe thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu thực hiện việc đưa người đó đến nơi chấp hành án và thông báo cho Tòa án đã ra quyết định hoãn chấp hành án.
Trường hợp kết quả giám định xác định người đó mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu đề nghị Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án để ra quyết định hủy quyết định hoãn chấp hành án và áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh.
Chi phí giám định do cơ quan trưng cầu giám định chi trả. "
Như vậy, khi người được hoãn chấp hành án phạt tù vì bệnh nặng có dấu hiệu phục hồi sức khỏe nhưng vẫn viện lý do bệnh tật để tránh thi hành án, hoặc có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hay bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã hoặc cấp quân khu phải trưng cầu giám định y khoa hoặc giám định pháp y tâm thần.
Nếu kết quả giám định xác định người đó đã hồi phục, cơ quan thi hành án đưa họ đến nơi chấp hành án và thông báo cho Tòa án. Trường hợp người đó mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, cơ quan thi hành án đề nghị Tòa án hủy quyết định hoãn và áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Chi phí giám định do cơ quan trưng cầu chi trả.
3.4. Giai đoạn kết thúc thời hạn hoãn
Căn cứ khoản 5, khoản 6 Điều 25 LTHAHS sửa đổi, bổ sung 2025 quy định: "5. Trong thời gian được hoãn chấp hành án phạt tù mà người được hoãn chấp hành án chết thì Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý người được hoãn chấp hành án phải báo cáo cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để thông báo cho Tòa án đã ra quyết định hoãn chấp hành án phạt tù ra quyết định đình chỉ thi hành án và giải quyết các thủ tục có liên quan.
6. Chậm nhất 07 ngày trước khi hết thời hạn hoãn chấp hành án phạt tù, Chánh án Tòa án đã quyết định hoãn chấp hành án phạt tù phải thông báo bằng văn bản về việc hết thời hạn hoãn và gửi ngay cho cá nhân, cơ quan quy định tại khoản 3 Điều 24 của Luật này. Sau thời hạn 07 ngày kể từ ngày hết thời hạn hoãn chấp hành án phạt tù mà người được hoãn không có mặt tại cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã , cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để chấp hành án thì Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu ra quyết định áp giải thi hành án trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan."
Quy định này giúp hoàn thiện cơ chế xử lý các tình huống phát sinh trong thời gian hoãn chấp hành án phạt tù, bảo đảm việc thi hành án diễn ra minh bạch, đúng trình tự và kịp thời. Việc yêu cầu báo cáo khi người được hoãn án chết nhằm bảo đảm Tòa án ra quyết định đình chỉ và thực hiện các thủ tục liên quan, tránh bỏ sót trách nhiệm pháp lý.
Đồng thời, quy định thông báo trước khi hết thời hạn hoãn và áp dụng biện pháp áp giải nếu người được hoãn không tự nguyện trở lại chấp hành án thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, đồng thời hạn chế tối đa việc lợi dụng thời gian hoãn để trốn tránh nghĩa vụ. Những quy định này góp phần tăng cường hiệu quả quản lý, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quá trình thi hành án hình sự.
Kết luận
Quy trình thi hành quyết định hoãn chấp hành án phạt tù tại Việt Nam là một chuỗi mắt xích pháp lý chặt chẽ, được thiết kế để cân bằng giữa tính nhân đạo và tính nghiêm minh. Từ "3 ngày làm việc" để thiết lập hồ sơ quản lý đến "7 ngày" để cưỡng chế thi hành án, mọi mốc thời gian đều được Luật định rõ ràng. Việc nắm vững quy trình này không chỉ giúp cơ quan chức năng thực thi đúng thẩm quyền mà còn giúp người dân tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc do thiếu hiểu biết.
Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!
