Sinh viên muốn thi lại Đại học, cao đẳng thì làm thế nào?

1. Quyền được thi lại đại học, cao đẳng của sinh viên hiện nay

Về nguyên tắc, pháp luật hiện hành không cấm sinh viên đang theo học ở một trường tiếp tục đăng ký dự tuyển vào trường khác hoặc ngành học khác trong một kỳ tuyển sinh mới. Cách hiểu này được rút ra từ quy chế tuyển sinh hiện hành: văn bản quy định điều kiện dự tuyển, phương thức tuyển sinh, xác nhận nhập học và trách nhiệm của thí sinh, nhưng không đặt ra một lệnh cấm chung đối với người đang là sinh viên ở cơ sở đào tạo khác.

Nói cách khác, nếu bạn đã tốt nghiệp THPT và đáp ứng điều kiện của phương thức tuyển sinh mà trường công bố, bạn vẫn có thể tham gia xét tuyển lại. Việc “thi lại” ở đây có thể là dự tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hoặc phương thức riêng khác theo đề án tuyển sinh của từng trường.

Tuy nhiên, cần phân biệt rất rõ giữa ba con đường:

• Thi lại để vào một trường hoặc ngành mới.
• Xin chuyển ngành, chuyển nơi học, chuyển cơ sở đào tạo theo quy chế đào tạo.
• Học cùng lúc một chương trình khác khi đủ điều kiện.

Trong thực tế, không phải cứ muốn đổi hướng là bắt buộc phải thi lại. Nếu sinh viên đã qua năm thứ nhất, không phải năm cuối, không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học và vẫn đáp ứng điểm trúng tuyển của ngành hoặc trường muốn chuyển đến trong cùng khóa tuyển sinh, thì có thể xem xét phương án chuyển ngành hoặc chuyển trường theo Điều 16 Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT. Đây thường là con đường ít rủi ro và ít tốn kém hơn so với thi lại từ đầu.

Cũng cần lưu ý thêm một điểm quan trọng trong quy chế tuyển sinh hiện hành: sau khi thí sinh đã xác nhận nhập học tại một cơ sở đào tạo trong cùng năm tuyển sinh, thí sinh không được tiếp tục tham gia xét tuyển ở nơi khác hoặc ở các đợt xét tuyển bổ sung, trừ trường hợp được hiệu trưởng cơ sở đã trúng tuyển cho phép. Vì vậy, quyền thi lại là có thật, nhưng quyền thay đổi lựa chọn sau khi đã xác nhận nhập học ở một nơi mới lại bị giới hạn khá chặt.

Đối với bậc cao đẳng, nếu là cao đẳng ngành Giáo dục mầm non thì áp dụng trực tiếp quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nếu là cao đẳng thuộc hệ giáo dục nghề nghiệp, người học cần đối chiếu thêm Luật Giáo dục nghề nghiệp hiện hành và quy chế tuyển sinh, quy chế đào tạo riêng của từng trường.

2. Phân biệt giữa bảo lưu kết quả học tập và thôi học để thi lại

Bảo lưu kết quả học tập và thôi học là hai lựa chọn hoàn toàn khác nhau về bản chất pháp lý, quyền lợi và mức độ an toàn.

Bảo lưu kết quả học tập là việc sinh viên được nhà trường cho phép tạm ngừng học trong một thời gian nhất định nhưng vẫn giữ lại các học phần, tín chỉ hoặc kết quả đã tích lũy. Khi hết thời gian bảo lưu và được trường chấp thuận quay lại, sinh viên tiếp tục học từ phần đã hoàn thành trước đó. Đây là phương án “giữ đường lui”, phù hợp với người muốn thử sức ở kỳ tuyển sinh mới nhưng chưa chắc chắn sẽ rời hẳn trường cũ.

Ngược lại, thôi học là việc sinh viên chấm dứt quan hệ đào tạo với cơ sở giáo dục đang theo học. Khi đó, tư cách sinh viên tại trường cũ chấm dứt; muốn quay lại học sau này thì về nguyên tắc phải dự tuyển đầu vào như một thí sinh khác, trừ khi quy chế nội bộ của trường có cơ chế công nhận lại một phần kết quả cũ.

Điểm khác nhau quan trọng nhất nằm ở điều kiện áp dụng. Theo Điều 15 Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT, nếu nghỉ học tạm thời vì lý do cá nhân thì sinh viên phải học tối thiểu 1 học kỳ ở cơ sở đào tạo và không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học hoặc xem xét kỷ luật. Vì vậy, sinh viên mới nhập học chưa qua một học kỳ thường rất khó xin bảo lưu chỉ với lý do muốn ôn thi lại. Trong trường hợp đó, nếu vẫn muốn dừng hẳn để thi lại, phương án thực tế thường là xin thôi học.

Một điểm cũng rất cần hiểu đúng là bảo lưu không đồng nghĩa với việc bạn vẫn tiếp tục hưởng toàn bộ quyền lợi như đang học bình thường. Chẳng hạn, về nghĩa vụ quân sự, trên thực tế nhiều địa phương và nhà trường chỉ xác nhận tạm hoãn cho người đang học chính quy thực tế. Khi sinh viên bảo lưu hoặc thôi học, căn cứ để xin tạm hoãn thường không còn vững như trước. Vì vậy, sinh viên nam trong độ tuổi gọi nhập ngũ không nên chỉ nghe truyền miệng mà cần hỏi trực tiếp nhà trường và Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, phường nơi cư trú.

Tóm gọn lại, nếu bạn muốn giữ phương án quay lại học tiếp khi thi lại không thành công, bảo lưu là lựa chọn an toàn hơn. Nếu bạn đã xác định dừng hẳn, muốn rút hồ sơ, chấm dứt nghĩa vụ với trường cũ và tập trung toàn bộ cho kỳ tuyển sinh mới, thôi học là lựa chọn dứt khoát hơn.

3. Thủ tục bảo lưu kết quả học tập khi muốn thi lại đại học

Thủ tục bảo lưu trước hết phải căn cứ vào quy chế đào tạo của từng trường, nhưng về khung pháp lý chung, sinh viên cần bám Điều 15 Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT.

Bước đầu tiên là tự kiểm tra điều kiện. Nếu xin nghỉ học tạm thời vì lý do cá nhân để chuẩn bị thi lại, sinh viên thường phải đáp ứng ít nhất ba điều kiện cơ bản: đã học tối thiểu 1 học kỳ, không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học và không đang trong quá trình xem xét kỷ luật. Nếu chưa đủ các điều kiện này, khả năng được duyệt bảo lưu sẽ rất thấp.

Bước thứ hai là đọc kỹ quy định nội bộ của trường. Nhiều trường có mẫu đơn riêng, quy định rõ thời hạn nộp, đơn vị tiếp nhận, hồ sơ kèm theo và thời điểm có hiệu lực của quyết định bảo lưu. Có trường cho nộp qua cổng dịch vụ sinh viên, có trường yêu cầu nộp bản giấy tại phòng đào tạo hoặc phòng công tác sinh viên.

Bước thứ ba là chuẩn bị hồ sơ. Thông thường hồ sơ sẽ gồm:

• Đơn xin nghỉ học tạm thời hoặc đơn xin bảo lưu kết quả học tập.
• Tài liệu giải trình lý do.
• Xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, nếu trường yêu cầu.
• Giấy tờ chứng minh lý do trong trường hợp nghỉ do ốm đau, thai sản, tai nạn hoặc lý do đặc biệt khác.

Với trường hợp “muốn ôn thi lại”, nhiều trường vẫn xếp vào nhóm lý do cá nhân, nên hồ sơ không phải lúc nào cũng có giấy tờ bắt buộc ngoài đơn và phần giải trình. Tuy nhiên, khả năng được duyệt hay không phụ thuộc rất lớn vào quy chế nội bộ và quyết định của nhà trường.

Bước thứ tư là theo dõi kết quả xử lý. Sinh viên chỉ nên coi mình được bảo lưu khi đã có quyết định chính thức hoặc trạng thái học vụ trên hệ thống đã được cập nhật. Nếu chỉ nộp đơn rồi tự nghỉ học, sinh viên có thể bị tính là tự ý bỏ học, nợ học phần hoặc phát sinh xử lý học vụ bất lợi.

Bước thứ năm là lưu ý thời hạn bảo lưu. Theo quy chế đào tạo, thời gian nghỉ vì nhu cầu cá nhân được tính vào tổng thời gian học chính thức của khóa học. Điều đó có nghĩa là bảo lưu không làm “đóng băng” hoàn toàn thời gian tối đa được phép học; nếu để quá thời hạn tối đa của khóa, sinh viên vẫn có thể rơi vào diện hết thời gian học tập.

Về mặt chiến lược, bảo lưu phù hợp nhất khi sinh viên đã tích lũy được một số tín chỉ đáng kể và muốn giữ lại kết quả để phòng trường hợp không trúng tuyển hoặc sau này đổi ý.

4. Hướng dẫn các bước cần thực hiện khi muốn thôi học để thi lại

Nếu đã xác định dừng hẳn ở trường hiện tại để thi lại, sinh viên nên thực hiện theo hướng chính thức thay vì tự bỏ học. Tự ý ngừng học thường dẫn đến nợ học phí, nợ thư viện, bị xử lý học vụ hoặc bị ghi nhận là buộc thôi học, gây bất lợi hơn rất nhiều so với việc chủ động xin thôi học.

Trình tự thực hiện thường gồm các bước sau:

Bước 1 là kiểm tra quy chế của trường về thôi học tự nguyện. Mỗi trường thường có biểu mẫu, đầu mối tiếp nhận và quy trình xác nhận riêng. Có nơi yêu cầu sinh viên gặp cố vấn học tập hoặc khoa chuyên môn trước khi nộp đơn; có nơi yêu cầu xác nhận của phụ huynh đối với sinh viên năm đầu hoặc sinh viên chưa đủ tuổi theo một số quy định nội bộ.

Bước 2 là chuẩn bị hồ sơ. Thông thường sẽ có:

• Đơn xin thôi học.
• Giấy tờ tùy thân để đối chiếu.
• Thẻ sinh viên hoặc giấy tờ sinh viên khác.
• Các biểu mẫu xác nhận không còn nghĩa vụ tại thư viện, ký túc xá, phòng tài chính hoặc đơn vị liên quan, nếu trường yêu cầu.

Bước 3 là hoàn thành nghĩa vụ tài chính và nghĩa vụ hành chính. Đây là khâu rất quan trọng. Sinh viên cần kiểm tra:

• Có nợ học phí, lệ phí hay không.
• Có đang giữ sách, tài liệu, thiết bị của trường hay không.
• Có nghĩa vụ với ký túc xá, học bổng, trợ cấp, vay vốn hoặc hỗ trợ chuyên biệt hay không.

Nếu còn nợ, nhà trường có thể tạm dừng việc giải quyết thôi học hoặc chưa trả giấy tờ liên quan cho đến khi xử lý xong.

Bước 4 là nhận quyết định thôi học. Chỉ khi có quyết định hoặc xác nhận chấm dứt học vụ từ nhà trường, sinh viên mới nên coi thủ tục hoàn tất. Đây là căn cứ quan trọng nếu sau này cần chứng minh thời điểm chấm dứt học tập, xử lý học phí, nghĩa vụ quân sự hoặc xin xác nhận học tập.

Bước 5 là làm việc với trường mới khi trúng tuyển. Điểm cần lưu ý ở đây là không nên mặc định mọi trường mới đều yêu cầu nộp bản gốc học bạ hoặc bằng THPT để “giữ hồ sơ”. Theo thực tế tuyển sinh hiện nay, nhiều trường dùng xác nhận nhập học trực tuyến trên hệ thống chung, sau đó chỉ yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu hoặc nộp bản sao có chứng thực theo thông báo nhập học. Vì vậy, trước khi xin thôi học chỉ vì lo phải rút hồ sơ gốc, sinh viên nên đọc kỹ thông báo tuyển sinh và thông báo nhập học của trường dự định vào.

Bước 6 là nộp hồ sơ dự tuyển lại theo đúng hướng dẫn của năm tuyển sinh mới. Tùy phương thức, bạn có thể chỉ cần đăng ký nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh, đăng ký tham gia kỳ thi riêng hoặc nộp hồ sơ theo đề án của trường. Không phải mọi trường hợp “thi lại” đều đồng nghĩa với việc phải đăng ký lại kỳ thi tốt nghiệp THPT.

5. Những lưu ý pháp lý quan trọng khi quyết định thi lại đại học

Lưu ý đầu tiên là nghĩa vụ quân sự. Đối với công dân nam, đây thường là rủi ro pháp lý lớn nhất khi nghỉ học để thi lại. Luật Nghĩa vụ quân sự quy định việc tạm hoãn gọi nhập ngũ chỉ áp dụng cho người đang được đào tạo trình độ đại học, cao đẳng hệ chính quy trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo; đồng thời độ tuổi gọi nhập ngũ có thể kéo dài đến hết 27 tuổi đối với người đã từng được tạm hoãn vì học đại học, cao đẳng. Vì vậy, khi bảo lưu hoặc thôi học, bạn không nên mặc nhiên cho rằng mình vẫn được tiếp tục hoãn. Cần xác minh trực tiếp với cơ quan quân sự địa phương.

Lưu ý thứ hai là hãy kiểm tra trước xem mình có đủ điều kiện chuyển ngành hoặc chuyển trường hay không. Nếu đủ điều kiện theo Điều 16 Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT, đây có thể là cách tiết kiệm thời gian và chi phí hơn rất nhiều so với thi lại từ đầu.

Lưu ý thứ ba là việc công nhận tín chỉ không diễn ra tự động. Nếu sau này trúng tuyển vào trường mới, các học phần đã học ở trường cũ chỉ được xem xét công nhận khi trường mới đối sánh chuẩn đầu ra, nội dung, khối lượng học tập và phương thức đánh giá. Ngoài ra, khối lượng tối đa được công nhận, chuyển đổi theo quy chế chung không vượt quá 50 phần trăm khối lượng học tập tối thiểu của chương trình mới. Vì vậy, không nên giả định rằng các môn đại cương đã học chắc chắn sẽ được miễn toàn bộ.

Lưu ý thứ tư là sinh viên sư phạm phải đặc biệt cẩn trọng. Theo chính sách hiện hành về hỗ trợ học phí và chi phí sinh hoạt cho sinh viên sư phạm, trường hợp đang trong thời gian đào tạo mà chuyển sang ngành khác, tự thôi học, không hoàn thành chương trình đào tạo hoặc bị kỷ luật buộc thôi học có thể phát sinh nghĩa vụ bồi hoàn kinh phí đã được Nhà nước hỗ trợ. Nếu thuộc nhóm này, bạn nên kiểm tra ngay với phòng công tác sinh viên, phòng tài chính hoặc cơ quan đặt hàng, giao nhiệm vụ trước khi nộp đơn thôi học.

Lưu ý thứ năm là học phí và các khoản đã nộp không phải lúc nào cũng được hoàn lại. Pháp luật không có một công thức chung bắt buộc mọi trường phải hoàn 100 phần trăm học phí khi sinh viên xin thôi học. Việc hoàn, khấu trừ, bảo lưu học phí hoặc không hoàn thường phụ thuộc vào thời điểm rút, quy chế tài chính của trường và thông báo thu học phí áp dụng cho học kỳ đó.

Lưu ý thứ sáu là sau khi đã xác nhận nhập học vào một cơ sở đào tạo trong cùng năm tuyển sinh, bạn không thể tiếp tục đi xét tuyển nơi khác trong năm đó, trừ trường hợp được hiệu trưởng cơ sở đã trúng tuyển cho phép. Đây là điểm nhiều bạn bỏ sót khi vừa muốn giữ chỗ ở trường mới, vừa tiếp tục chờ thêm cơ hội khác.

6. Giải đáp các thắc mắc thường gặp về việc thi lại đại học, cao đẳng

Sinh viên năm nhất có được thi lại đại học không?

Có thể thi lại, nhưng nếu muốn bảo lưu vì lý do cá nhân thì thường phải học tối thiểu 1 học kỳ mới đủ điều kiện theo quy chế chung. Nếu mới nhập học và muốn dừng hẳn, phương án thực tế thường là tiếp tục học tạm trong khi dự tuyển lại, hoặc làm thủ tục thôi học theo quy định của trường.

Đang học đại học có phải thôi học ngay mới được đăng ký xét tuyển lại không?

Không nhất thiết. Bạn có thể tham gia tuyển sinh mới mà chưa cần thôi học ngay. Việc thôi học hoặc bảo lưu thường chỉ cần xử lý khi bạn đã xác định sẽ rời trường cũ hoặc cần chấm dứt nghĩa vụ học vụ, tài chính với trường hiện tại.

Bảo lưu có an toàn hơn thôi học không?

Xét về mặt học vụ, có. Bảo lưu giúp bạn giữ lại kết quả đã tích lũy và còn đường quay lại nếu thi lại không đạt. Nhưng bảo lưu không phải lúc nào cũng được chấp thuận, đặc biệt nếu bạn chưa học đủ 1 học kỳ hoặc đang có vấn đề học vụ, kỷ luật.

Tự nghỉ học để ôn thi lại có sao không?

Không nên. Tự ý bỏ học dễ dẫn đến nợ học phí, bị ghi nhận nghỉ không phép, bị buộc thôi học hoặc phát sinh tranh chấp với nhà trường về hồ sơ, học phí, quyền lợi sinh viên. Về pháp lý và hành chính, xin bảo lưu hoặc xin thôi học luôn an toàn hơn.

Tín chỉ ở trường cũ có được mang sang trường mới không?

Có thể được xem xét, nhưng không đương nhiên. Trường mới sẽ đối sánh và quyết định công nhận từng học phần hoặc nhóm học phần. Tỷ lệ công nhận tối đa theo quy chế chung không vượt quá 50 phần trăm khối lượng tối thiểu của chương trình mới.

Sinh viên sư phạm bỏ học để thi lại có phải hoàn tiền hỗ trợ không?

Có khả năng rất cao là phải bồi hoàn nếu thuộc diện đang hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước mà tự thôi học, chuyển ngành hoặc không hoàn thành chương trình. Trước khi quyết định, cần kiểm tra hồ sơ hưởng chính sách của mình và làm việc trực tiếp với nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền thu hồi kinh phí.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

• Học bổ túc văn hóa cấp 3 có được thi đại học hay không?
• Cách Tính Điểm Thi Đại Học: Từ A-Z Theo Quy Chế Mới
• Con bộ đội thi đại học ngành quân đội có được cộng điểm ưu tiên không?