1. Chuẩn bị bài
Truyện đồng thoại là một thể loại truyện độc đáo, sử dụng những nhân vật là loài vật để thể hiện các giá trị, tư tưởng và bài học của con người. Trong truyện "Dế Mèn phiêu lưu ký", Tô Hoài đã sử dụng những nhân vật như Dế Mèn, Dế Choắt và chị Cốc để minh họa cho một loạt các giá trị và tính cách con người.
Dế Mèn là một nhân vật rất đặc biệt, với đôi càng mẫm bóng, vuốt nhọn, và thân màu nâu bóng mỡ. Tính cách của Dế Mèn được mô tả như một chàng thanh niên cường tráng, tự tin và đầy hống hách. Dế Mèn tự tin đeo chiếc áo dài, đi đứng oai vệ và thường hay quát chị Cào Cào, ngứa chân đá anh Gọng Vó. Anh ta mang đến cho độc giả một hình ảnh về sức mạnh và tự tin, nhưng cũng là một ví dụ về kiêu ngạo và sự hống hách quá mức.
Dế Choắt, ngược lại, là một nhân vật yếu đuối, với cánh ngắn củn và râu ria cụt một mẩu. Anh ta được so sánh với một gã nghiện thuốc phiện, mặc áo gi-lê và thường trở nên ngơ ngẩn và lơ đãng. Dế Choắt là biểu hiện của sự yếu đuối và tinh thần đầu hàng, đồng thời cũng là hình ảnh của người dẫn đầu thất bại và không có lòng dũng cảm.
Chị Cốc, mặc dù không được mô tả rộng lớn, nhưng hình ảnh của chị vẫn đủ để làm nổi bật sự béo xù và thái độ ngạo mạn của mình. Chị Cốc thường đứng chỗ mát, rỉa lông và rỉa cánh, tạo nên hình ảnh của một người phụ nữ không chịu trách nhiệm và thích làm đẹp hơn là học hỏi hay chăm chỉ làm việc.
Bài học mà Tô Hoài muốn truyền đạt qua truyện là về sự hậu đậu của những hành động tham lam và ngạo mạn. Sự đối diện giữa Dế Mèn và chị Cốc thể hiện sự xung đột giữa lòng kiêu ngạo và lòng nh human và trách nhiệm. Bằng cách này, tác giả muốn nhấn mạnh sự quan trọng của lòng khiêm tốn và lòng trung hiếu, đồng thời dặn nhắc độc giả về việc không nên coi thường người khác và nhớ trân trọng giá trị của lòng trung hiếu và lòng khiêm tốn.
2. Trả lời câu hỏi
Câu hỏi trang 5 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Hãy chú ý các chi tiết miêu tả Dế Mèn.
Trả lời:
Bóng mượt là lớp áo dế Mèn, từ những càng mẫm hồn nhiên trên đôi chân ốc ở chân, đến cái khoeo nhọn hoắt, đôi cánh trước ngắn hủn hoẳn giờ đã trở nên dài kín đuôi. Toàn bộ thân thể bao phủ bởi lớp áo màu nâu bóng mỡ. Đầu dế, nổi bật, đỏn đả và vô cùng bướng bỉnh, với hai chiếc răng đen nhánh luôn bận rộn nhai cắn.
Một đặc điểm đặc biệt và thú vị của dế Mèn chính là sợi râu dài, uốn cong, chốc chốc vuốt qua hai chân, như ngón tay tinh tế của một nghệ nhân trạm đường. Mỗi sợi râu dường như là một bức tranh vẽ nên những mảng bóng tối và ánh sáng trên đôi chân nhỏ bé của chú dế. Dù là con vật bé nhỏ, nhưng từng chi tiết trên cơ thể của nó được mô tả vô cùng tỉ mỉ, tạo nên hình ảnh sống động và đầy màu sắc của dế Mèn.
Câu hỏi trang 6 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Qua lời kể của Dế Mèn, em hình dung thế nào về Dế Choắt?
Trả lời:
Dế Choắt, so với Dế Mèn, trở nên quái dị và yếu đuối hơn nhiều. Với hình dạng gầy gò, cơ thể anh ta trải qua sự kéo dài không tự nhiên, khiến cho cảm giác về sự yếu đuối trở nên rõ ràng. Dế Choắt cao lêu nghêu, đôi càng bè bè và nặng nề, khiến cho anh ta trở nên không linh hoạt và thiếu sức mạnh. Cánh ngắn củn của Dế Choắt chỉ đến giữa lưng, và mạng sườn của anh ta hở ra, làm tăng thêm vẻ mỏng manh và yếu đuối.
Ngoài ra, ánh nhìn về bản thân không được tốt lắm khi Dế Choắt còn mang một chiếc râu ria cụt ngắn, làm cho khuôn mặt anh ta trở nên kém sức hấp dẫn hơn. Với những đặc điểm về ngoại hình này, Dế Choắt trở thành biểu hiện của sự kém phát triển và yếu đuối, một hình ảnh đối lập hoàn toàn với sự mạnh mẽ và tự tin của Dế Mèn. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở vẻ ngoại hình, mà còn chứa đựng sâu sắc những thông điệp về lòng tự trọng và lòng tự tin trong cuộc sống.
Câu hỏi trang 7 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Hình ảnh Dế Mèn và Dế Choắt mà em hình dung ở phần 3 có điểm tương đồng nào với Dế Mèn và Dế Choắt trong bức tranh bên dưới?
Trả lời:
Dế Mèn đã phát triển mạnh mẽ và to lớn, thể hiện rõ sự trưởng thành trong vóc dáng, trong khi Dế Mèn vẫn giữ vẻ gầy gò, ánh mắt xanh xao, trông mảnh dẻ hơn hẳn so với bạn đồng loại.
Câu hỏi trang 8 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Dế Mèn đã “nghịch ranh” như thế nào?
Trả lời:
Dế Mèn đã tỏ ra "nghịch ranh" một cách không kiềm chế:
- Liều lĩnh cà khịa và gây sự với tất cả mọi người trong xóm.
- Khi tôi phát tiếng nói, không ai dám đáp lại, tất cả đều nhút nhát.
- Ôm mình, hót nhỏng chị Cào Cào, khiến họ phải trố mặt dưới tán cỏ, chỉ dám liếc mắt trộm.
- Thỉnh thoảng gây khó chịu cho anh Gọng Vó bằng cách quấy rối chân anh.
- Tôi tự tưởng mình là một tay xã hội đen "ghê gớm", có thể chiếm đỉnh vị trí cao nhất trong xóm.
Câu hỏi trang 9 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Tai họa mà Dế Mèn kể ở đây là gì? Xảy ra với ai?
Trả lời:
Bi kịch Dế Mèn kể ở đây xuất phát từ sự đùa giỡn dại dột của Dế Mèn khiến cho chị Cốc hiểu lầm, dẫn đến cái chết đáng tiếc của Dế Choắt.
Câu hỏi trang 9 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Em hãy tưởng tượng nét mặt của Dế Mèn lúc này.
Trả lời:
Khuôn mặt của chị Cốc hiện lên trong tình trạng hoảng sợ và trắng bệch, cảm giác hối hận đầy rõ ràng.
3. Luyện tập
Câu 1 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Câu chuyện trên được kể bằng lời của nhân vật nào? Hãy chỉ ra các nhân vật tham gia vào câu chuyện.
Trả lời:
Câu chuyện được chia sẻ qua góc nhìn chân thành và sống động của Dế Mèn, người kể chính của câu chuyện. Trong hành trình này, chúng ta gặp gỡ với các nhân vật độc đáo như Dế Choắt và chị Cốc.
Câu 2 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Dế Mèn đã ân hận về việc gì? Hãy tóm tắt sự việc đó trong khoảng 3 dòng.
Trả lời:
Dưới vẻ ngoại hình mạnh mẽ và tính tình hung dữ của Dế Mèn, chứa đựng một tâm hồn tàn nhẫn và ích kỷ. Anh ta không hiểu rằng sự yếu đuối của người khác không nên làm chế ngự, mà phải được tôn trọng. Dế Mèn, với lòng tự tin cao ngạo, đã quyết định trêu chọc chị Cốc, không hề biết rằng hành động của mình sẽ gây ra một bi kịch thương tâm.
Dế Choắt, với vẻ hình gầy gò và yếu đuối, đã trở thành nạn nhân của lòng ích kỷ và sự tàn bạo của Dế Mèn. Sự chết của Dế Choắt không chỉ là mất mát cho một sinh linh vụng trộm, mà còn là một bài học đau lòng về sự tự tin quá mức và lòng tham vọng không đoán trước được hậu quả.
Cuộc sống, thông qua cái chết đầy thương tâm của Dế Choắt, đã trao cho Dế Mèn một bài học chói lọi về lòng nhân đạo và lòng trí tuệ. Anh ta hóa giải được bức tranh tối tăm về lòng ích kỷ và tự tin quá mức của mình, và từ đó, học được bài học đầu tiên về đạo đức và lòng nhân ái. Đây không chỉ là cái giá quá lớn phải trả cho một trò đùa dại dột, mà còn là hành trình trưởng thành đầy đau thương và lòng hối hận của Dế Mèn trong cuộc hành trình đầy nhiệt huyết và hiểu biết về cuộc sống.
Câu 3 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Dế Mèn đã có sự thay đổi về thái độ và tâm trạng như thế nào sau sự việc trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt? Vì sao có sự thay đổi ấy?
Trả lời:
Sau sự việc trêu chị Cốc dẫn đến cái chết đáng tiếc của Dế Choắt, Dế Mèn có một sự thay đổi đáng kể trong thái độ và tâm trạng:
Ban đầu, khi Dế Mèn nhận thấy Dế Choắt nằm chết, hốt hoảng, hắn quỳ xuống và nhẹ nhàng nâng đầu của Dế Choắt lên. Tâm trạng của Dế Mèn đầy lo sợ và hối hận.
Dần dà, hối hận tăng lên và Dế Mèn bắt đầu thấu hiểu sâu sắc về tội lỗi của mình. Hắn cảm thấy ân hận vì đã thực hiện những hành động ngông cuồng và dại dột, dẫn đến sự thương tâm của Dế Choắt. Cảm giác này tràn ngập tâm hồn của Dế Mèn.
Dế Mèn thương Dế Choắt, đồng thời chịu áp lực của trách nhiệm cho cái chết của người bạn. Hắn ăn năn tội mình và hứa rằng sẽ không tái phạm những hành động ngớ ngẩn và tàn nhẫn như vậy trong tương lai.
Như vậy, sự thay đổi trong thái độ và tâm trạng của Dế Mèn là một hành trình từ hốt hoảng và hối hận đến sự thấu hiểu, thương xót, và án hận về tội lỗi của mình. Dế Mèn đã học từ kinh nghiệm đắt giá này và quyết tâm không tái lập sai lầm trong tương lai.
Câu 4 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Từ các chi tiết “tự hoạ” về bản thân và lời lẽ, cách xưng hô, điệu bộ, giọng điệu, thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt, chị Cốc, em có nhận xét gì về tính cách của nhân vật này?
Trả lời:
Dế Mèn tự họa bản thân mình với sự tự hào và kiêu căng, như một người mạnh mẽ không ai sánh bằng. Trong từng lời lẽ, cách xưng hô coi thường và giọng điệu chế giễu, anh ta thể hiện lòng tự phụ và định kiến về bản thân. Dường như không có chỗ cho lòng trí tuệ hoặc lòng nhân ái trong tâm hồn hẹp hòi của Dế Mèn.
Tính cách hống hách và nghịch ngợm của Dế Mèn chỉ tập trung vào chính mình, không quan tâm đến cam kết xã hội hay lòng nhân ái. Anh ta chỉ biết đến lợi ích cá nhân mình, không để ý đến nỗi đau và khó khăn của người khác. Nhìn nhận thế giới qua lăng kính của lòng ích kỉ, Dế Mèn không chỉ là một nhân vật hống hách mà còn là biểu hiện của sự tự chủ mù quáng và lòng độc ác không lí trí. Đây không chỉ là một bài học đắng ngắt về lòng kiêu ngạo mà còn là một cảnh báo sâu sắc về hậu quả của lòng ích kỉ và thiếu lòng nhân ái trong cuộc sống.
Câu 5 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Ở cuối đoạn trích, sau khi chôn cất Dế Choắt, Dế Mèn đã “đứng lặng giờ lâu” và “nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”. Theo em, đó là bài học gì?
Trả lời:
Dế Mèn đã trải qua một sự thay đổi đáng kể trong cách hắn đối xử và thái độ sau sự việc đau lòng đó. Ban đầu, hắn là một con dế nhỏ tinh quái và ngạo mạn, thường thích trêu chọc và bắt nạt kẻ yếu. Tuy nhiên, sau sự kiện thảm khốc với Dế Choắt, Dế Mèn đã rút ra được một bài học quý báu về tình cảm và tội lỗi.
Dế Mèn hối hận vô cùng vì đã dẫn đến cái chết của Dế Choắt và cảm thấy sự án hận nặng nề. Hắn nhận ra rằng thái độ và lối sống của mình đã gây hậu quả đáng tiếc và thiếu tôn trọng đối với người khác. Dế Mèn đã thay đổi, trở nên biết quan tâm đến mọi người hơn, cư xử đúng đắn và có chừng mực hơn. Hắn học được giá trị của tình thương và tôn trọng trong cuộc sống.
Như vậy, Dế Mèn đã thấu hiểu và thay đổi hoàn toàn cách hành xử, từ con người ngạo mạn và ích kỷ trở thành một người quan tâm và chu đáo, biết trân trọng mọi người xung quanh. Đây là một bài học quý báu về tình thương và sự tôn trọng đối với người khác mà Dế Mèn học từ sự kiện đầy ám ảnh đó.
Câu 6 trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Nhà văn Tô Hoài từng chia sẻ: “Nhân vật trong truyện đồng thoại được nhân cách hoá trên cơ sở đảm bảo không thoát li sinh hoạt có thật của loài vật.”. Dựa vào những điều em biết về loài dế, hãy chỉ ra những điểm “có thật” như thế trong văn bản, đồng thời, phát hiện những chỉ tiết đã được nhà văn “nhân cách hoá”.
Trả lời:
Dế Mèn, với vẻ ngoại hình cực kỳ đặc biệt, sở hữu những đặc điểm giống loài vật không lẫn vào đâu được:
- Đôi càng của Dế Mèn mẫm mặt, bóng bẩy, thể hiện sự linh hoạt và sẵn sàng chiến đấu.
- Những cái vuốt ở chân và ở khoeo cứng dần, nhọn hoắt, như những chiếc vũ khí sắc bén luôn sẵn sàng để đối đầu với thế giới.
- Đôi cánh trước ngắn hủn hoẳn giờ đã trở nên dài, kín đáo đầy quyền lực, chứng tỏ sức mạnh và định kiến của Dế Mèn.
- Thân màu nâu bóng mỡ, tỏa sáng dưới ánh nắng, tượng trưng cho vẻ đẹp không đồng nhất và quyến rũ độc đáo.
- Đầu to từng tảng, đầy bản lĩnh và sự bướng bỉnh, chứa đựng sự kiêu hãnh không giới hạn.
- Hai răng đen nhánh lúc nào cũng nhai, thể hiện sự sẵn lòng để vượt qua mọi thử thách và khó khăn.
- Sợi râu dài uốn cong, chốc chốc đưa hai chân lên vuốt râu, tượng trưng cho sự mưu trí và sự tinh tế trong hành động.
Đặc điểm giống con người của Dế Mèn đầy quyết đoán và hùng dũng:
- Là chàng thanh niên cường tráng, Dế Mèn không bao giờ chịu khuất phục, luôn tự tin và mạnh mẽ.
- Chiếc áo dài kín đáo, xuống tận chấm đuôi, thể hiện sự truyền thống và lòng tự trọng của Dế Mèn.
- Đi đứng oai vệ, với vẻ ngoại hình đầy uy quyền, Dế Mèn là biểu tượng của quyền lực và động lực không ngừng.
- Khi Dế Mèn to tiếng, ai cũng phải nhịn, không ai dám đáp lại, thể hiện sức ảnh hưởng và quyền uy mà Dế Mèn sở hữu.
- Quát chị Cào Cào và ngứa chân đá anh Gọng Vó, là những hành động phản kháng, chứng tỏ lòng kiêu hãnh và không chịu sự kiểm soát từ ai khác.
- Tưởng tượng mình là tay ghê gớm, có khả năng đứng đầu thiên hạ, Dế Mèn thể hiện lòng tự tin và lòng độc lập mạnh mẽ.
- Hung hăng, hống hách, tự đắc và nghịch ranh, là những đặc điểm của tính cách không cam chịu và không chịu sự giới hạn của Dế Mèn.
Công ty Luật Minh Khuê xin gửi quý khách nội dung sau:
