1. Câu 1 (trang 113 SGK Ngữ văn 6 tập 1)
Đọc các câu sau và trả lời câu hỏi:
- Quả trứng hồng hào thăm thẳm, và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả cái chân trời màu ngọc trai nước biển ửng hồng.
- Vài chiếc nhạn mùa thu chao đi chao lại trên mâm bể sáng dần lên cái chất bạc nén.
a. Những từ ngữ in đậm trên các câu trên nhằm chỉ những sự vật nào?
b. Trong những câu trên tác giả sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ đó.
Trả lời:
a. Những từ ngữ in đậm trong các câu trên được sử dụng để diễn tả những hình ảnh sắc nét và đặc sắc của cảnh vật thiên nhiên:
- Quả trứng hồng hào: Diễn tả mặt trời khi mọc, với màu sắc ấm áp và rực rỡ.
- Mâm bạc: Được dùng để chỉ bầu trời, tạo ra hình ảnh của một bầu trời trong veo và sáng bóng.
- Mâm bể: Mô tả mặt biển, tạo ra hình ảnh của một biển cả bao la và hùng vĩ.
- Chất bạc nén: Ẩn dụ cho bình minh, với ánh sáng dần dần bắt đầu lan tỏa trên cảnh vật.
b. Biện pháp tu từ được sử dụng như sau:
- So sánh: Sử dụng so sánh để mô tả kích thước của mâm rộng, so sánh với đường kính của trời, để tạo ra hình ảnh sự rộng lớn và mở cửa của bầu trời.
- Ẩn dụ: Các từ ngữ ẩn dụ được sử dụng để gợi lên hình ảnh mặt trời, bầu trời và biển cả, giúp tăng cường sự hấp dẫn và hình ảnh sống động cho cảnh vật.
Tác dụng của việc sử dụng các từ ngữ đặc tả này là tạo ra một bức tranh sống động và hấp dẫn về cảnh vật thiên nhiên. Chúng giúp người đọc hình dung được cảm giác thực sự của việc chứng kiến mặt trời mọc và cảnh vật xung quanh, từ đó tạo ra một trải nghiệm đọc hấp dẫn và sâu sắc.
2. Câu 2 (trang 114 SGK Ngữ văn 6 tập 1)
Chỉ ra và nêu tác dụng của những biện pháp tu từ được tác giả sử dụng trong những câu sau:
a. Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim.
b. Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió.
Trả lời:
a. Biện pháp tu từ so sánh được tác giả sử dụng khi so sánh mỗi viên cát bắn vào như một viên đạn đã tạo ra hình ảnh độc đáo, sống động và đầy ấn tượng. Cách so sánh này không chỉ làm nổi bật sức mạnh, độ khốc liệt của cơn bão cát, mà còn khiến người đọc hình dung rõ ràng về sự tàn phá của tự nhiên. Mỗi viên cát nhỏ bé trở thành một vũ khí mạnh mẽ, giống như đang tham gia vào một trận chiến khốc liệt, tạo nên một cảnh tượng đáng sợ và nguy hiểm.
b. Biện pháp tu từ nhân hóa được áp dụng khi gió được mô tả như một con người, đang lên kế hoạch và triển khai trận địa một cách tỉ mỉ và mạnh mẽ. Hình ảnh này làm cho thiên nhiên trở nên sống động, có tâm hồn và ý chí như một con người. Nhờ vậy, văn bản trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, đồng thời nhấn mạnh sự dữ dội và tàn bạo của cơn bão. Cách diễn đạt này giúp người đọc cảm nhận rõ ràng hơn về sức mạnh của thiên nhiên và tác động của nó lên cuộc sống con người.
3. Câu 3 (trang 114 SGK Ngữ văn 6 tập 1)
Trong Cô Tô, Nguyễn Tuân sử dụng nhiều hình ảnh so sánh sinh động. Hãy tìm những câu văn sử dụng biện pháp tu từ so sánh trong văn bản này và nêu tác dụng trong từng trường hợp.
Trả lời:
Trong tác phẩm Cô Tô của Nguyễn Tuân, tác giả đã sử dụng nhiều hình ảnh so sánh sinh động để miêu tả vẻ đẹp của vùng đất sau trận bão. Một số câu văn sử dụng biện pháp tu từ so sánh và tác dụng của chúng trong từng trường hợp là:
- "Sau trận bão, chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính lau hết mây hết bụi":
Tác dụng: Hình ảnh so sánh chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính lau sạch bụi mây giúp người đọc hình dung được bầu trời và mặt biển sau cơn bão. Chúng trở nên trong trẻo, tinh khiết, mang lại cảm giác tươi mới, thoáng đãng. Cách so sánh này nhấn mạnh sự thay đổi của thiên nhiên sau trận bão, mang lại cảm giác thanh bình và sảng khoái.
- "Tròn trĩnh như một quả trứng thiên nhiên đầy đặn":
Tác dụng: Hình ảnh so sánh mặt trời tròn trĩnh như quả trứng thiên nhiên đầy đặn tạo ra sự liên tưởng về một mặt trời tròn trịa, tươi sáng, tràn đầy sức sống. Cách so sánh này mang lại cảm giác ấm áp và yên bình, đồng thời làm nổi bật vẻ đẹp của mặt trời trên biển.
- "Y như một mâm lễ phẩm tiến ra từ bình minh để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới trên muôn thưở biển Đông":
Tác dụng: Hình ảnh so sánh mặt trời như một mâm lễ phẩm xuất hiện từ bình minh tạo ra sự liên tưởng về một món quà từ thiên nhiên dành cho con người. Cách so sánh này nhấn mạnh vẻ đẹp và sự kỳ diệu của cảnh bình minh trên biển, đồng thời thể hiện lòng kính trọng đối với những người chài lưới trên biển Đông.
Tác dụng của những biện pháp tu từ so sánh này là làm cho cảnh tượng Cô Tô thêm sinh động, gợi hình gợi cảm, và nhấn mạnh sức mạnh cũng như vẻ đẹp của Cô Tô sau trận bão. Những hình ảnh so sánh này giúp tác phẩm trở nên giàu cảm xúc và hấp dẫn người đọc.
4. Câu 4 (trang 114 SGK Ngữ văn 6 tập 1)
Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) về một cảnh đẹp thiên nhiên trong đó có sử dụng biện pháp tu từ so sánh hoặc ẩn dụ.
Trả lời:
1. Cảnh đẹp thiên nhiên ấn tượng nhất trong em là khung cảnh dòng sông quê hương. Dòng sông nhỏ lặng lẽ chảy dọc theo sườn đê, mang trong mình vẻ đẹp của sự yên bình và thơ mộng. Dòng sông đã chứng kiến và nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ lớn lên, trưởng thành, và vẫn tiếp tục là nguồn sống quan trọng cho người dân quê hương em.
Những mùa phù sa đỏ rực, dòng sông trở nên mạnh mẽ và rực rỡ, như thể giận dữ, với mặt nước đỏ phừng phừng. Nhưng khi trời lặng, dòng sông lại dịu êm, hiền hòa, từng gợn sóng lăn tăn vỗ vào bờ. Từng con thuyền nhỏ chầm chậm trôi theo dòng sông, tạo nên một khung cảnh thơ mộng, thanh bình.
Những ngày nước trong, em có thể nhìn thấy đáy sông, ngỡ tưởng nhìn vào mênh mông vô tận của dòng sông quê hương. Dòng sông như mở ra một thế giới huyền ảo, nơi những ký ức tuổi thơ em in dấu bóng. Dòng sông quê hương như người mẹ hiền ôm ấp và lưu giữ bao kỷ niệm đẹp trong đời mỗi đứa trẻ nông thôn chúng em.
Cảnh đẹp dòng sông quê hương đã in sâu vào tâm trí em, trở thành một phần của tuổi thơ đầy kỷ niệm. Dòng sông là nguồn cảm hứng cho tình yêu quê hương, và là biểu tượng của cuộc sống bình dị, ấm áp của làng quê.
2. Buổi sáng ở hồ nước quê nhà tạo ra một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp, mê hoặc lòng người. Mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu ánh nắng ban mai vàng óng ánh tựa như dòng mật ong tươi ngọt đổ xuống. Những đám mây trắng bồng bềnh trôi nhẹ nhàng trên nền trời xanh ngát, trông giống như những cục bông mềm mại phơi mình dưới ánh mặt trời.
Trên mặt hồ, những cánh sen hồng tươi rực khoe sắc, tựa như những chiếc ô xinh xắn trải đều trên mặt nước trong veo. Đàn cá nhỏ lượn lờ dưới làn nước trong suốt, tạo nên những đường vẽ lấp lánh như những sợi chỉ bạc đan xen, khiến khung cảnh thêm phần sống động.
Tiếng chim ríu rít trên các cành cây xum xuê, hòa cùng âm điệu của làn gió nhẹ thổi qua, tạo nên một bản nhạc thiên nhiên du dương, êm dịu. Hương thơm thoang thoảng của đất đai và cây cỏ mới mẻ quyện hòa trong không khí làm thức tỉnh mọi giác quan. Tất cả mang lại một cảm giác bình yên, thanh thản, như thể hồ nước đang kể một câu chuyện cổ tích ngọt ngào của miền quê yêu dấu.
Quý khách xem thêm bài viết sau:
- Tổng hợp Bộ đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 6 theo cấu trúc mới
- Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích Ngắn gọn nhất lớp 6
