Thưa luật sư, trên thực tế hoạt động của hợp tác xã, vấn đề chia tách hợp tác xã khá phổ biến phụ thuộc vào nhu cầu của các xã viên và tình hình kinh doanh. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về việc tách hợp tác xã? Rất mong nhận được tư vấn từ luật sư.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Người gửi: Ngọc Hoa - Bắc Giang
Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Dân sự của Công ty luật Minh Khuê
>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự, gọi: 1900 6162
Trả lời:
Chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:
1. Cơ sở pháp lý:
2. Hợp tác xã là gì?
Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.
3. Tách hợp tác xã là gì?
Tách hợp tác xã là việc hợp tác xã thực hiện chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ của hợp tác xã hiện có (gọi là hợp tác xã bị tách) để thành lập một hoặc một số hợp tác xã mới (gọi là hợp tác xã được tách) mà không chấm dứt tồn tại của hợp tác xã bị tách.
4. Quy định của pháp luật về tách hợp tác xã
HTX đang hoạt động có hiệu quả, từng bước khẳng định vai trò, vị trí của mình. HTX không ngừng nâng cao thu nhập cho các thành viên, hỗ trợ kinh tế hộ phát triển góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xóa đói giảm nghèo, có những đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, hầu hết các HTX vẫn chưa có sự thay đổi về chất, phạm vi hoạt động chưa được mở rộng. Chưa có nhiều mô hình HTX điển hình, hoạt động kinh doanh có hiệu quả. Nhận thức của xã viên về tổ chức sản xuất, tiêu thụ sản phẩm trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập còn rất hạn chế. Có những HTX sau khi được thành lập nhưng do những mâu thuẫn, tranh chấp nội bộ dẫn đến đình trệ trong hoạt động, các xã viên đồng thuận muốn tách HTX nhưng không nắm rõ được về trình tự, thủ tục, giải quyết các vấn đề phát sinh như công nợ, về tài sản. Luật Minh Khuê nghiên cứu và giải đáp các quy định về tách hợp tác xã như sau;
Theo quy định của Luật Hợp tác xã năm 2012 (Luật HTX), trong quá trình hoạt động của HTX, các thành viên có thể quyết định tách HTX để thực hiện các hoạt động tái cấu trúc lại của HTX phù hợp với nhu cầu và mong muốn của các thành viên. Tách HTX được thực hiện bằng cách chuyển một phần tài sản hiện có, chuyển các quyền và nghĩa vụ của HTX để thành lập HTX mới.
Trong các hình thức tái cấu trúc HTX, thì loại hình tách HTX có đặc thù là HTX trước khi tách sẽ thực hiện chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ để thành lập HTX mới, HTX bị tách sẽ không chấm dứt tồn tại mà sẽ thay đổi đăng ký kinh doanh và HTX được tách sẽ đăng ký thành lập tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Như vậy, tách HTX sẽ có sự khác biệt với chia HTX, nếu như chia HTX thì HTX bị chia sẽ chấm dứt hoạt động sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh, còn tách HTX thì cả HTX bị tách và HTX được tách sẽ vẫn tồn tại và hoạt động sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ghi nhận việc tách.
Hợp tác xã là một loại hình kinh tế tập thể có tư cách pháp nhân, vì thế việc tách HTX xuất phát từ nền tảng lý luận của tách pháp nhân nói riêng và tổ chức lại pháp nhân nói chung. Theo đó, một pháp nhân có thể tách thành nhiều pháp nhân theo quy định của điều lệ hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Sau khi tách, pháp nhân bị tách và pháp nhân được tách thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình phù hợp với mục đích hoạt động của các pháp nhân đó.
4.1. Đặc điểm của tách hợp tác xã
Thứ nhất, tách HTX là một hình thức tái cấu trúc HTX.
Trong các phương thức tái cấu trúc HTX, hình thức tách HTX mang tính đặc trưng khi HTX ban đầu chỉ chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ của HTX để hình thành ra một hoặc một số HTX mới, HTX bị tách sẽ không chấm dứt hoạt động của mình. Việc tái cấu trúc bằng hình thức tách sẽ giúp HTX hoạt động hiệu quả hơn, trong lĩnh vực kinh doanh nhất định. Vì thế, các HTX thực hiện tái cấu trúc bằng hình thức tách là những HTX có đa dạng các ngành nghề khác nhau, muốn HTX tách ra thành các HTX mới đảm nhiệm những ngành nghề kinh doanh nhất định. HTX mới sẽ được chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ, các xã viên nhất định để thực hiện các hoạt động kinh doanh ngành nghề nhất định phù hợp và hiệu quả hơn.
Ngoài ra, các HTX có quy mô lớn, số lượng xã viên quá nhiều làm giảm tính hiệu quả của mô hình HTX. Khi HTX có quy mô quá lớn rất dễ dẫn đến tình trạng mất cân bằng trong việc quản lý HTX. Các xã viên muốn tách HTX nhằm đảm bảo tính hiệu quả hơn đối với các xã viên của HTX.
Thứ hai, sau khi thực hiện tách, HTX bị tách không chấm dứt hoạt động.
Khác với hình thức chia HTX, khi HTX được chia đăng ký thành lập, thì HTX chia sẽ chấm dứt hoạt động. Đối với hình thức tách HTX, thì HTX bị tách vẫn tồn tại cùng với HTX được tách. Việc tách HTX chỉ là việc chuyển một phần tài sản của HTX hiện có sang để thành lập HTX mới, vì thế HTX bị tách sẽ chỉ thay đổi về tài sản và xã viên và vẫn hoạt động kinh doanh.
Thứ ba, HTX bị tách và được tách phải liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ pháp lý.
Các nghĩa vụ pháp lý bao gồm các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ khác của HTX bị tách. Việc liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán hay hợp đồng lao động chỉ phát sinh thời điểm trước khi thực hiện việc tách HTX, còn những khoản nợ sau khi tách thì độc lập với nhau. HTX mới sẽ kế thừa quyền và nghĩa vụ của HTX bị tách.
4.2. Chủ thể thực hiện tách hợp tác xã
Theo quy định của Điều 52 Luật HTX, chủ thể trực tiếp quyết định việc tách HTX là các thành viên của HTX ; bởi lẽ, việc tách HTX sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền lợi hợp pháp của các thành viên trong HTX. Các thành viên có quyền bình đẳng, quyền biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp vào HTX.
Thông qua biểu quyết tại Đại hội thành viên, các thành viên có quyền quyết định việc HTX có thực hiện tách hay không, tỷ lệ thông qua nghị quyết của Đại hội thành viên HTX được pháp luật quy định cụ thể. Việc thực hiện quyền biểu quyết về tách HTX thể hiện quyền tự do ý chí của các thành viên.
Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý của HTX, vì thế, khi đại hội thành viên thông qua nghị quyết về việc tách HTX, hội đồng quản trị có trách nhiệm gửi thông báo bằng văn bản cho các chủ nợ, các tổ chức và cá nhân có quan hệ kinh tế với HTX về quyết định tách và giải quyết các vấn đề có liên quan trước khi tiến hành thủ tục thành lập HTX mới.
Việc tách HTX được thực hiện phải thông qua các thủ tục đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền bao gồm:
Thứ nhất, đăng ký thành lập HTX mới được tách ra từ HTX ban đầu.
Việc thực hiện thủ tục này là do người đại diện theo pháp luật của HTX được tách thực hiện tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Chỉ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, thì HTX được tách mới thực hiện các hoạt động kinh doanh. Hồ sơ đăng ký thành lập HTX mới phải kèm theo biên bản và nghị quyết của Đại hội thành viên HTX bị tách.
Thứ hai, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh của HTX bị tách.
Người đại diện theo pháp luật của HTX bị tách sẽ thực hiện thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh, sự thay đổi có thể về vốn điều lệ của HTX, về số lượng xã viên của HTX hoặc về các quyền và nghĩa vụ của HTX bị tách.
Các hồ sơ, trình tự, thủ tục tách HTX được thực hiện thông qua cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hồ sơ và trình tự thủ tục tách tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền được pháp luật quy định.
4.3. Các nguyên tắc khi thực hiện việc tách hợp tác xã
Trong quá trình thực hiện việc tách HTX, các chủ thể phải tuân thủ các nguyên tắc nhất định để đảm bảo việc tách HTX đúng theo quy định của pháp luật. Các nguyên tắc của việc tách HTX là:
Thứ nhất, các thành viên của HTX có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau trong việc quyết định tách HTX. Khi hội đồng quản trị của HTX đề xuất và xây dựng phương án tách HTX, phải được Đại hội thành viên quyết định. Trong cuộc họp của Đại hội thành viên quyết định về việc tách HTX phải được các thành viên thảo luận dân chủ, tỷ lệ biểu quyết thông qua nghị quyết phải đảm bảo ít nhất 75% các thành viên dự họp đồng ý.
Thứ hai, tuân thủ trình tự, thủ tục và hồ sơ khi thực hiện việc tách HTX. Trình tự, thủ tục, thẩm quyền của các cơ quan trong HTX thực hiện các bước, quyết định các vấn đề phải tuân thủ quy định của pháp luật. Hội đồng quản trị đề xuất, xây dựng phương án tách, Đại hội thành viên quyết định. Hồ sơ tách HTX cũng được phân thành hồ sơ thành lập mới của HTX được tách và hồ sơ thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh của HTX bị tách.
Thứ ba, trách nhiệm pháp lý liên đới sau khi tách HTX. Với bản chất của việc tách HTX, thì HTX bị tách và được tách đều tồn tại sau khi tách. HTX bị tách và HTX được tách cùng nhau liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác của HTX bị tách. Nghĩa là, các chủ nợ, chủ thể quyền có quyền yêu cầu bất kỳ HTX nào (HTX bị tách và HTX được tách) có trách nhiệm phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ đối với mình.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Bộ phận tư vấn pháp luật Dân sự - Công ty luật Minh Khuê
