nhưng hiện tượng thanh niên vi phạm pháp luật vẫn diễn ra hằng ngày. 

1. Một số khái niệm cơ bản

Thanh niên là ai 

Theo Điều 1 Luật thanh niên năm 2020, thanh niên được quy định là những người từ đủ 16 tuổi cho tới 30 tuổi. Đây là giai đoạn khá quan trọng trong việc hình thành suy nghĩ một cách chín chắn, đầy đủ và là khởi điểm cho việc bắt đầu phải chịu trách nhiệm pháp lý trước những hành vi vi phạm pháp luật. Về cơ sở khoa học, tâm sinh lý của thanh, thiếu niên ở giai đoạn từ 16 tuổi còn non nớt, chưa hoàn thiện nên dễ bị tổn thương, dễ bị lợi dụng làm lệch lạc về hành vi, thái độ và nhận thức điều này đồng nghĩa với việc dễ bị vi phạm quyền lợi và lợi ích hợp pháp cũng như có nguy cơ gây ra các hành vi vi phạm pháp luật với tỉ lệ cao.

Hành vi vi phạm pháp luật là gì ?

Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi do chủ thể có năng lực pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Vi phạm pháp luật bao gồm các loại sau đây:

- Vi phạm pháp luật hình sự;

- Vi phạm pháp luật Dân sự;

- Vi phạm hành chính;

- Vi phạm kỷ luật nhà nước.

2. Dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật

Thứ nhất, vi phạm pháp luật là hành vi xác định của con người. Hành vi của con người thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động. Những trạng thái vô thức của con người không được coi là hành vi. Chủ thể của hành vi pháp luật phải là những người có khả năng nhận thức và điều khiển được hành vi của mình. Khả năng này do pháp luật quy định phụ thuộc vào độ tuổi và năng lực lý trí của chủ thể.

Thứ hai, vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật và xâm hại đến quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Hành vi trái pháp luật là những hành vi được các chủ thể thực hiện không đúng với quy định của pháp luật, có nghĩa là dù hành vi của chủ thể xâm phạm hay trái với quy định của quy tắc tập quán, đạo đức, tín điều tôn giáo, nội quy của tổ chức nhất định mà ở đó pháp luật không cấm, không xác lập và bảo vệ thì không bị cọi là trái pháp luật.

Thứ ba, vi phạm pháp luật là hành vi có lỗi của chủ thể. Lỗi là yếu tố thể hiện thái độ của chủ thể đối với hành vi trái pháp luật của mình. Chủ thể có khả năng nhận thức về hành vi của mình nhưng cố ý hay vô ý thực hiện hành vi trái pháp luật thì bị coi là có lỗi. Như vậy, vi phạm pháp luật trước hết phải là hành vi trái pháp luật, nhưng không phải mọi hành vi trái pháp luật là vi phạm pháp luật.

Thứ tư, vi phạm pháp luật là hành vi do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện. Năng lực trách nhiệm pháp lý là khả năng chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thể. Năng lực chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật gắn với độ tuổi và khả năng lý trí và tự do ý chí của chủ thể. Căn cứ vào loại quan hệ xã hội cũng như tầm quan trọng, tính chất của loại quan hệ xã hội được điều chỉnh bằng pháp luật, pháp luật quy định độ tuổi chịu trách nhiệm pháp lý khác nhau.

Các yếu tố cấu thành nên vi phạm pháp luật gồm có: mặt khách quan của vi phạm pháp luật (là toàn bộ những yếu tố biểu hiện ra bên ngoài của vi phạm pháp luật); khách thể của vi phạm pháp luật (là những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ); chủ thể của vi phạm pháp luật (là những chủ thể có năng lực pháp lý và đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật).

Trong các loại hành vi vi phạm pháp luật gồm hành vi vi phạm hình sự (tội phạm); vi phạm hành chính; vi phạm dân sự; vi phạm kỷ luật nhà nước thì vi phạm hình sự là hành động nguy hiểm cao nhất đối với toàn xã hội.

3. Thực trạng vấn đề vi phạm pháp luật trong giới thanh niên

Theo thống kê của các cơ quan pháp luật gần đây cho thấy rằng tình hình vi phạm pháp luật của thanh niên ngày càng tăng. Các loại vi phạm pháp luật không chỉ tăng về số lượng mà chủ thể và tính chất nguy hiểm của vụ việc cũng tăng lên. Đáng báo động là tình trạng vi phạm pháp luật của thanh niên diễn ra ở nhiều lĩnh vực của đời sống như: kinh tế, xã hội, an ninh trật tự, văn hóa….

Theo số liệu của Cục cảnh sát điều tra tội phạm hình sự – Bộ Công An, chỉ riêng trong 5 năm (2000 – 2005) thực hiện đề án 4 Đấu tranh phòng chống tội phạm xâm hại trẻ em và phạm tội trong lứa tuổi vị thành niên thuộc Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm, đã phát hiện 47.000 vụ vi phạm pháp luật hình sự do 64.500 người trong độ tuổi vị thành niên gây ra. Trong đó, đối tượng từ 16 – 18 tuổi chiếm 52%. Phạm tội giết người có 616 người, chiếm 1,3%; phạm tội cướp, cưỡng đoạt, cướp giật có 5169 người, chiếm 11%; phạm tội trộm cắp tài sản có 30.235 người, chiếm 64,3%; phạm tội cố ý gây thương tích, gây mất trật tự công cộng có 10.188 người, chiếm 21,6%.

Từ năm 2005 – 2007, tình hình phạm tội ở lứa tuổi thành niên đang có dấu hiệu ngày càng cao hơn, cả về mức độ lẫn sự nghiêm trọng của các vụ án. Chỉ trong năm 2006, riêng trẻ em dưới 14 tuổi có gần 8000 vụ vi phạm pháp luật, chiếm đến 70% tội phạm vị thành niên (VTN). Con số này là một lời cảnh báo về tình trạng trẻ em nhỏ tuổi phạm tội. Đặc biệt đáng lo ngại là cùng với sự phát triển của đất nước, thời gian gần đây (hầu hết là ở những thành phố lớn, nơi đô thị có điều kiện kinh tế xã hội phát triển) đã nổi lên tình trạng một số thanh niên, học sinh sinh viên, độ tuổi từ 14 đến 18, tụ tập ăn chơi thác loạn hoặc hình thành các băng nhóm tội phạm, tổ chức các vụ cướp giật, giết người hoặc đâm chém nhau hết sức nghiêm trọng, gây xôn xao dư luận mà các phương tiện thông tin đại chúng đã thường xuyên đăng tải. Thống kê của ngành Công an cho biết hiện tại cả nước có khoảng 20.000 trẻ em trong độ tuổi tới trường lang thang bụi đời, tụ tập băng nhóm ngoài xã hội. Đó chính là mầm mống của tội phạm đã và đang nảy sinh trong lứa tuổi VTN.

Tình trạng vi phạm pháp luật của thanh niên ngày càng tăng theo mỗi năm. Theo tổng kết sơ bộ của Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm (Bộ Công an), trong 6 tháng đầu năm 2011, Cục đã xử lý 15.000 vụ phạm pháp hình sự, xử lý trên 22.000 đối tượng, trong đó có hơn 75% là thanh thiếu niên. Điều đáng nói là so với những năm trước, đối tượng phạm tội ngày càng trẻ hóa và hành vi phạm tội cũng như tính chất mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng hơn. Và cho tới nay, những thanh niên vi phạm pháp luật gây ra những sự vụ nghiêm trọng vẫn chưa có sự giảm đáng kể.

Đơn cử là theo Báo cáo nghiên cứu pháp luật về phòng ngừa, xử lý, phục hồi tái hoà nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật và tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam của nhóm tác giả trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam với UNICEF cho thấy rằng, tỷ lệ thanh niên, đặc biệt là người chưa đủ 18 tuổi vi phạm pháp luật khá cao. Tính đến năm 2019, trung bình, mỗi năm có gần 13.000 người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Tỷ lệ này biến động qua từng năm nhưng không có sự giảm sút đáng kể. Điều đáng nói tới là hành vi vi phạm pháp luật trong giới thanh thiếu niên đang ngày càng trẻ hoá thậm chí ảnh hưởng tới cả đối tượng trẻ em.

4. Nguyên nhân dẫn tới việc thanh niên vi phạm pháp luật

Nguyên nhân khách quan: đây là là những nguyên nhân bắt nguồn từ gia đình, nhà trường và xã hội.

Bản thân những yếu tố trên (gia đình, nhà trường và xã hội) có ảnh hưởng không nhỏ tới việc hình thành và sự phát triển lành mạnh về đạo đức và ý thức của mỗi thanh niên. Ngay từ khi còn nhỏ, gia đình là nền tảng hình thành nhân cách cho mỗi người. Thực tế cho thấy, phần lớn thanh niên vi phạm pháp luật đều có hoàn cảnh gia đình không tốt, thiếu sự quan tâm, các bậc phụ huynh thì buông lỏng con em khiến cho chúng có cơ hội tiếp cận với văn hóa không tốt, hình thành trong suy nghĩ những hành vi phạm pháp. Nhà trường là bước đi đầu tiên cho mỗi người bước ra khỏi sự chở che của gia đình, từ bạn bè, thanh thiếu niên dễ dang tiếp thu cả những thói quen xấu và tốt. Có nhiều trường hợp do ghen tỵ với bạn bè mà nhiều thanh niên đã trở thành kẻ sát nhân, gây ra những vụ án động trời làm đau lòng các bậc làm cha mẹ. Theo sau nhà trường, môi trường lớn, phức tạp và nhiều cám dỗ hơn là xã hội. Khi bên ngoài luôn xảy ra nhiều trường hợp vi phạm pháp luật nghiêm trọng, đe dọa sự tồn tại yên bình của xã hội thì đó chính là nguồn khiến cho tâm lý của thanh niên bị ảnh hưởng. Đơn cử là dưới sự phát triển của công nghệ thông tin, các văn hoá phẩm mạng được lưu truyền rộng rãi, việc không kiểm soát được toàn bộ các nội dung tranh ảnh, phim truyện, video truyền tải tới người nghe, người xem, người đọc khiến không ít văn hoá phẩm mạng có tính bạo lực, kích động thanh niên vi phạm pháp luật được truyền tải đi và được hoan nghênh, cổ suý trong lớp trẻ. Việc thanh niên bắt chước theo các video có nội dung vi phạm diễn ra rất nhiều. Và một thực trạng đang buồn là chính thể hệ trẻ em có vẻ cũng thích thú và khá đam mê với các nội dung không lành mạnh đó. 

Nguyên nhân chủ quan: đây là nguyên nhân gây ra bởi chính bản thân mỗi người.

Gia đình, nhà trường và xã hội chỉ là một phần. Cái chính là xuất phát từ ý thức chủ quan của cá nhân người thanh niên. Sống trong một môi trường tốt, được tạo điều kiện hết sức để phát triển nhưng nếu những thanh niên đó cố tình đi lệch lạc thì điều tất yếu không tránh khỏi là gây ra tai họa cho mình và ảnh hưởng nghiêm trọng tới người bị hại (như trường hợp của Nguyễn Đức Nghĩa). Xét cho cùng, trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân nào cũng quan trọng. Trước thực trạng và nguyên nhân trên, thiết nghĩ cần phải đề ra những giải pháp khắc phục tình trạng thanh niên vi phạm pháp luật một cách có hiệu quả.

5. Giải pháp kiến nghị

Do nhận thức về pháp luật còn hạn chế, công tác giáo dục pháp luật chưa thực sự hiệu quả nên mới dẫn tới việc thanh niên vi phạm pháp luật. Từ điều đó, nhà trường và xã hội cấp thiết phải quan tâm tới việc giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên và trẻ em ngay từ lúc mới bắt đầu những bài học căn bản để ý thức pháp luật có thời gian ngấm sâu vào nhận thức của giới trẻ.  Để làm tốt công tác này ngoài việc giáo dục ở nhà trường thì cần phải có sự kết hợp hài hòa trong giáo dục gia đình và cộng đồng.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật của nước nhà cũng cần phải mạnh mẽ hơn nữa trong việc sử phạt các hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời cũng cần phát triển hệ thống pháp luật nột cách chặt chẽ, hoàn thiện để không có những lỗ hổng khiến cho thanh niên bám vào đó mà ngang nhiên thực hiện hành vi vi phạm của mình.

Điều quan trọng là việc mỗi thanh niên phải tự ý thức được hành vi của bản thân, học tập và rèn luyện để nhân cách phát triển một cách lành mạnh và toàn diện

Trân trọng!