Thi hành án dân sự là giai đoạn thực hiện sau khi có bản án của tòa, là một thủ tục quan trọng trong lĩnh vực tư pháp để đảm bảo bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Trong quá trình này, việc xác định và xử lý tài sản của người phải thi hành án (THA) là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo quyền và lợi ích cho người được thi hành án. Tuy nhiên, để đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế, ổn định đời sống, và tuân thủ quy định pháp luật theo thứ tự kê biên tài sản khi thi hành án cụ thể. Việc nắm vững thứ tự này có ý nghĩa quan trọng đối với cả cơ quan thi hành án, người được thi hành án, và người phải thi hành án.
1. Quy định về kê biên tài sản
Việc kê biên tài sản là sự cân bằng giữa việc đảm bảo quyền lợi của người được thi hành án và việc bảo vệ tối thiểu tài sản, điều kiện sống của người phải thi hành án. Luật Thi hành án Dân sự 2008 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 đã quy định về kê biên tài sản.
Trước khi kê biên tài sản là bất động sản ít nhất là 03 ngày làm việc, Chấp hành viên thông báo cho đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế, đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, tài sản kê biên, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án.
Trường hợp đương sự vắng mặt thì có thể ủy quyền cho người khác thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình. Trường hợp đã được thông báo hợp lệ mà đương sự hoặc người được ủy quyền vắng mặt thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên, nhưng phải mời người làm chứng và ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên. Trường hợp không mời được người làm chứng thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên nhưng phải ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên.
Khi kê biên đồ vật, nhà ở, công trình kiến trúc nếu vắng mặt người phải thi hành án hoặc người đang quản lý, sử dụng tài sản đó mà phải mở khóa, phá khóa, mở gói thì Chấp hành viên thực hiện theo quy định tại Điều 93 của Luật này.
Việc kê biên tài sản phải lập biên bản. Biên bản phải ghi rõ giờ, ngày, tháng, năm kê biên, họ, tên Chấp hành viên, đương sự hoặc người được ủy quyền, người lập biên bản, người làm chứng và người có liên quan đến tài sản; diễn biến của việc kê biên; mô tả tình trạng từng tài sản, yêu cầu của đương sự và ý kiến của người làm chứng. Biên bản kê biên có chữ ký của đương sự hoặc người được ủy quyền, người làm chứng, đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế, Chấp hành viên và người lập biên bản.
2. Thứ tự kê biên tài sản khi thi hành án?
Việc kê biên tài sản là khâu then chốt trong quy trình thi hành án dân sự, nhằm chuyển hóa tài sản của người phải thi hành án (THADS) thành tiền để thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Mục đích của việc quy định thứ tự kê biên là nhằm thiết lập một cơ chế thực hiện công bằng, minh bạch, đảm bảo tối đa quyền lợi của người được THADS, đồng thời hạn chế sự xáo trộn không cần thiết đến cuộc sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất kinh doanh của người phải THADS.
Thứ nhất, Kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm: Trước khi kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định của pháp luật, Chấp hành viên yêu cầu cơ quan đăng ký cung cấp thông tin về tài sản, giao dịch đã đăng ký.
Thứ hai, Kê biên, xử lý tài sản đang cầm cố, thế chấp: Trường hợp người phải thi hành án không còn tài sản nào khác hoặc có tài sản nhưng không đủ để thi hành án, Chấp hành viên có quyền kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án đang cầm cố, thế chấp nếu giá trị của tài sản đó lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm và chi phí cưỡng chế thi hành án.
Thứ ba, Kê biên tài sản của người phải thi hành án đang do người thứ ba giữ: Trường hợp xác định người thứ ba đang giữ tài sản của người phải thi hành án, kể cả trường hợp tài sản được xác định bằng bản án, quyết định khác thì Chấp hành viên ra quyết định kê biên tài sản đó để thi hành án; trường hợp người thứ ba không tự nguyện giao tài sản thì Chấp hành viên cưỡng chế buộc họ phải giao tài sản để thi hành án. Trường hợp tài sản kê biên đang cho thuê thì người thuê được tiếp tục thuê theo hợp đồng đã giao kết.
Thứ tư, kê biên vốn góp: Chấp hành viên yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức nơi người phải thi hành án có vốn góp cung cấp thông tin về phần vốn góp của người phải thi hành án để kê biên phần vốn góp đó. Trong trường hợp cần thiết, Chấp hành viên yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác định phần vốn góp của người phải thi hành án; trưng cầu tổ chức, cá nhân có chuyên môn xác định phần giá trị vốn góp của người phải thi hành án để cưỡng chế thi hành án.
Thứ năm, kê biên tài sản gắn liền với đất, kê biên nhà ở: Khi kê biên tài sản là công trình xây dựng gắn liền với đất phải kê biên cả quyền sử dụng đất, trừ trường hợp quyền sử dụng đất không được kê biên theo quy định của pháp luật hoặc việc tách rời tài sản kê biên và đất không làm giảm đáng kể giá trị tài sản đó.
Việc kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải thi hành án và gia đình chỉ được thực hiện sau khi xác định người đó không có các tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để thi hành án, trừ trường hợp người phải thi hành án đồng ý kê biên nhà ở để thi hành án.
Khi kê biên nhà ở phải kê biên cả quyền sử dụng đất gắn liền với nhà ở. Trường hợp nhà ở gắn liền với đất thuộc quyền sử dụng của người khác thì Chấp hành viên chỉ kê biên nhà ở và quyền sử dụng đất để thi hành án nếu người có quyền sử dụng đất đồng ý. Trường hợp người có quyền sử dụng đất không đồng ý thì chỉ kê biên nhà ở của người phải thi hành án, nếu việc tách rời nhà ở và đất không làm giảm đáng kể giá trị căn nhà.
Khi kê biên nhà ở của người phải thi hành án đang cho thuê, cho ở nhờ thì Chấp hành viên phải thông báo ngay cho người đang thuê, đang ở nhờ biết. Trường hợp tài sản kê biên là nhà ở, cửa hàng đang cho thuê được bán đấu giá mà thời hạn thuê hoặc thời hạn lưu cư vẫn còn thì người thuê có quyền tiếp tục được thuê hoặc lưu cư theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Thứ sáu, kê biên đồ vật bị khóa, đóng gói: Khi kê biên đồ vật đang bị khóa hoặc đóng gói thì Chấp hành viên yêu cầu người phải thi hành án, người đang sử dụng, quản lý đồ vật mở khóa, mở gói; nếu họ không mở hoặc cố tình vắng mặt thì Chấp hành viên tự mình hoặc có thể thuê cá nhân, tổ chức khác mở khóa, phá khóa hoặc mở gói, trong trường hợp này phải có người làm chứng. Người phải thi hành án phải chịu thiệt hại do việc mở khóa, phá khóa, mở gói.
Thứ bảy, kê biên phương tiện giao thông, hoa lợi: Trường hợp kê biên phương tiện giao thông của người phải thi hành án, Chấp hành viên yêu cầu người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng phương tiện đó phải giao giấy đăng ký phương tiện đó, nếu có.
Đối với phương tiện giao thông đang được khai thác sử dụng thì sau khi kê biên Chấp hành viên có thể thu giữ hoặc giao cho người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng, bảo quản nhưng không được chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp.
Trường hợp giao cho người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng phương tiện giao thông thì Chấp hành viên cấp cho người đó biên bản thu giữ giấy đăng ký để phương tiện được phép tham gia giao thông.
Trường hợp người phải thi hành án có tài sản mang lại hoa lợi, Chấp hành viên kê biên hoa lợi đó để bảo đảm thi hành án. Đối với hoa lợi là lương thực, thực phẩm thì khi kê biên, Chấp hành viên phải để lại một phần để người phải thi hành án và gia đình họ sinh sống.
3. Thanh toán tiền, trả tài sản thi hành án
Số tiền thi hành án, sau khi trừ các chi phí thi hành án và khoản tiền quy định tại khoản 5 Điều 115 Luật thi hành án dân sự thì được thanh toán theo thứ tự sau đây:
- Tiền cấp dưỡng; tiền lương, tiền công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động; tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất về tinh thần;
- Án phí, lệ phí Tòa án;
- Các khoản phải thi hành án khác theo bản án, quyết định.
Trường hợp có nhiều người được thi hành án thì việc thanh toán tiền thi hành án được thực hiện như sau:
- Việc thanh toán được thực hiện theo thứ tự quy định tại khoản 1 Điều này; trường hợp trong cùng một hàng ưu tiên có nhiều người được thi hành án thì việc thanh toán được thực hiện theo tỷ lệ số tiền mà họ được thi hành án;
- Số tiền thi hành án thu theo quyết định cưỡng chế thi hành án được thanh toán cho những người được thi hành án tính đến thời điểm có quyết định cưỡng chế đó; số tiền còn lại được thanh toán cho những người được thi hành án theo các quyết định thi hành án khác tính đến thời điểm thanh toán;
- Sau khi thanh toán theo quy định tại điểm a và điểm b khoản này, số tiền còn lại được trả cho người phải thi hành án.
Trường hợp xử lý tài sản cầm cố, thế chấp mà bên nhận cầm cố, thế chấp là bên được thi hành án hoặc trường hợp bán tài sản mà bản án, quyết định tuyên kê biên để bảo đảm thi hành một nghĩa vụ cụ thể thì số tiền thu được từ việc bán tài sản cầm cố, thế chấp, bị kê biên được ưu tiên thanh toán cho bên nhận cầm cố, thế chấp hoặc bên có nghĩa vụ được bảo đảm sau khi trừ án phí của bản án, quyết định đó, chi phí cưỡng chế và khoản tiền quy định tại khoản 5 Điều 115 Luật thi hành án dân sự sửa đổi, bổ sung 2025.
Trường hợp xử lý tài sản cầm cố, thế chấp mà bên nhận cầm cố, thế chấp không phải là người được thi hành án thì người nhận cầm cố, thế chấp được ưu tiên thanh toán trước khi thanh toán các khoản theo quy định tại Điều 47 Luật thi hành án dân sự sửa đổi, bổ sung 2025.
Lưu ý: Nếu bên nhận cầm cố, thế chấp không phải là người được thi hành án trong bản án đó, họ vẫn được ưu tiên thanh toán trước: Tiền cấp dưỡng; tiền lương, tiền công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động; tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất về tinh thần. Ưu tiên bảo vệ các quyền lợi thiết yếu của con người, liên quan trực tiếp đến cuộc sống, sức khỏe, thu nhập và nhân thân.
Ưu tiên thanh toán các nghĩa vụ tài chính công liên quan đến việc giải quyết vụ án. Các khoản phải thi hành án khác theo bản án, quyết định: Bao gồm các nghĩa vụ tài sản thông thường khác như nợ vay, hợp đồng, các khoản bồi thường tài sản.
Kết luận
Thứ tự kê biên tài sản và thanh toán, trả tài sản khi thi hành án được thiết lập theo một trật tự ưu tiên rõ ràng, bảo vệ các quyền lợi cơ bản và thiết yếu của con người trước. Việc phân định này là cần thiết để cân bằng giữa mục tiêu đảm bảo thi hành bản án và giữ gìn cuộc sống tối thiểu cho người được hưởng quyền lợi. Ưu tiên cao nhất luôn dành cho các nghĩa vụ liên quan đến nhân thân như tiền cấp dưỡng, tiền lương, hoặc bồi thường thiệt hại về sức khỏe và tính mạng, thể hiện tính nhân văn sâu sắc của cơ chế pháp lý. Sau đó mới đến các khoản tài chính công như án phí và cuối cùng là các nghĩa vụ tài sản thông thường khác.
Đối với tài sản đã được bảo đảm bằng cầm cố hoặc thế chấp, số tiền thu được từ tài sản đó sẽ được ưu tiên thanh toán cho người nhận bảo đảm trước khi phân bổ cho các nghĩa vụ khác, nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận và quyền tài sản đã được xác lập trước đó. Việc tuân thủ nghiêm ngặt trật tự này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình phân chia tài sản, từ đó bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả các bên liên quan trong thủ tục thi hành án dân sự.
Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!
