1. Tình huống thực tế
Chị HLV là người đang có đơn khởi kiện với tư cách là nguyên đơn trong vụ kiện “chia di sản thừa kế” là một căn nhà của bà ngoại mình. Sau khi nộp đơn, Tòa án Tp. HCM có Thông báo về việc trả lại đơn kiện, theo đó hướng dẫn chị Vân làm thủ tục đăng ký khai tử trễ hạn hoặc yêu cầu tuyên bố đã chết đối với ông ngoại của chị. Vì cho rằng chưa có giấy tờ chứng minh ông ngoại chị đã chết – như trình bày trong đơn kiện.
Trên thực tế, ông ngoại chị (ông PL) đã qua đời tại Qui Nhơn từ năm 1970. Mộ phần hiện đang chôn tại nghĩa trang phật giáo Qui Nhơn. Hiện nay, cha mẹ chị Vân cũng đều đã qua đời, còn các cậu, dì thì người đã chết, người đang ở nước ngoài.
Vậy chị phải làm gì để có được Giấy chứng tử hay Quyết định tuyên bố đã chết của ông Phan Lâm – để bổ sung hồ sơ kiện như yêu cầu của Tòa án ?
>> Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162
2. Trả lời
Trường hợp của chị Vân gọi là “ thủ tục đăng ký khai tử quá hạn” – được qui định tại Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2005.
Đây không phải là trường hợp phải làm thủ tục yêu cầu tòa tuyên bố ông Phan Lâm đã chết. Vì muốn yêu cầu tòa tuyên bố một người nào đó đã chết thì trước hết phải nộp đơn yêu cầu tòa tuyên bố người đó mất tích. Tức là không ai biết tăm hơi gì về người đó ở đâu. Trong khi đó, ông ngoại chị đang mồ yên mả đẹp ở Qui Nhơn – nên không phải là “mất tích”. Chỉ cần làm thủ tục đăng ký khai tử quá hạn.
Đăng ký khai tử quá hạn là gì?
Về nguyên tắc, khi có người nào chết thì thân nhân phải đăng ký khai tử trong thời hạn 15 ngày. Nếu quá thời hạn trên mà chưa đăng ký và muốn đăng ký thì phải đăng ký theo thủ tục đăng ký quá hạn.
Thân nhân của người chết có trách nhiệm đi khai tử, nếu người chết không có thân nhân, thì chủ nhà hoặc người có trách nhiệm của cơ quan, đơn vị tổ chức, nơi người đó cư trú hoặc công tác trước khi chết đi khai tử .
Thẩm quyền giải quyết việc đăng ký khai tử quá hạn
UBND cấp xã phường thực hiện việc đăng ký khai tử quá hạn. Cụ thể :
- UBND cấp phường, nơi cư trú cuối cùng của người chết thực hiện việc đăng ký khai tử.
- Trong trường hợp không xác định được nơi cư trú cuối cùng của người chết, thì UBND cấp phường nơi người đó chết thực hiện việc đăng ký khai tử.
3. Thủ tục đăng ký khai tử quá hạn
Người đi đăng ký khai tử quá hạn phải nộp các giấy tờ theo quy định tại khoản 1 Điều 21 của Nghị định. Cụ thể :
1. Giấy báo tử hoặc giấy tờ thay cho Giấy báo tử.
2. Giấy tờ thay cho Giấy báo tử Đối với người chết tại nhà ở nơi cư trú là "Văn bản xác nhận việc chết của người làm chứng.
3. Đơn đề nghị giải quyết việc đăng ký khai tử quá hạn.
Như vậy, hồ sơ đăng ký khai tử quá hạn cho ông Phan Lâm sẽ gồm:
Hồ sơ đăng ký khai tử gồm:
1- Tờ khai đăng ký khai tử;
2- Giấy báo tử hoặc giấy tờ thay thế Giấy báo tử do cơ quan có thẩm quyền cấp. Giấy tờ thay thế giấy báo tử:
- Đối với người chết tại cơ sở y tế: Thủ trưởng cơ sở y tế cấp Giấy báo tử;
- Đối với người chết do thi hành án tử hình: Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình cấp giấy xác nhận việc thi hành án tử hình thay Giấy báo tử;
- Đối với người bị Tòa án tuyên bố là đã chết: Bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án thay Giấy báo tử;
- Đối với người chết trên phương tiện giao thông, chết do tai nạn, bị giết, chết đột ngột hoặc chết có nghi vấn: Văn bản xác nhận của cơ quan công an hoặc kết quả giám định của Cơ quan giám định pháp y thay Giấy báo tử.
3- Văn bản ủy quyền trong trường hợp ủy quyền thực hiện việc đăng ký khai tử.
Nếu người được ủy quyền là ông, bà, cha, mẹ, con, vợ, chồng, anh, chị, em ruột của người ủy quyền thì văn bản ủy quyền không phải công chứng, chứng thực, nhưng phải có giấy tờ chứng minh mối quan hệ với người ủy quyền.
Giấy tờ phải xuất trình
- Hộ chiếu hoặc chứng minh nhân dân hoặc thẻ căn cước công dân hoặc các giấy tờ khác có dán ảnh và thông tin cá nhân do cơ quan có thẩm quyền cấp, còn giá trị sử dụng để chứng minh về nhân thân của người có yêu cầu đăng ký khai tử;
- Giấy tờ chứng minh nơi cư trú cuối cùng của người chết để xác định thẩm quyền (trong giai đoạn Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc chưa hoàn thiện);
- Trường hợp không xác định được nơi cư trú cuối cùng của người chết thì xuất trình giấy tờ chứng minh nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể của người chết.
Trường hợp gửi hồ sơ qua hệ thống bưu chính thì phải gửi kèm theo bản sao có chứng thực các giấy tờ phải xuất trình nêu trên.
Lưu ý: Người thân thích khác là những người có quan hệ hôn nhân, nuôi dưỡng, người có cùng dòng máu trực hệ và người có họ trong phạm vi ba đời (khoản 19 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014).
Trong đó, người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra bao gồm cha mẹ là đời thứ nhất; anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha là đời thứ hai; anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là đời thứ ba.
Tất cả những người này đều có quyền đăng ký khai tử cho người chết.
4. Thời gian giải quyết đăng ký khai tử quá hạn
Sau khi nhận đủ giấy tờ hợp lệ, cán bộ Tư pháp hộ tịch ghi vào sổ đăng ký theo từng loại việc và bản chính Giấy chứng tử. Chủ tịch UBND phường ký và cấp cho người đi đăng ký một bản chính Giấy chứng tử. Trong cột ghi chú của Sổ đăng ký khai tử phải ghi rõ "Đăng ký quá hạn". Trường hợp cần phải xác minh, thì thời hạn xác minh không quá 5 ngày.
Để thêm phần thuận tiện, hiệu quả, chị Vân cần lưu ý :
Sau khi chị nộp hồ sơ tới UBND Phường/xã, nơi đây sẽ đưa cho chị một Tờ Khai. Chị khai đủ các nội dung theo mẫu và thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ tư pháp.
Chị nên trình bày trước với cán bộ tư pháp, sau đó mới về làm Giấy xác nhận của người làm chứng. Vì trên thực tế, đôi khi mình làm đúng, nhưng gặp cán bộ làm khó, họ “không thích” thì chỉ thêm bực mình mà thôi.
Ý cuối, trong việc này, việc khó nhất là phải tìm ra người làm chứng. Chị nên gặp người ta, trình bày rõ ràng để người ta giúp mình trên cơ sở đúng sự thật, đúng luật.
5. Một số hướng dẫn về đăng ký khai tử cho người đã chết quá lâu
Khoản 1 Điều 33 Luật Hộ tịch năm 2014 quy định về thời hạn và trách nhiệm đăng ký khai tử như sau: "Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết thì vợ, chồng hoặc con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác của người chết có trách nhiệm đi đăng ký khai tử; trường hợp người chết không có người thân thích thì đại diện của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm đi khai tử". Sau thời hạn nêu trên, người có trách nhiệm đăng ký khi tử vẫn phải thực hiện việc đăng ký khai tử theo quy định (quá hạn), pháp luật không hạn chế thời gian quá hạn để đảm bảo mọi trường hợp tử vong đều được đăng ký và cấp Trích lục khai tử. Tuy nhiên, việc đăng ký khai tử (đúng hạn hay quá hạn) đều phải đảm bảo trình tự, thủ tục theo quy định; người yêu cầu đăng ký khai tử phải có giấy tờ, tài liệu chứng minh được thông tin về họ, chữ đệm, tên, năm sinh của người chết; nơi chết; nguyên nhân chết; giờ, ngày, tháng, năm chết; nơi cư trú cuối cùng của người chết (nếu có).
Để giải quyết một số vướng mắc liên quan đến việc đăng ký khai tử cho người đã chết quá lâu, tại Điều 13 Thông tư 04/2020/TT-BTP ngày 28/5/2020 quy định: "Việc đăng ký khai tử được thực hiện theo quy định tại Mục 7, Chương II, Luật Hộ tịch và hướng dẫn sau đây:
1. Trường hợp đăng ký khai tử cho người chết đã lâu, không có Giấy báo tử hoặc giấy tờ thay thế Giấy báo tử theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP thì người yêu cầu đăng ký khai tử phải cung cấp được giấy tờ, tài liệu, chứng cứ do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp hoặc xác nhận hợp lệ chứng minh sự kiện chết.
2. Trường hợp người yêu cầu đăng ký khai tử không có giấy tờ, tài liệu, chứng cứ chứng minh theo quy định tại khoản 1 Điều này hoặc giấy tờ, tài liệu, chứng cứ không hợp lệ, không bảo đảm giá trị chứng minh thì cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối đăng ký khai tử".
Như vậy, đối với trường hợp đăng ký khai tử cho người chết đã lâu thì người yêu cầu đăng ký khai tử phải cung cấp được các giấy tờ, tài liệu, chứng cứ do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp hoặc xác nhận hợp lệ chứng minh sự kiện chết. (Ví dụ: hồ sơ, lý lịch cá nhân đi học, đi làm do cơ quan, đơn vị nơi học tập, công tác quản lý, xác nhận, có ghi nhận thông tin liên quan đến việc tử vong; Biên bản xác minh tai nạn, Giấy chứng nhận mai táng, hợp đồng hỏa táng, văn bản xác nhận của chính quyền, công an địa phương...), các giấy tờ, tài liệu này cần được cơ quan đăng ký hộ tịch phối hợp với cơ quan có liên quan kiểm tra, xác minh chặt chẽ, bảo đảm thông tin đúng sự thật.
Ngoài ra, trường hợp người yêu cầu đăng ký khai tử chỉ cung cấp được các giấy tờ như: gia phả dòng họ, giấy tờ tùy thân của người chết (nếu có); ảnh bia, mộ người chết; văn bản xác nhận của người làm chứng về các thông tin liên quan đến người chết, sự kiện chết; nếu các thông tin này được cơ quan đăng ký hộ tịch kiểm tra, xác minh, khẳng định được tính xác thực, có lập Biên bản xác minh thì có thể được vận dụng coi là căn cứ để thực hiện việc đăng ký khai tử.
Bên cạnh đó, Thông tư 04/2020/TT-BTP cũng nêu rõ, trong trường hợp người yêu cầu đăng ký khai tử không cung cấp được bất cứ giấy tờ, tài liệu nào theo quy định nêu trên hoặc giấy tờ, tài liệu, chứng cứ không hợp lệ, không bảo đảm giá trị chứng minh thì cơ quan đăng ký hộ tịch có quyền từ chối đăng ký khai tử và có thể hướng dẫn người thân của họ liên hệ Tòa án có thẩm quyền để xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật về dân sự.
Liên hệ sử dụng dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật hình sự:
Quý khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi:
CÔNG TY LUẬT TNHH MINH KHUÊ
Điện thoại yêu cầu dịch vụ luật sư tư vấn luật trực tuyến, gọi: 1900.6162
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: Tư vấn pháp luật dân sự miễn phí qua Email
Rất mong nhận được sự hợp tác cùng Quý khách hàng!
Trân trọng./.
BỘ PHẬN LUẬT SƯ TƯ VẤN LUẬT
---------------------------------------------
THAM KHẢO DỊCH VỤ PHÁP LUẬT LIÊN QUAN:
