Hiện nay, thủ tục rút gọn là một trình tự thủ tục tố tụng đặc biệt nhằm điều tra, truy tố, xét xử một cách nhanh chóng những vụ án ít nghiêm trọng, phạm tội quả tang, hoặc người phạm tội có nhân thân, lý lịch rõ ràng. Tuy nhiên, việc áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn này cũng không được làm thay đổi hay trái ngược với các quy định vốn có của pháp luật. Vậy cụ thể thủ tục tố tụng rút gọn là gì và nó khác gì so với thủ tục tố tung thông thường? Hãy cùng Luật Minh Khuê tìm hiểu với bài viết dưới đây.
1. Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự là gì?
Thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự có thể hiểu là một thủ tục đặc biệt được rút ngắn về mặt thời gian, đơn giản một số thủ tục được áp dụng đối với những vụ án về tội phạm ít nghiêm trọng, sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng hoặc phạm tội quả tang, người phạm tội tự thú, ... nhằm giải quyết một cách nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự và quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng theo quy định của luật. Bản chất của thủ tục rút gọn này được xem như một ngoại lệ, theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng được rút ngắn thời gian tố tụng, đơn giản hoá một số thủ tục để giải quyết vụ án một cách nhanh chóng, hiệu quả những vân đảm bảo chính xác, không đổ oan cho người vô tội, bảo vệ quyền con người
2. Phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn
Thủ tục rút gọn nhằm giải quyết tình trạng tồn đọng án kéo dài mà không thể giải quyết hết do còn nhiều bất cập, vướng mắc trong cách giải quyết. Bên cạnh đó, nó còn khắc phục tình trạng quá tải trong việc giam giữ nghi phạm, bị can góp phần giảm chi phí, nguồn nhân lực, thời gian. Ngoài ra việc tiết kiệm chi phí, thời gian và nguồn nhân lực nói trên có thể tranh thủ giải quyết các vụ án khó khăn hơn, nhiều chi tiết hơn, phức tạp hơn, giảm tải gánh nặng về công việc cho cán bộ Tư pháp, nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.
Có thể thấy, thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự mang lại rất nhiều lợi ích. Tuy nhiên chỉ có thể áp dụng với một số trường hợp vụ án đặc biệt, còn những vụ án có nhiều chi tiết phức tạp thì không thể áp dụng thủ tục này vì như vậy sẽ không đảm bảo đúng nguyên tắc và quyền lợi cho người tham gia tố tụng.
Bởi vậy, phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn được áp dụng trong: việc điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thẩm được thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự (Điều 455 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015)
3. Điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn
Căn cứ Điều 456 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định:
| STT | THỦ TỤC | NỘI DUNG |
| 1 | Thủ tục rút gọn được áp dụng trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm khi có đủ các điều kiện | Người thực hiện hành vi phạm tội bị bắt quả tang hoặc người đó tự thú. Việc bổ sung thêm quy định so với luật cũ phản ảnh yêu cầu phòng chống tội phạm và phát huy hết tác dụng của thủ tục rút gọn Sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng. Sự việc phạm tội đơn giản là những sự việc cần chứng minh trong vụ án không quá phức tạp và dễ xác định. Chứng cứ phản ánh đầy đủ, chính xác và toàn diện những vấn đề liên quan trực tiếp đến vụ án Tội phạm đã thực hiện là tội phạm ít nghiêm trọng. Tội ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến ba năm (khoản 1 Điều 9 Bộ luật Hình sự năm 2015) Người phạm tôi có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng. Lý lịch có liên quan đến trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt trong thực tiễn xét xử |
| 2 | Thủ tục rút gọn được áp dụng trong xét xử phúc thẩm khi có một trong các điều kiện | Vụ án đã được áp dụng thủ tục rút gọn trong xét xử sơ thẩm và chỉ có kháng cáo, kháng nghị giảm nhẹ hình phạt hoặc cho bị cáo được hưởng án treo Vụ án chưa được áp dụng thủ tục rút gọn trong xét xử sơ thẩm nhưng có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này và chỉ có kháng cáo, kháng nghị giảm nhẹ hình phạt hoặc cho bị cáo được hưởng án treo. |
Như vậy, so với Bô luật tố tụng hình sự cũ, Bộ luật Tố tung hình sự năm 2015 đã có sự mở rộng áp dụng thủ tục rút gọn cho cả trường hợp vụ án xét xử phúc phẩm. Ngoài ra, bổ sung thêm trường hợp người phạm tội tự thú về hành vi phạm tội và phải đáp ứng một số điều kiện nhất định theo quy định trên. Đồng thời sửa đổi cụm "có căn cước, lai lịch rõ ràng" thành "có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng" để thống nhất cách hiểu.. Về thẩm quyền quyết định áp dụng thủ tục rút gọn được quy định là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án ra quyết định áp dụng thủ tục rút gọn (Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 457 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015)
4. Sự khác nhau giữa thủ tục tố tụng rút gọn và thủ tục tố tụng thông thường
Về cơ bản thủ tục rút gọn trong các giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, giai đoạn xét xử phúc thẩm giống với thủ tục tố tụng thông thường. Tuy nhiên có một số khác biệt như:
| STT | NỘI DUNG |
| 1 | Thời hạn tiến hành tố tụng theo thủ tục rút gọn ngắn hơn so với thủ tục thông thường. Theo thủ tục rút gọn thì thời gian điều tra là 20 ngày, thời hạn truy tố là 05 ngày, thời hạn xét sử sơ thẩm không quá 17 ngày, thời hạn xét xử phúc thẩm không quá 22 ngày. Trong khi đó đối với thủ tục thông thường thì thời hạn điều tra vụ án không quá 02 tháng kể từ khi khởi tố vụ án đến khi kết thúc điều tra và có thể gia hạn một lần không quá 02 thang đối với tội ít nghiêm trọng |
| 2 | Ở giai đoạn truy tố, thời hạn quyết định truy tố không quá 20 ngày kể từ ngày Viện kiểm sát nhận được hồ sơ vụ án và kết luận điều tra, Viện trưởng viện kiểm sát có thể gia hạn không quá 10 ngày trong trường hợp cần thiết đối với thủ tục tố tụng thông thường. Trong khi đó, đối với thủ tục tố tụng rút gọn thời hạn truy tố tối đa là 05 ngày. |
| 3 | Ở giai đoạn xét xử đối với thủ tục tố tụng thông thường thì thời hạn chuẩn bị xét xử không quá 30 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án, Chánh án Toà án có thể gia hạn nhưng không quá 15 ngày với trường hợp đặc biệt. Đối với thủ tục tố tụng rút gọn thời gian chuẩn bị xét xử tối đa là 17 ngày, rút ngắn được 28 ngày |
| 4 | Phiên toà xét xử sơ thẩm theo thủ tục rút gọn do một Thẩm phán tiến hành (ban hành quyết định, chuyển giao hồ sơ vụ án, gửi, giao quyết định đưa vụ án ra xét xử) và không tiến hành nghị án trong quá trình xét xử sơ thẩm, Việc xét xử phúc thẩm cũng chỉ do một Thẩm phán tiến hành |
| 5 | Có thể thấy, so với thủ tục tố tụng thông thường, thủ tục rút gọn đã rút ngắn thời gian tố tung đi rất nhiều, giản lược đi một số thủ tục không cần thiết. Thủ tục rút gọn mang một ý nghĩa quan trọng, góp phần giải quyết nhanh chóng, kịp thời một số vụ án hình sự nhất định mang tính chất không quá phức tạp nhưng vấn đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ra. |
Trên đây là toàn bộ tư vấn từ Luật Minh Khuê về thủ tục rút gọn và sự khác biệt giữa thủ tục rút gọn và thủ tục thông thường trong tố tụng hình sự. Còn điều gì vướng mắc, quý khách hàng vui lòng liên hệ trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7. Gọi số 1900.6162 hoặc gửi email tại địa chỉ: Tư vấn pháp luật qua Email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Chúng tôi rất hân hạnh nhận được sự hợp tác từ quý khách hàng. Trân trọng./.
