Thực trạng giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình tại Việt Nam

1. Các dạng tranh chấp hôn nhân gia đình phổ biến

Hiện nay vẫn chưa có quy định giải thích thế nào là “tranh chấp hôn nhân và gia đình”. Tuy nhiên có thể hiểu đơn giản tranh chấp hôn nhân và gia đình là những xung đột, mâu thuẫn giữa cá nhân này với cá nhân khác về các quyền, nghĩa vụ trong quan hệ hôn nhân và gia đình. 

Các tranh chấp về hôn nhân và gia đình được quy định tại Điều 28 Bộ luật dân sự 2015. Một số dạng tranh chấp phổ biến hiện nay như:

- Ly hôn, tranh chấp về nuôi con, chia tài sản khi ly hôn; chia tài sản sau khi ly hôn.

- Tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.

- Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.

- Tranh chấp về xác định cha, mẹ cho con hoặc xác định con cho cha, mẹ.

- Tranh chấp về cấp dưỡng.

2. Thực trạng giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình tại Việt Nam

Tranh chấp hôn nhân và gia đình là dạng tranh chấp phổ biến trong thực tế. Khi giải quyết tranh chấp này có nhiều quan hệ pháp luật đan xen như: quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa cha mẹ và con cái; quan hệ tài sản. Việc giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình là điều cần thiết để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ hôn nhân.

Nghĩa vụ của con cái đối với ông bà, bố mẹ:

Con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình. Con có nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ, đặc biệt khi cha mẹ mất năng lực hành vi dân sự, ốm đau, già yếu, khuyết tật; trường hợp gia đình có nhiều con thì các con phải cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ. Nghiêm cấm ngược đãi, hành hạ, xúc phạm ông bà cha mẹ ... Căn cứ vào tính chất, mức độ khác nhau của hành vi con cái ngược đãi đối với cha mẹ mà người có hành vi sẽ phải chịu mức xử phạt hành chính hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. 

Tuy nhiên, như chúng ta thấy số vụ việc con cái trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, ngược đãi, hành hạ ông bà cha mẹ vẫn đang ngày một tăng. Nguyên nhân đầu tiên dẫn tới tình trạng này không thể không kể đến đó là những quy định xử lý vi phạm tác giả đã nêu ở trên chưa đủ sức răn đe. Tiếp đến, các trường hợp vi phạm thì nhiều nhưng các vụ việc được giải quyết trước pháp luật thì rất ít do những bậc làm cha làm mẹ thường sống cam chịu và che dấu cho con cái.

Nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng:

Ở nước ta, nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng là nguyên tắc hiến định và dẫn trở thành nguyên tắc của cuộc sống gia đình, là nền tảng để xây dựng một xã hội văn minh, phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong thực tế tình trạng ngoại tình, nam nữ sống chung như vợ chồng ngày càng tăng lên đặc biệt là tại các thành phố lớn. Việc giải quyết các trường hợp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng trong thực tế có nhiều vấn đề còn tồn tại.

 Thực tế có rất nhiều trường hợp công khai chung sống bất hợp pháp nhưng không coi nhau như vợ chồng mà chỉ nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu sinh lý và bù đắp về mặt tình cảm, dù hành vi của họ gây ra có nghiêm trọng cũng sẽ không phạm tội “Vi phạm chế độ một vợ, một chồng” theo quy định, thực trạng này dẫn đến nhiều trường hợp bỏ lọt tội phạm, quy định của pháp luật không được áp dụng thống nhất. 

+ Các trường hợp vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng rất nhiều, trong khi các vụ việc được giải quyết trước pháp luật là rất ít, thông thường là do hai bên tự thỏa thuận. 

+ Khó khăn khi xác định hành vi chung sống như vợ chồng: Khi người có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định hủy hôn trái pháp luật hoặc không công nhận quan hệ vợ chồng đối với một quan hệ nam nữ. Tòa án không ra quyết định ngay mà sẽ tiến hành điều tra xem quan hệ nam nữ đó có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng. 

Căn cứ ly hôn: 

Về căn cứ cho ly hôn Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định: 

- Khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được. 

Tuy nhiên, để xác định thế nào là hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống hôn nhân không thể kéo dài là chưa có văn bản hướng dẫn, việc xác định mức độ hôn nhân trầm trọng là vào ý chí chủ quan của người có thẩm quyền đang giải quyết vụ việc, gây khó khăn cho việc xét xử vụ án. 

3. Xác định nguyên nhân phát sinh tranh chấp ly hôn

Khi giải quyết vụ án ly hôn thì việc xác định nguyên nhân tranh chấp ly hôn là điều cần thiết để giải quyết vụ án.  Đối với vụ án hôn nhân và gia đình (ly hôn) thì người con, đặc biệt là người con chưa thành niên là người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ việc ly hôn của cha, mẹ. Do đó, khi giải quyết vụ án ly hôn mà có người con chưa thành niên thì Tòa án bắt buộc phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định nguyên nhân tranh chấp. Trong trường hợp nguyên nhân tranh chấp là không trầm trọng thì Tòa án cần phải động viên các đương sự rút đơn khởi kiện hoặc là quyết định không chấp nhận khởi kiện ly hôn để bảo tồn mối quan hệ hôn nhân, từ đó bảo vệ được lợi ích của người con chưa thành niên.

Thực tế hiện nay một số Tòa án áp dụng pháp luật quy định về xác minh nguyên nhân tranh chấp khi giải quyết ly hôn là khác nhau. Một số Tòa án thì cho rằng chỉ cần vụ án hôn nhân và gia đình mà cụ thể là vụ án ly hôn thì Tòa án bắt buộc phải xác minh nguyên nhân tranh chấp ly hôn. Tuy nhiên, một số Tòa án thì cho rằng mặc dù vụ án ly hôn nhưng việc xác minh nguyên nhân tranh chấp ly hôn khi thuộc trường hợp có con chưa thành niên.

Tại khoản 3 Điều 208 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 đã quy định rõ, đối với vụ án hôn nhân và gia đình liên quan đến người chưa thành niên trước khi mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải giữa các đương sự thì Thẩm phán, Thẩm tra viên được Chánh án Tòa án phân công phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định nguyên nhân của việc phát sinh tranh chấp. Do đó, nếu vụ án ly hôn mà không có con hoặc người con đã thành niên thì Tòa án không bắt buộc phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định nguyên nhân phát sinh tranh chấp.

Việc quy định tại khoản 3 Điều 208 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 là nhằm mục đích bảo vệ người con chưa thành niên nên Tòa án bắt buộc phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định nguyên nhân phát sinh tranh chấp nhằm có thể hàn gắn mối quan hệ vợ chồng được không. Từ đó, hạn chế việc ly hôn và bảo vệ người con chưa thành niên có được cuộc sống hạnh phúc khi có cả cha và mẹ.
 

Tuy nhiên, khi xem xét có nên duy trì mối quan hệ hôn nhân của vợ chồng nữa hay không thì Tòa án cũng cần phải xem xét việc duy trì mối quan hệ hôn nhân đó có phù hợp với quy định pháp luật hay không, có vi phạm nghiêm trọng đạo đức, truyền thống văn hóa của dân tộc hay không. Nếu thuộc những trường hợp không thể duy trì mối quan hệ hôn nhân do trái pháp luật, vi phạm đạo đức, truyền thống văn hóa dân tộc thì Tòa án không bắt buộc phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định nguyên nhân phát sinh tranh chấp mặc dù vụ án có liên quan đến người con chưa thành niên.

Xem thêm: Các dạng tranh chấp cơ bản, phổ biến nhất về hôn nhân và gia đình hiện nay?

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Thực trạng giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình tại Việt Nam mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!