1. Sự hình thành và phát triển của thương mại quốc tế:
Thương mại quốc tế hình thành từ khá lâu đời nhưng chỉ thực sự phát triển sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Sự hình thành và phát triển này được chia thành bốn thời kỳ:
+/ Thời kỳ thứ nhất (thế kỷ XIX TCN – thế kỷ IV): Trong thời kỳ này, hoạt động thương mại quốc tế được coi là hình thành khi các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa không còn bị bó hẹp trong phạm vi của từng quốc gia mà vượt ra khỏi biên giới. Nổi bật chính là sự ra đời của “con đường tơ lụa”, kết nối châu Á với châu Âu.
+/ Thời kỳ thứ hai (thế kỷ V – XIII): Thời kỳ này do chiến tranh diễn ra liên tục nên hoạt động thương mại quốc tế chưa phát triển. Tuy nhiên, vấn có một số trao đổi, buôn bán hàng hóa diễn ra nhộn nhịp ở các thành phố của châu Âu và Trung Đông.
+/ Thời kỳ thứ ba (thế kỷ XIV – năm 1945): Đây là thời kỳ đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của thương mại quốc tế, đặc biệt là các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm,…
+/ Thời kỳ thứ tư (từ năm 1945 – nay): Đây là thời kỳ bùng nổ, phát triển chưa từng thấy của thương mại quốc tế nhờ các thành tựu của khoa học, kỹ thuật. Điển hình là là việc GATT, WTO ra đời.
2. Hiểu thế nào là thương mại quốc tế?
Thương mại quốc tế đã ra đời từ lâu và trải qua bốn thời kì phát triển khác nhau cùng với sự đa dạng hóa đối tượng và phong phú về chủ thể. Cũng chính bởi vậy, khái niệm thương mại quốc tế trong nhiều trường hợp đã không có sự thống nhất. Tại Việt Nam, để tìm hiểu nội hàm khái niệm Thương mại quốc tế là gì, trước tiên ta cần có cái nhìn tổng quan về thuật ngữ hoạt động thương mại.
Căn cứ khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại 2005: "Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác"
Trong khi đó, căn cứ khoản 1, 2 Điều 27, 28 Luật Thương mại 2005, việc mua bán hàng hóa quốc tế được hiểu là việc xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, hàng hóa được đưa ra, đưa vào lãnh thổ Việt Nam. Nói cách khác thương mại quốc tế được hiểu là các hoạt động thương mại vượt ra khối tiền giới quốc gia hoặc biên giới hải quan.
Như vậy, mặc dù chưa có cách hiểu cụ thể, thống nhất về thương mại quốc tế là gì. Song, dựa theo chiều góc độ tiếp cận khác nhau, thương mại quốc tế đều thể hiện những nét chung sau: “Thương mại quốc tế là tổng hợp các hoạt động, giao dịch hàng hóa và dịch vụ trong quan hệ thương mại quốc tế giữa các quốc gia với nhau".
Xem thêm: Khu vực thương mại tự do (free trade area) là gì?
3. Đặc điểm của thương mại quốc tế:
Thứ nhất, đối tượng của hoạt động thương mại quốc tế là các quan hệ phát sinh giữa các quốc gia khi tham gia vào thương mại quốc tế.
Đối tượng của hoạt động thương mại quốc tế là các quan hệ thương mại phát sinh giữa các quốc gia thực hiện ở phạm vi quốc tế hay nói một cách chính xác hơn là những mối quan hệ xã hội phát sinh từ hoặc liên quan đến hoạt động thương mại vượt ra khỏi phạm vi một nước, liên quan đến ít nhất hai quốc gia. Trong quan hệ quốc tế, các quốc gia, với tư cách là chủ thể của hoạt động thương mại quốc tế có chủ quyền quốc gia, có thể tham gia vào nhiều mối quan hệ xã hội phát sinh từ nhiều hoạt động, nhiều lĩnh vực khác nhau như lĩnh vực quốc phòng, lĩnh vực an ninh thế giới, các hoạt động chính trị liên quan đến bảo vệ lãnh thổ, nền độc lập chính trị, lĩnh vực kinh tế, các hoạt động thương mại…
Thứ hai, phạm vi của các quan hệ thương mại quốc tế rộng hay hẹp tùy thuộc vào cách hiểu về hoạt động thương mại ở phạm vi quốc gia cũng như ở phạm vi quốc tế qua từng thời kỳ.
Hoạt động thương mại quốc tế của một quốc gia được thực hiện dựa trên đường lối phát triển quan hệ đối ngoại của nước đó nói chung và dựa trên chính sách phát triển kinh tế đối ngoại, chính sách phát triển thương mại của nước đó trong từng kỳ nói riêng. Đường lối, chính sách phát triển thương mại của mỗi nước thường được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật về thương mại của nước đó. Vì vậy, để hiểu về hoạt động thương mại quốc tế, trước hết cần hiểu rõ các quy định của pháp luật trong nước của từng nước về chính sách phát triển thương mại, về những quy định liên quan đến khái niệm thương mại hay hoạt động thương mại.
Thứ ba, ngày nay hoạt động thương mại quốc tế được hiểu theo khái niệm hiện đại, khái niệm rộng và do đó đối tượng của hoạt động thương mại quốc tế ngày càng đa dạng và phức tạp.
Mặc dù luật của WTO, tức là các hiệp định của WTO, không đưa ra định nghĩa về hoạt động thương mại nhưng thực hiện hình thành và phát triển các quan hệ thương mại giữa các thành viên của WTO cho thấy thành phạm vi các mối quan hệ thương mại trong khuôn khổ của WTO được hiểu rất rộng, bao gồm các quan hệ thương mại phát sinh từ bốn lĩnh vực là: thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, thương mại liên quan đến đầu tư và thương mại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Riêng trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, WTO quy định các thành viên tham gia Hiệp định GATS phải cam kết mở cửa thị trường dịch vụ theo 12 ngành và 155 phân ngành dịch vụ. Đây là cách hiểu rộng, hiện đại về hoạt động thương mại cũng như các quan hệ thương mại thuộc phạm vi điều chỉnh trong luật chơi của WTO.
4. Những nhân tố nào tác động đến thương mại quốc tế?
Có thể nói rằng các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế vừa là mặt tích cực vừa là mặt tiêu cực, chúng bao gồm:
+/ Yếu tố chính trị: Các yếu tố chính trị khác nhau ảnh hưởng đến các yếu tố quốc tế. Các yếu tố chính trị như thay đổi về thuế suất, chính sách và hành động của chính phủ, sự ổn định chính trị của đất nước, các quy định ngoại thương,... ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế. Tình trạng thiếu ổn định chính trị trong nước ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại. Ngoài ra, các chính sách thuế khác nhau và các sáng kiến của chính phủ đôi khi cản trở việc mở rộng kinh doanh ở các quốc gia khác. Do đó, môi trường chính trị hiệu quả của kinh doanh ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của doanh nghiệp kinh doanh.
+/ Những yếu tố kinh tế: Các yếu tố kinh tế liên quan đến hệ thống kinh tế của quốc gia nơi công ty có hoạt động. Các yếu tố kinh tế khác nhau như tỷ lệ lạm phát, lãi suất, phân phối thu nhập, mức việc làm, phân bổ ngân sách chính phủ,... ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh. Các yếu tố kinh tế khác nhau như sức mua của khách hàng cũng quyết định nhu cầu về các sản phẩm và dịch vụ khác nhau.
+/ Yếu tố pháp lý: Các yếu tố pháp lý liên quan đến môi trường pháp lý của quốc gia mà doanh nghiệp hoạt động. Các luật khác nhau được áp dụng ở các quốc gia khác nhau và các công ty kinh doanh quốc tế phải tuân theo luật của mỗi quốc gia. Các luật liên quan đến phân biệt tuổi tác và khuyết tật, tỷ lệ tiền lương, luật việc làm và môi trường ảnh hưởng đến hoạt động của các công ty kinh doanh. Cùng với đó, các tổ chức cho vay quốc tế khác nhau ảnh hưởng đến văn hóa pháp lý và chính sách làm việc của doanh nghiệp.
+/ Yếu tố xã hội: Các yếu tố xã hội như trình độ học vấn, nhận thức, xu hướng và địa vị của mọi người trong xã hội ảnh hưởng đến hành vi mua hàng hóa và dịch vụ khác nhau của người tiêu dùng. Ngoài ra, môi trường xã hội và văn hóa như phong tục tập quán, lối sống và các giá trị khác nhau giữa các quốc gia, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh quốc tế.
+/ Nhân tố môi trường: Các yếu tố môi trường như thời tiết, biến đổi khí hậu, nhiệt độ,... ảnh hưởng đến công ty kinh doanh và mô hình nhu cầu của các hàng hóa và dịch vụ khác nhau. nâng cao nhận thức về môi trường đã làm cho yếu tố môi trường bên ngoài này trở thành một vấn đề quan trọng cần được các doanh nghiệp kinh doanh xem xét. Việc hướng tới các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường cũng đã ảnh hưởng đến mô hình nhu cầu của các hàng hóa và dịch vụ khác nhau.
+/ Yếu tố kỹ thuật: Những thay đổi về công nghệ trong ngành có cả tác động tích cực và tiêu cực đến hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh. Thay đổi công nghệ và phát triển các quy trình làm việc tự động giúp tăng hiệu quả của các quy trình kinh doanh. Tuy nhiên, những thay đổi về công nghệ cũng đe dọa nhu cầu của các sản phẩm và dịch vụ khác nhau trong ngành.
Trên đây là toàn bộ nội dung về chủ đề Thương mại quốc tế (international trade) là gì? mà Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về bài viết Cán cân thương mại là gì? Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại của Luật Minh Khuê. Còn bất cứ vướng mắc nào, quý khách vui lòng liên hệ hotline: 19006162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Chúng tôi rất hân hạnh được hợp tác cùng quý khách hàng. Trân trọng./.
