Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả theo Điều 207 BLHS

Để đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này, pháp luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể và ngày càng hoàn thiện. Căn cứ pháp lý chính là Điều 207 của Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017. Điều luật này kế thừa những quy định của Điều 180 Bộ luật Hình sự năm 1999 nhưng đã được cụ thể hóa và chi tiết hơn về các khung hình phạt dựa trên giá trị tiền giả, đồng thời bổ sung quy định về hành vi chuẩn bị phạm tội. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một phân tích chuyên sâu về tội danh này, từ cấu thành tội phạm, tiêu chí xác định, khung hình phạt, đến các bản án thực tiễn và những vấn đề pháp lý liên quan.

1. Một số vấn đề chung về tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả

Để xác định một đồng tiền là tiền giả, cần dựa vào định nghĩa chính thức của pháp luật. Tiền giả được định nghĩa là tiền được làm giống như tiền giấy hoặc tiền kim loại do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức in, đúc, phát hành, nhưng thực tế lại không phải do Ngân hàng Nhà nước phát hành.

Trong thực tiễn, việc phân biệt tiền giả và tiền thật đòi hỏi kỹ năng chuyên môn. Các ngân hàng và tổ chức tín dụng được hướng dẫn thu giữ tiền giả và tạm giữ tiền nghi giả khi phát hiện trong các giao dịch. "Tiền nghi giả" là những đồng tiền chưa thể kết luận chắc chắn là tiền thật hay tiền giả. Việc giám định để xác định tính xác thực của đồng tiền phải được thực hiện bởi cơ quan giám định có thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước hoặc Bộ Công an. Kết quả giám định của các cơ quan này là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tố tụng tiến hành khởi tố và xét xử.

Giá trị tiền giả là một tiêu chí quan trọng để định khung hình phạt theo Điều 207. Trong các vụ án hình sự, giá trị tiền giả được xác định dựa trên mệnh giá tương ứng của tiền thật. Ví dụ, 10 tờ tiền polymer giả có mệnh giá 500,000 đồng sẽ được tính là có giá trị tương ứng là 5 triệu đồng. Tiêu chí này được sử dụng để áp dụng các khung hình phạt ở khoản 2 và khoản 3 của Điều 207.

Cơ sở để xác định giá trị tiền giả rất rõ ràng, không phức tạp như việc định giá các loại hàng giả khác, nơi cần phải xác định giá của hàng thật hoặc hàng tương tự. Mặc dù vậy, trong quá trình tố tụng, việc định giá vẫn phải tuân thủ các nguyên tắc chung của pháp luật tố tụng hình sự. Nếu có sự nghi ngờ về kết luận định giá ban đầu, các cơ quan tiến hành tố tụng có thể yêu cầu định giá lại. Quy trình này đảm bảo tính khách quan và minh bạch, đồng thời giảm thiểu sự tùy nghi của Tòa án, góp phần tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và dễ áp dụng hơn.

2. Các yếu tố cấu thành Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả

Để hiểu rõ quy định về Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả theo Điều 207 Bộ luật Hình sự năm 2015, cần hiểu đúng về 04 yếu tố cấu thành tội phạm áp dụng với tội danh này như sau:

2.1. Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý tiền tệ. Hành vi này trực tiếp xâm hại đến chính sách tài chính - tiền tệ và các quy định của Nhà nước về việc quản lý và phát hành tiền. Đối tượng tác động của tội phạm này là tiền, được hiểu là vật ngang giá chung do Nhà nước phát hành và được bảo đảm giá trị.

Một vấn đề quan trọng cần làm rõ là phạm vi của "tiền giả". Theo các quy định hiện hành, tội danh này áp dụng đối với tất cả các loại tiền được pháp luật Việt Nam công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp, bao gồm cả tiền Việt Nam (tiền giấy, tiền polymer, tiền kim loại) và các loại ngoại tệ đang được lưu hành hợp pháp tại Việt Nam (ví dụ: USD, EUR). Mặc dù một số văn bản pháp quy cũ hơn của Ngân hàng Nhà nước có thể chỉ tập trung vào tiền Việt Nam, nhưng xu hướng áp dụng pháp luật hiện nay đã mở rộng khái niệm "tiền" để phù hợp với thực tiễn. Ví dụ, các hướng dẫn của Tòa án nhân dân Tối cao về tội rửa tiền đã định nghĩa "tiền" bao gồm cả tiền Việt Nam và ngoại tệ. Sự chuyển dịch này cho thấy cách tiếp cận hiện đại của hệ thống pháp luật, không chỉ giới hạn ở nội tệ mà còn bao quát cả các phương tiện thanh toán quốc tế, phản ánh sự hội nhập và những thách thức mới trong lĩnh vực tài chính. Điều này giúp các cơ quan tố tụng có cơ sở vững chắc hơn để xử lý tội phạm tiền giả ngoại tệ, dù Điều 207 không nêu rõ ngoại tệ là đối tượng bị điều chỉnh, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về các tầng nấc pháp lý và tinh thần của pháp luật.

2.2. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm này được thể hiện thông qua một hoặc nhiều hành vi cụ thể sau đây: làm, tàng trữ, vận chuyển, hoặc lưu hành tiền giả.

Làm tiền giả: Đây là hành vi tạo ra các sản phẩm giống tiền thật bằng nhiều thủ đoạn khác nhau như in, vẽ, hoặc chụp photo với mục đích làm cho người khác nhầm lẫn là tiền thật. Hành vi này không phụ thuộc vào mức độ giống tiền thật hay số lượng tiền giả được tạo ra. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay từ khi người phạm tội thực hiện hành vi làm tiền giả, bất kể sản phẩm đó đã được đưa ra thị trường hay chưa.

Tàng trữ tiền giả: Hành vi này bao gồm việc cất giữ tiền giả một cách trái pháp luật, không có sự cho phép của cơ quan chức năng. Việc cất giữ có thể dưới bất kỳ hình thức nào và tại bất kỳ địa điểm nào, từ trong người, trong nhà, nơi làm việc, đến cơ sở kinh doanh.

Vận chuyển tiền giả: Đây là hành vi di chuyển tiền giả từ một địa điểm này đến một địa điểm khác bằng bất kỳ phương thức nào, ví dụ như đường bộ, đường sông, đường không và bằng mọi phương tiện như tàu, xe, máy bay, hoặc thậm chí là mang theo người.

Lưu hành tiền giả: Hành vi đưa tiền giả vào sử dụng trong các giao dịch, trao đổi hoặc thanh toán như tiền thật. Đây là hành vi cuối cùng trong chuỗi tội phạm, nhằm hiện thực hóa mục đích trục lợi từ tiền giả.

Tội phạm được coi là hoàn thành khi người phạm tội thực hiện một trong các hành vi nêu trên. Điều này có nghĩa là, một người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Tàng trữ tiền giả" ngay cả khi chưa kịp lưu hành, hoặc bị truy cứu tội "Làm tiền giả" ngay khi sản xuất ra tờ tiền giả đầu tiên mà không cần chờ đến khi nó được đưa vào sử dụng.

2.3. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả là cá nhân có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Cụ thể, chủ thể tội phạm là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự.

2.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Về mặt chủ quan, tội phạm này được thực hiện với lỗi cố ý, bao gồm cả cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi làm, tàng trữ, vận chuyển hoặc lưu hành tiền giả là nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật nghiêm cấm, nhưng vẫn cố tình thực hiện. Mục đích chính của hành vi này là nhằm thu lợi bất chính.

Tuy nhiên, cần phân biệt hành vi làm tiền giả nhằm mục đích phạm tội và hành vi không có mục đích đó. Ví dụ, nếu một người vẽ hoặc sao chụp một vài tờ tiền giả chỉ để làm kỷ niệm hoặc phục vụ mục đích cá nhân mà không có ý định đưa vào lưu hành, thì hành vi này không cấu thành tội phạm theo Điều 207.

3. Khung hình phạt của Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả

Nội dung Điều 207 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2017 quy định như sau:

Điều 207. Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả

1. Người nào làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

2. Phạm tội trong trường hợp tiền giả có trị giá tương ứng từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm.

3. Phạm tội trong trường hợp tiền giả có trị giá tương ứng từ 50.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

4. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Điều 207 Bộ luật Hình sự quy định các khung hình phạt chính và hình phạt bổ sung như sau :

• Khoản 1: Phạt tù từ 3 đến 7 năm đối với người nào thực hiện hành vi làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả. Đây là khung hình phạt cơ bản.
• Khoản 2: Phạt tù từ 5 đến 12 năm nếu giá trị tiền giả tương ứng từ 5,000,000 đồng đến dưới 50,000,000 đồng.
• Khoản 3: Phạt tù từ 10 đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu giá trị tiền giả tương ứng từ 50,000,000 đồng trở lên.
• Khoản 4: Đối với người chuẩn bị phạm tội, mức phạt là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 đến 3 năm. Quy định này thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật trong việc phòng ngừa tội phạm ngay từ giai đoạn chuẩn bị.
• Khoản 5: Hình phạt bổ sung có thể áp dụng là phạt tiền từ 10,000,000 đồng đến 100,000,000 đồng hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

4. Bản án thực tiễn

Sự thay đổi quan trọng trong pháp luật hình sự là việc chuyển từ tiêu chí định tính sang định lượng. Trước đây, theo Công văn số 40-NCPL/1991 của Tòa án nhân dân Tối cao, các trường hợp "đặc biệt nghiêm trọng" được xác định bằng các tiêu chí định tính như làm tiền giả bằng công nghệ, số lượng lớn (trên 1 triệu đồng), có tổ chức. Tuy nhiên, Điều 207 BLHS 2015 đã đưa ra các mốc giá trị tiền giả cụ thể (5 triệu, 50 triệu đồng) để định khung hình phạt. Sự thay đổi này tạo ra một khung pháp lý rõ ràng, khách quan và giảm thiểu sự tùy nghi của Tòa án, đồng thời giúp các cơ quan tố tụng áp dụng pháp luật thống nhất hơn. Các yếu tố định tính như "có tổ chức" hay "sử dụng công nghệ" vẫn được sử dụng làm tình tiết tăng nặng trong quá trình xét xử.

Các bản án thực tiễn đã cho thấy cách thức Tòa án áp dụng các quy định này một cách nghiêm khắc:

• Vụ án tại Tiền Giang: Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang đã xét xử các bị cáo trong một đường dây làm, tàng trữ và lưu hành tiền giả với số lượng lớn. Bị cáo cầm đầu đã mua 159 triệu đồng tiền giả và bán lại cho nhiều đồng phạm khác. Hội đồng xét xử nhận định các bị cáo phạm tội với lỗi cố ý trực tiếp và biết rõ hành vi của mình là nguy hiểm, bị pháp luật cấm. Việc áp dụng mức hình phạt nghiêm khắc đã phản ánh tính chất đặc biệt nghiêm trọng của vụ án, thể hiện sự quyết liệt của pháp luật trong việc bảo vệ an ninh kinh tế.
• Các vụ án mua bán tiền giả trên mạng xã hội (TAND tỉnh Nam Định): Các bản án như Bản án 81/2021/HS-ST và 90/2021/HSST đã thể hiện Tòa án xử lý nghiêm các hành vi tàng trữ và lưu hành tiền giả được mua bán qua mạng xã hội Facebook. Trong các vụ án này, các bị cáo đã mua tiền giả với tỷ lệ 1:6 (một triệu đồng tiền thật mua được sáu triệu đồng tiền giả) để tiêu thụ, và đã bị Tòa án tuyên phạt các mức án tương xứng với hành vi và giá trị tiền giả.

5. So sánh với các tội danh liên quan

5.1. So sánh với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174)

Sự khác biệt cơ bản giữa Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả và Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nằm ở khách thể của tội phạm. Tội lừa đảo xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của cá nhân hoặc tổ chức, trong khi tội tiền giả xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước.

Về mặt khách quan và chủ quan, tội lừa đảo luôn có hành vi gian dối xảy ra trước khi nạn nhân giao tài sản, với mục đích chiếm đoạt tài sản của người đó. Ngược lại, hành vi làm, tàng trữ, vận chuyển tiền giả là hành vi phạm tội độc lập, có thể chưa cần đến việc chiếm đoạt tài sản của một người cụ thể. Hành vi lưu hành tiền giả có thể bao hàm cả hành vi lừa đảo, nhưng bản chất của tội danh này nghiêm trọng hơn vì nó phá hoại an ninh tiền tệ quốc gia, chứ không đơn thuần chỉ là chiếm đoạt tài sản. Do đó, hành vi làm tiền giả được xử lý theo Điều 207, chứ không bị "hấp thụ" vào tội lừa đảo. Sự phân định này cho thấy pháp luật hình sự coi trọng việc bảo vệ trật tự kinh tế ở mức độ vĩ mô hơn là chỉ bảo vệ quyền sở hữu của cá nhân.

5.2. So sánh với Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành séc giả, giấy tờ có giá giả (Điều 208)

Cả hai tội danh đều có cùng khách thể là trật tự quản lý kinh tế và có các hành vi khách quan tương tự. Tuy nhiên, điểm khác biệt then chốt là đối tượng tác động:

• Điều 207: Đối tượng là "tiền," được định nghĩa là vật ngang giá chung, có tính phổ biến cao nhất trong giao dịch.
• Điều 208: Đối tượng là "công cụ chuyển nhượng giả" (ví dụ: séc) và "các giấy tờ có giá giả khác," là các phương tiện thanh toán không phổ biến bằng tiền.

Sự khác biệt về tính chất của đối tượng tác động cũng dẫn đến sự khác biệt về khung hình phạt. Điều 207 thường có mức phạt cao hơn, đặc biệt là ở các khung hình phạt cho các trường hợp nghiêm trọng, thể hiện sự coi trọng đặc biệt của pháp luật đối với việc bảo vệ tiền tệ quốc gia.

Bảng so sánh Tội làm tiền giả (Điều 207) và Tội làm giấy tờ có giá giả (Điều 208) BLHS 2015

6. Tội phạm công nghệ cao và phương thức điều tra hiện tại

6.1. Thủ đoạn làm tiền giả bằng công nghệ cao

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã tạo điều kiện cho tội phạm tiền giả hoạt động ngày càng tinh vi. Các đối tượng sử dụng công nghệ in ấn hiện đại để sản xuất tiền giả, làm cho chúng khó bị phát hiện bằng mắt thường. Nhiều trường hợp, các đối tượng đã học hỏi phương thức làm tiền giả qua mạng internet, ví dụ như từ các video trên YouTube, sau đó tự mua thiết bị để sản xuất.

Một điểm cần làm rõ là sự khác biệt giữa tội phạm tiền giả vật lý sử dụng công nghệ cao và tội phạm lừa đảo tài chính công nghệ cao. Nhiều vụ án được truyền thông đưa tin là "triệt phá đường dây sử dụng công nghệ cao" thực chất liên quan đến lừa đảo đầu tư tiền ảo hoặc lừa đảo qua mạng (sử dụng công nghệ deepfake). Đây là các tội danh khác và có phương thức điều tra riêng biệt. Báo cáo này tập trung vào tội phạm tiền giả vật lý, nhưng việc nhận diện và phân biệt các loại hình tội phạm công nghệ cao này là rất quan trọng để không gây nhầm lẫn trong công tác phòng chống.

6.2. Công tác phối hợp điều tra và phòng chống của cơ quan chức năng

Để đấu tranh hiệu quả với tội phạm tiền giả, Bộ Công an giữ vai trò chủ trì và toàn diện trong công tác này. Công tác điều tra, phòng chống đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn, các ngân hàng và tổ chức tín dụng phải thông báo ngay cho cơ quan công an gần nhất để phối hợp xử lý.

Cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước, Bộ đội Biên phòng và Hải quan đã được thiết lập để trao đổi thông tin về các loại tiền giả xuất hiện trong lưu thông và các phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm. Các cơ quan này cũng chịu trách nhiệm giám định tiền giả và bố trí cán bộ có chuyên môn nghiệp vụ để thực hiện công tác này. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng còn tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và cảnh giác cho người dân, đặc biệt là về cách nhận biết tiền thật - tiền giả và phương thức tố giác tội phạm.

Kết luận 

Từ góc độ pháp lý, tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng được quy định tại Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 thể hiện sự nghiêm khắc của Nhà nước trong việc bảo đảm trật tự an toàn hoạt động ngân hàng và thị trường tài chính – tiền tệ. Đây là tội danh đặc thù, hướng đến đối tượng chủ yếu là những người giữ chức vụ, quyền hạn hoặc có trách nhiệm trực tiếp trong việc thẩm định, phê duyệt và quản lý khoản vay, nhưng đã cố ý hoặc vô ý thực hiện hành vi cho vay trái quy định, gây thiệt hại nghiêm trọng cho tổ chức tín dụng hoặc các chủ thể liên quan.

Nhìn chung, tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng là điểm giao thoa giữa pháp luật hình sự và pháp luật ngân hàng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng. Bên cạnh việc áp dụng chế tài nghiêm minh, Nhà nước cũng cần tăng cường cơ chế kiểm soát nội bộ, đào tạo chuyên môn, và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống tín dụng, nhằm giảm thiểu nguy cơ phát sinh vi phạm.

Suy cho cùng, bảo đảm sự minh bạch, an toàn của hoạt động cho vay không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của tổ chức tín dụng và cá nhân có thẩm quyền, mà còn là nền tảng bảo vệ niềm tin của toàn xã hội vào hệ thống tài chính quốc gia.

Hi vọng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích tới bạn đọc. Mọi vướng mắc, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến. Trân trọng cảm ơn!