Tội vô ý làm chết người có phải loại tội phạm nghiêm trọng?

Tội vô ý làm chết người, dù thiếu yếu tố cố ý tước đoạt tính mạng, vẫn gây ra hậu quả đau lòng và xâm phạm đến quyền sống cơ bản của con người. Việc xác định mức độ nghiêm trọng pháp lý của tội danh này (Điều 128 BLHS 2015) không chỉ là vấn đề học thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tố tụng và hình phạt. Bài viết dưới đây phân tích dưới đây sẽ làm rõ liệu hành vi vô ý làm chết người có bị xếp vào loại tội phạm nghiêm trọng hay không, đồng thời nhìn nhận sự linh hoạt của thực tiễn xét xử tại Việt Nam.   

1. Khái quát về Tội vô ý làm chết người và tầm quan trọng của việc phân loại tội phạm

Tội vô ý làm chết người, được quy định tại Điều 128 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015, là hành vi của một người gây ra hậu quả tước đoạt tính mạng của người khác bằng lỗi vô ý. Khách thể bị xâm phạm của tội phạm này là quyền sống của con người, một trong những quyền cơ bản và thiêng liêng nhất được pháp luật hình sự bảo vệ.  

Việc phân loại tội phạm theo mức độ nghiêm trọng (ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng) có ý nghĩa pháp lý vô cùng quan trọng. Sự phân loại này không chỉ phản ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các thủ tục tố tụng như thẩm quyền điều tra, thời hạn tạm giam, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, và các điều kiện áp dụng các biện pháp miễn giảm hình phạt. Do đó, việc xác định chính xác Tội vô ý làm chết người thuộc loại tội phạm nào là nền tảng để áp dụng pháp luật một cách nhất quán.

1.2. Cơ sở pháp lý cho việc phân loại mức độ nghiêm trọng

Tại Việt Nam, cơ sở pháp lý để phân loại tội phạm được quy định rõ ràng tại Điều 9 BLHS 2015. Tiêu chí chủ yếu được sử dụng là căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Tính nguy hiểm này được lượng hóa thông qua mức cao nhất của khung hình phạt mà Bộ luật quy định đối với tội danh đó.  

Theo nguyên tắc này, việc phân loại một tội phạm là nghiêm trọng hay không nghiêm trọng được xác định dựa trên nguy cơ rủi ro tiềm tàng (khung hình phạt tối đa), chứ không phải dựa trên mức hình phạt thực tế Tòa án tuyên bố trong từng vụ án cụ thể. Điều này lý giải tại sao một hành vi có thể bị xếp vào loại tội phạm nghiêm trọng về mặt pháp lý, nhưng trên thực tế lại được hưởng hình phạt nhẹ hơn nhiều nhờ các tình tiết giảm nhẹ.

2. Tội vô ý làm chết người có phải loại tội phạm nghiêm trọng?

Dựa trên tiêu chí phân loại tại Điều 9, việc xác định Tội vô ý làm chết người là tội phạm nghiêm trọng hay không phụ thuộc vào khoản (khung hình phạt) mà người phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

2.1. Khoản 1 Điều 128: Trường hợp vô ý làm chết 01 người

Khoản 1 Điều 128 BLHS 2015 quy định: "Người nào vô ý làm chết người, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm".  

Phân tích mức cao nhất của khung hình phạt theo Khoản 1 cho thấy mức phạt tù tối đa là 05 năm. Căn cứ vào Bảng 1.1 (Điều 9 BLHS 2015), mức phạt tối đa từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù được xếp loại là Tội phạm nghiêm trọng.  

Do đó, trong trường hợp cơ bản nhất (làm chết 01 người), Tội vô ý làm chết người được phân loại là Tội phạm nghiêm trọng.

2.2. Khoản 2 Điều 128: Trường hợp làm chết 02 người trở lên

Khoản 2 Điều 128 quy định khung hình phạt tăng nặng đối với trường hợp hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: "Phạm tội làm chết 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm".  

Mức cao nhất của khung hình phạt trong trường hợp này là 10 năm tù. Đối chiếu với Điều 9 BLHS 2015, tội phạm có mức phạt tù tối đa từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù được phân loại là Tội phạm rất nghiêm trọng. 

Sự phân loại này là hoàn toàn hợp lý về mặt pháp lý. Mặc dù lỗi chủ quan là lỗi vô ý, tính nguy hiểm cho xã hội khách quan của hành vi (gây ra cái chết cho từ hai người trở lên) là cực kỳ lớn và không thể xếp vào loại tội phạm ít nghiêm trọng.

2.3. Khẳng định mức độ nghiêm trọng

Khách thể của tội phạm này là quyền sống của con người. Đây là yếu tố cốt lõi khiến hành vi, dù được thực hiện với lỗi vô ý, vẫn mang tính nguy hiểm xã hội cao, từ đó dẫn đến việc phân loại tội phạm là Nghiêm trọng hoặc Rất nghiêm trọng. Hành vi khách quan của tội vô ý làm chết người có thể biểu hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động, miễn là hành vi đó là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả chết người.   

Kết luận chuyên sâu cho thấy Tội vô ý làm chết người theo Điều 128 BLHS 2015 luôn luôn là tội phạm nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng, tùy thuộc vào số lượng người bị thiệt mạng. Không có bất kỳ trường hợp nào tội danh này được phân loại là Tội phạm ít nghiêm trọng theo luật định.

Bảng phân loại Tội vô ý làm chết người (Điều 128 BLHS)