1. Giới thiệu chung về tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Chữ người tử tù là một truyện ngắn đặc sắc của Nguyễn Tuân, in trong tập Vang bóng một thời xuất bản năm 1940. Tác phẩm lúc đầu có tên là Dòng chữ cuối cùng, sau được đổi thành Chữ người tử tù. Đây là một sáng tác tiêu biểu cho phong cách Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám: tài hoa, uyên bác, giàu chất lãng mạn và luôn hướng ngòi bút đến việc phát hiện, tôn vinh cái đẹp.

Nguyễn Tuân là nhà văn có ý thức sâu sắc về giá trị văn hóa truyền thống. Ông không chỉ viết văn để kể chuyện mà còn dùng văn chương như một cách lưu giữ những vẻ đẹp xưa cũ đang dần mất đi trong xã hội thực dân phong kiến đầy xô bồ, xuống cấp. Vì thế, Chữ người tử tù không chỉ là câu chuyện về một tử tù viết chữ đẹp, mà còn là bản ca ngợi khí phách, thiên lương và sức sống bất diệt của cái đẹp.

Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, tác phẩm có vị trí rất quan trọng. Nó tiêu biểu cho khả năng xây dựng tình huống truyện độc đáo, nghệ thuật khắc họa nhân vật giàu tính biểu tượng và tư tưởng thẩm mỹ sâu sắc của Nguyễn Tuân. Qua truyện ngắn này, nhà văn gửi gắm quan niệm: cái đẹp chân chính luôn gắn với cái thiện và có sức cảm hóa mạnh mẽ đối với con người.

2. Tóm tắt nội dung chính truyện ngắn Chữ người tử tù

Truyện diễn ra trong nhà lao tỉnh Sơn, nơi Huấn Cao cùng năm người đồng chí bị giam chờ ngày chịu án tử hình. Huấn Cao không chỉ là một người lãnh đạo khởi nghĩa chống lại triều đình mà còn nổi tiếng là người viết chữ rất đẹp. Chữ của ông được nhiều người ngưỡng mộ, xem như báu vật.

Viên quản ngục, người đứng đầu nhà lao, lại là một người đặc biệt. Dù làm việc trong chốn ngục tù tối tăm, ông vẫn giữ trong mình một tâm hồn yêu cái đẹp và niềm ao ước có được chữ của Huấn Cao để treo trong nhà. Biết Huấn Cao sắp bị giải đến, quản ngục đã đối đãi tử tế, âm thầm biệt đãi ông và các bạn tù, dù việc ấy có thể khiến ông gặp rắc rối lớn.

Ban đầu, Huấn Cao tỏ thái độ lạnh lùng, khinh bạc vì cho rằng quản ngục cũng chỉ là một kẻ thuộc bộ máy cai trị tàn nhẫn. Nhưng sau khi nghe thầy thơ lại nói rõ tấm lòng trân trọng cái tài của viên quản ngục, Huấn Cao đã thay đổi. Ông nhận ra trước mặt mình không phải là một kẻ tiểu nhân, mà là một con người biết quý trọng cái đẹp và có thiên lương.

Đêm cuối cùng trước khi bị giải đi hành hình, Huấn Cao đã cho chữ viên quản ngục ngay trong buồng giam. Cảnh cho chữ diễn ra thật lạ lùng: giữa nhà tù ẩm thấp, hôi hám, người tử tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng lại trở thành người ban phát cái đẹp; còn quản ngục và thầy thơ lại thì khúm núm, kính cẩn đón nhận từng nét chữ. Sau khi cho chữ, Huấn Cao khuyên quản ngục nên rời bỏ chốn ngục tù để giữ lấy thiên lương. Viên quản ngục cảm động, cúi đầu vái lạy người tử tù.

3. Phân tích tình huống truyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật

Thành công nổi bật của Chữ người tử tù trước hết nằm ở tình huống truyện rất độc đáo. Nguyễn Tuân đã đặt hai con người ở hai vị trí xã hội hoàn toàn đối lập vào một cuộc gặp gỡ đầy éo le: một bên là tử tù chờ ngày chết, một bên là quản ngục đại diện cho quyền lực nhà tù. Trên phương diện xã hội, họ ở thế đối đầu. Nhưng trên phương diện nghệ thuật và nhân cách, họ lại là những người có thể tri âm với nhau. Chính sự đối lập ấy tạo nên sức căng kịch tính và chiều sâu tư tưởng cho tác phẩm.

Tình huống truyện được xây dựng theo hướng càng về cuối càng bộc lộ rõ vẻ đẹp tâm hồn của các nhân vật. Ban đầu là sự hiểu lầm, khoảng cách và đối nghịch. Sau đó là quá trình nhận ra nhau trên bình diện tinh thần. Cuối cùng là sự gặp gỡ, hòa hợp trong cảnh cho chữ. Tình huống này không chỉ làm nổi bật tính cách nhân vật mà còn giúp nhà văn thể hiện quan niệm: cái đẹp có thể nảy sinh ở nơi tăm tối nhất và có khả năng xóa nhòa mọi ranh giới tầm thường của địa vị xã hội.

Nhân vật Huấn Cao được xây dựng như một hình tượng lý tưởng, hội tụ ba phẩm chất lớn: tài năng, khí phách và thiên lương. Ông có tài viết chữ tuyệt đẹp, nổi tiếng khắp vùng. Ông có khí phách hiên ngang, không khuất phục trước cường quyền, không run sợ trước cái chết. Đồng thời, ông cũng là người có thiên lương trong sáng, chỉ cho chữ những ai thật sự biết quý trọng cái đẹp. Chính vì vậy, Huấn Cao hiện lên không chỉ như một nghệ sĩ mà còn như một bậc anh hùng và một nhân cách lớn.

Nhân vật viên quản ngục cũng được Nguyễn Tuân xây dựng rất thành công. Đây là một con người “chọn nhầm nghề”, sống giữa chốn bạo lực nhưng vẫn giữ được phần trong sạch trong tâm hồn. Quản ngục biết kính trọng tài năng, say mê cái đẹp và dám liều lĩnh vì cái đẹp. Nhân vật này làm cho tác phẩm có chiều sâu nhân bản, bởi Nguyễn Tuân không nhìn con người một chiều. Ngay trong môi trường tăm tối nhất vẫn có thể tồn tại một tấm lòng lương thiện và thanh cao.

Thầy thơ lại tuy là nhân vật phụ nhưng có vai trò quan trọng. Ông là người kết nối, giúp Huấn Cao hiểu được tấm lòng của quản ngục. Qua nhân vật này, truyện thêm mềm mại và quá trình chuyển biến của tình huống trở nên tự nhiên hơn.

4. Ý nghĩa biểu tượng cảnh cho chữ trong tác phẩm

Cảnh cho chữ là đoạn kết tinh rực rỡ nhất của toàn bộ truyện ngắn. Nguyễn Tuân gọi đó là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” vì đây là sự đảo ngược đầy bất ngờ về không gian, vị thế và quyền lực tinh thần.

Trước hết, cảnh cho chữ diễn ra trong một không gian hoàn toàn không phù hợp với cái đẹp: buồng giam chật hẹp, ẩm thấp, tối tăm, bẩn thỉu. Nhưng chính nơi ấy lại trở thành nơi khai sinh cái đẹp. Ánh sáng của bó đuốc, mùi thơm của mực, màu trắng tinh của tấm lụa đã làm bừng sáng cả không gian ngục tù. Điều đó mang ý nghĩa biểu tượng rất rõ: cái đẹp chân chính không bị hủy diệt bởi bóng tối, trái lại còn có thể chiến thắng và soi sáng bóng tối.

Thứ hai, cảnh cho chữ thể hiện sự đảo ngược vị thế xã hội. Người tử tù đang bị gông xiềng, tưởng như ở vị trí thấp nhất, lại trở thành trung tâm của ánh sáng, của quyền uy tinh thần và của sự sáng tạo. Ngược lại, viên quản ngục là người có quyền lực trong nhà tù lại trở nên khép nép, kính cẩn trước Huấn Cao. Đây là chiến thắng của nhân cách và tài năng trước bạo lực và quyền lực bên ngoài.

Thứ ba, cảnh cho chữ là biểu tượng của sự gặp gỡ giữa cái đẹp, cái tài và cái thiện. Huấn Cao không chỉ cho chữ mà còn cho quản ngục một lời khuyên sống, một bài học đạo đức về việc giữ gìn thiên lương. Vì thế, bức chữ không chỉ có giá trị thẩm mỹ mà còn mang giá trị tinh thần sâu sắc. Nó là kết tinh của cái đẹp được sinh ra từ một tâm hồn lớn và được trao cho một tấm lòng biết quý trọng cái đẹp.

Có thể nói, cảnh cho chữ là đỉnh cao nghệ thuật của truyện và cũng là nơi tư tưởng của Nguyễn Tuân bộc lộ tập trung nhất. Ở đó, nhà văn khẳng định rằng cái đẹp chân chính luôn gắn với nhân cách cao quý và có sức cảm hóa con người.

5. Giá trị nhân văn và thông điệp về cái đẹp của Nguyễn Tuân

Giá trị nhân văn sâu sắc của Chữ người tử tù trước hết nằm ở sự trân trọng con người. Nguyễn Tuân không nhìn con người bằng nhãn quan đơn giản, một chiều. Ông phát hiện vẻ đẹp của nhân cách ngay trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Huấn Cao là tử tù nhưng không hề thấp hèn; ngược lại, ông hiện lên như hiện thân của tài năng, khí phách và thiên lương. Viên quản ngục là người làm việc trong nhà tù nhưng không phải kẻ tàn nhẫn vô cảm; trái lại, ông là người biết hướng tới cái đẹp và biết cúi đầu trước giá trị cao quý.

Tác phẩm còn thể hiện niềm tin mạnh mẽ vào sức cảm hóa của cái đẹp. Cái đẹp trong quan niệm của Nguyễn Tuân không phải thứ trang trí bề ngoài, càng không phải thú chơi vô nghĩa. Cái đẹp chân chính phải gắn với cái thiện, với nhân cách và với thiên lương. Chữ đẹp của Huấn Cao quý không chỉ vì nét bút tài hoa mà còn vì nó được viết ra từ một con người có khí phách và lòng trong sạch. Nhờ vậy, cái đẹp mới có khả năng thức tỉnh và thanh lọc tâm hồn người khác.

Một thông điệp quan trọng khác của tác phẩm là con người muốn giữ được nhân cách phải biết lựa chọn môi trường sống phù hợp. Lời khuyên của Huấn Cao dành cho quản ngục không chỉ là lời khuyên riêng cho một cá nhân mà còn mang ý nghĩa khái quát: sống quá lâu trong cái xấu, cái ác, con người rất dễ bị tha hóa. Muốn giữ thiên lương, phải biết tránh xa nơi có thể làm hoen ố tâm hồn mình.

Bên cạnh đó, tác phẩm còn gửi gắm lòng yêu mến những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc. Thú chơi chữ, nghệ thuật thư pháp, cách ứng xử trọng tài trọng nghĩa đều là những nét đẹp văn hóa xưa được Nguyễn Tuân phục dựng bằng tất cả sự trân trọng. Qua đó, nhà văn kín đáo bày tỏ khát vọng giữ gìn những giá trị tinh thần cao đẹp trong một thời đại đầy biến động.

6. Tổng hợp các mẫu tóm tắt Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân ngắn gọn, đầy đủ

Tóm tắt Chữ người tử tù (mẫu số 1)

Huấn Cao vốn là một người nổi tiếng viết chữ đẹp, tiếng vang của ông đã lan đến cả một vùng tỉnh Sơn. Đời ông chỉ viết có bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn. Nhưng vì Huấn Cao chống lại triều đình nên bị bắt vào nhà giam chờ ngày tử hình. Ở đây, Huấn Cao chịu sự cai quản của viên quản ngục và người thầy thơ, cả hai người họ đều vô cùng mến mộ tài năng viết chữ đẹp của Huấn Cao. Người quản ngục đối xử với Huấn Cao rất trịnh trọng, như một người bề trên chứ không có gì gọi là cai quản. Ấy thế nhưng Huấn Cao lại có một khí thiết trong sạch, ông không muốn nhận sự biệt đãi của người khác nên đã từ chối viên quản ngục. Trước ngày Huấn Cao bị xử tử, viên quản ngục đã quyết định phải thực hiện được việc xin chữ của ông, vì người quản ngục vô cùng yêu cái đẹp và trân trọng cái đẹp. Ông đã xin Huấn Cao cho chữ, Huấn Cao vì cảm động trước tấm lòng của người quản ngục nên gật đầu đồng ý. Thế là trong đêm khuya nơi ngục tù tối tăm, bẩn thỉu đã diễn ra cảnh cho chữ mà tác giả gọi là "một cảnh xưa nay chưa từng có". Người tử tù chân tay đeo xiềng xích vẫn phóng những nét chữ tài hoa, tung hoành cả đời người. Còn viên quản ngục và thầy thơ thì đang cúi mình trước cái đẹp. Sau khi cho chữ, Huấn Cao còn khuyên người quản ngục thay chốn ở đi để giữ được thiên lương trong sáng của mình.

Tóm tắt Chữ người tử tù (mẫu số 2)

Truyện ngắn Chữ người tử tù được trích trong tập Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân. Tác phẩm đã nói lên vẻ đẹp tài hoa của con người - cái mà Nguyễn Tuân luôn tìm kiếm trong các tác phẩm của mình. Huấn Cao là một tử tù nhưng có tài viết chữ rất đẹp. Vì vậy mà ông nhận được sự biệt đãi đặc biệt của viên quản ngục dành cho mình. Viên quản ngục và thầy thơ rất trân trọng và say mê nét chữ của Huấn Cao nhưng Huấn Cao lại không thích nhận được sự biệt đãi của người khác. Huấn Cao vốn dĩ tỏ thái độ khinh miệt người quản ngục nhưng cho đến khi hiểu được tấm lòng thành kính của người đó thì Huấn Cao đã quyết định cho chữ. Trong đêm khuya hiện lên cảnh ba con người chụm đầu vào trong một không gian ẩm mốc, tù túng. Người tử tù phóng những nét chữ tuyệt đẹp và hai người còn lại thì khúm núm chờ đợi. Huấn Cao không chỉ có thiên lương trong sáng mà ông còn trân trọng thiên lương của người khác. Sau khi cho chữ, Huấn Cao đã khuyên quản ngục thay chốn ở để giữ được lương tâm trong sạch, lương thiện. Huấn Cao vừa là một người anh hùng khi dám đứng lên chống lại triều đình thối nát lúc bấy giờ, lại là một người có tài năng, có thiên lương trong sạch rất đáng ngưỡng mộ.

Tóm tắt chữ người tử tù (mẫu số 3)

"Chữ người tử tù" là tác phẩm xoay quanh câu chuyện của Huấn Cao và Viên Quản Ngục trong những ngày cuối tại nhà giam. Huấn Cao là một nho sĩ tài hoa với tài viết chữ rất đẹp. Ngoài ra, ông còn có tài bẻ khóa và vượt ngục. Do chống lại triều đình phong kiến mà Huấn Cao bị bắt giam. Ông được hiện lên gián tiếp thông qua lời nói của Viên quản ngục với Thầy thơ lại với sự ngưỡng mộ về tài năng của ông. Suốt nửa tháng bị bắt giam tại nhà lao Viên quản ngục luôn đối xử tốt với Huấn Cao, nhưng trái lại Huấn Cao lại giữ thái độ lạnh lùng, coi khinh Viên quản ngục. Viên quản ngục không lấy làm oán thù thái độ khinh bạc của Huấn Cao, ông chỉ mong mỏi một điều rằng một ngày gần nhất ông Huấn sẽ dịu bớt tính nết và ông sẽ nhờ Huấn Cao viết cho mấy chữ trên tấm lụa vuông trắng đã mua sẵn. Thế là ông mãn nguyện rồi, có chữ ông Huấn mà treo là một vật báu trên đời. Sau khi biết được ý nguyện của Viên quản ngục, trong ngày cuối tại nhà giam một cảnh tượng xưa nay chưa từng có đã diễn ra. Giữa chốn ngục tù tăm tối, đầy ẩm mốc ba cái đầu người chăm chú trên một tấm lụa bạch, một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh, Viên quản ngục khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên tấm lụa, thầy thơ lại gầy gò thì run run bưng chậu mực. Thật là một cảnh tượng hiếm có trên đời. Sau khi cho chữ Viên quản ngục xong, Huấn Cao còn đưa ra lời khuyên, khuyên Viên quản ngục nên thay chỗ ở, tìm về quê ở rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây khó giữ thiên lương và rồi cũng đến nhem nhuốc cái đời lương thiện đi. Viên quản ngục cảm động, vái tạ Huấn Cao.

Tóm tắt Chữ người tử tù (mẫu số 4)

Huấn Cao nổi tiếng trong vùng là một người văn hay chữ đẹp, những nét chữ của ông được rất nhiều người yêu mến, tuy nhiên không phải ai ông cũng cho chữ, xin chữ của ông là điều khó. Ông thường xuyên chống đối lại một triều đình vốn quan liêu và mục nát, chính vì chống đối ông bị bắt và kết tội chết. Trước khi xử tội chết, ông bị giam giữ trong nhà tù. Tại đây, viên quản ngục là người biết Huấn Cao và nét chữ tài hoa của ông, nếu xin được nét chữ của Huấn Cao treo trong nhà như một báu vật. Viên quản ngục biệt đãi rất tốt với Huấn Cao nhưng ngược lại Huấn Cao dửng dưng và tỏ ý khinh thường viên quản ngục. Khi biết được tấm lòng của viên quản ngục và tình yêu nghệ thuật, Huấn Cao quyết định cho chữ ngay trong một hoàn cảnh trớ trêu: “trong tù”. Không gian ẩm thấp, tối tăm lại là nơi cho chữ, tay đeo gông nhưng vô cùng uy nghi, khí khái trong khi viên quản ngục lại khép nép, phục tùng. Tất cả đều thể hiện sự trái ngược hoàn toàn, ranh giới giữa kẻ tử tù và người coi ngục đã không còn, chỉ còn lại vẻ đẹp của nghệ thuật. Sau khi cho chữ, Huấn Cao còn khuyên viên quản ngục trở về quê sinh sống để tâm hồn không bị vẩn đục.

Tóm tắt Chữ người tử tù (mẫu số 5)

Câu chuyện Chữ người tử tù kể về nhân vật Huấn Cao nho tài hoa viết chữ rất đẹp và là nhà cách mạng khi thường xuyên chống lại triều đình. Huấn Cao bị triều đình bắt và xử tội chết, thời gian trước khi xử tử Huấn Cao giam giữ trong nhà lao Tỉnh Sơn. Tài năng của ông nổi tiếng đến nỗi viên quản ngục biết đến, viên quản ngục vô cùng yêu thích nét chữ của Huấn Cao, nếu như có chữ của ông xem như là báu vật. Ông biệt đãi tử tù Huấn Cao kính cẩn như một kẻ bề dưới nhưng Huấn Cao vẫn không mảy may đoái hoài. Khi thời gian gần hết, ông quyết định đến xin chữ của Huấn Cao, ban đầu Huấn Cao không thèm để tâm và tỏ ý khinh thường nhưng sau khi biết được viên quản ngục yêu cái đẹp và mến tài hoa của mình, Huấn Cao cảm động và quyết định cho chữ ngay trong tù. Cảnh tượng chưa từng có, người tử tù tay đeo gông thảo những nét rồng bay phượng múa trong nhà tù tối tăm, ẩm thấp, trong khi viên quản ngục khép nép như kẻ bề dưới. Người tử tù và viên quản ngục giữa họ đều có điểm chung đó là yêu cái đẹp, con người và nghệ thuật cùng đồng điệu với nhau và vượt lên những điều tầm thường trong cuộc sống.

7. Các câu hỏi thường gặp về tác phẩm Chữ người tử tù

Chữ người tử tù được in trong tập nào?

Tác phẩm được in trong tập Vang bóng một thời, xuất bản năm 1940. Ban đầu truyện có tên là Dòng chữ cuối cùng.

Vì sao Huấn Cao đồng ý cho chữ viên quản ngục?

Huấn Cao đồng ý cho chữ vì ông nhận ra viên quản ngục là người có “tấm lòng biệt nhỡn liên tài”, thật sự biết trân trọng cái đẹp và quý trọng tài năng. Ông xúc động vì suýt nữa đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ.

Vì sao cảnh cho chữ được gọi là “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”?

Vì đó là cảnh cái đẹp được sáng tạo trong nhà tù, người tử tù trở thành người ban phát ánh sáng tinh thần, còn quản ngục lại cúi đầu kính cẩn đón nhận. Đây là sự đảo ngược rất đặc biệt về hoàn cảnh và vị thế.

Huấn Cao là kiểu nhân vật như thế nào?

Huấn Cao là hình tượng nhân vật lý tưởng, kết hợp giữa người anh hùng, người nghệ sĩ và con người có thiên lương. Ông vừa tài hoa, vừa bất khuất, vừa trong sạch về nhân cách.

Thông điệp lớn nhất của tác phẩm là gì?

Tác phẩm khẳng định cái đẹp chân chính luôn gắn với cái thiện và có sức chiến thắng bóng tối, cảm hóa con người. Đồng thời, tác phẩm đề cao thiên lương, khí phách và lòng biết quý trọng những giá trị tinh thần cao quý.

Giá trị nghệ thuật nổi bật của truyện là gì?

Truyện có tình huống độc đáo, nghệ thuật đối lập giàu sức gợi, ngôn ngữ cổ kính mà tinh luyện, nhân vật được khắc họa theo bút pháp lãng mạn hóa và cảnh cho chữ đạt đến giá trị tạo hình, biểu tượng rất cao.

Bên cạnh đó bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: