Trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu theo quy định mới nhất

Trong quản lý dự án đầu tư và công sản, hoạt động đấu thầu không chỉ là phương thức lựa chọn nhà thầu đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch, mà còn là công cụ then chốt để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn. Đứng tại vị trí trung tâm của tiến trình này chính là Chủ đầu tư — chủ thể chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và người quyết định đầu tư về tiến độ, chất lượng và hiệu quả kinh tế của dự án.

Dưới sự điều chỉnh của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, vai trò của Chủ đầu tư đã được nâng tầm, đi kèm với đó là hệ thống trách nhiệm pháp lý khắt khe và chặt chẽ hơn. Không chỉ dừng lại ở việc phê duyệt các bước trong quy trình lựa chọn nhà thầu, Chủ đầu tư còn đóng vai trò là "người gác cổng" trong việc tuân thủ các quy chuẩn về kỹ thuật, định mức kinh tế và đặc biệt là trách nhiệm giải trình trong việc phòng chống tiêu cực, lãng phí. Việc nhận diện đầy đủ và thực thi nghiêm túc trách nhiệm của Chủ đầu tư không chỉ giúp doanh nghiệp, tổ chức vận hành dự án đúng quỹ đạo pháp lý mà còn là nhân tố quyết định sự thành bại của gói thầu trong bối cảnh nền kinh tế số và quản lý đấu thầu qua mạng đang trở thành yêu cầu bắt buộc.

1. Trách nhiệm của chủ đầu tư trong đấu thầu trong từng trường hợp

Có thể hình dung đơn giản, chủ đầu tư giống như “người đứng ra tổ chức toàn bộ cuộc thi” để chọn nhà thầu. Từ việc chuẩn bị đề bài, chọn người chấm, công bố kết quả, ký hợp đồng và theo dõi quá trình thực hiện – tất cả đều do chủ đầu tư chịu trách nhiệm chính. Điều 78 Luật Đấu thầu 2023 (Điều này được bổ sung bởi Điểm b, g Khoản 38 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025) liệt kê rất nhiều nhiệm vụ, nhưng nếu gom lại thì có thể chia thành các nhóm tình huống cụ thể trong thực tế. Dưới đây là từng trường hợp điển hình.

2. Danh mục các nội dung chủ đầu tư bắt buộc phải phê duyệt

Khoản 1 Điều 78 Luật Đấu thầu 2023 đã thiết lập một "bản đồ thẩm quyền" rõ ràng cho chủ đầu tư. Việc chuyển giao quyền phê duyệt nhiều nội dung quan trọng từ người có thẩm quyền sang chủ đầu tư nhằm mục đích rút ngắn thủ tục hành chính, nhưng đồng thời cũng loại bỏ cơ chế "đẩy trách nhiệm" lên cấp trên.

Chủ đầu tư có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu (KHLCNT) trong các tình huống đặc thù: gói thầu được thực hiện trước khi có quyết định phê duyệt dự án (đấu thầu trước), hoặc các gói thầu thuộc dự án đã có kế hoạch tổng thể được phê duyệt. Điều này cho phép chủ đầu tư chủ động trong việc phân chia gói thầu, xác định hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu phù hợp với thực tế triển khai. Ngoài ra, việc phê duyệt hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển và danh sách ngắn cũng thuộc thẩm quyền trực tiếp của chủ đầu tư. Đây là những bộ lọc quan trọng nhằm đảm bảo chỉ những nhà thầu có đủ năng lực mới có thể tiến sâu vào các giai đoạn tiếp theo của quá trình đấu thầu.

Hồ sơ mời thầu (HSMT) và hồ sơ yêu cầu (HSYC) là văn bản pháp lý quan trọng nhất xác lập các tiêu chuẩn đánh giá về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và giá. Theo Điều 78, chủ đầu tư là người cuối cùng phê duyệt các tài liệu này. Việc phê duyệt HSMT đòi hỏi sự cẩn trọng cực lớn, bởi lẽ nếu hồ sơ cài cắm các điều kiện hạn chế nhà thầu hoặc không tuân thủ quy định pháp luật dẫn đến sai lệch kết quả, chủ đầu tư sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường và xử lý kỷ luật. Chủ đầu tư phải căn cứ vào báo cáo thẩm định của đơn vị chuyên môn để hoàn thiện HSMT trước khi ký ban hành.

Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu là quyết định xác định thực thể sẽ cùng chủ đầu tư thực hiện dự án. Chủ đầu tư phê duyệt dựa trên báo cáo đánh giá của bên mời thầu/tổ chuyên gia và báo cáo thẩm định kết quả. Đây là bước ngoặt pháp lý chuyển từ giai đoạn đấu thầu sang giai đoạn thực hiện hợp đồng. Quyết định phê duyệt này phải được thực hiện công khai và minh bạch, đảm bảo rằng nhà thầu được chọn là người đáp ứng tốt nhất các tiêu chí đã đề ra trong HSMT.

3. Quy trình tổ chức thẩm định và thành lập bộ máy thực thi

Để thực hiện các quyền hạn phê duyệt nêu trên, chủ đầu tư phải thiết lập một bộ máy thực thi tinh gọn và chuyên nghiệp theo quy định tại Khoản 2 (Khoản này được sửa đổi bởi Điểm c Khoản 38 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Luật Hải quan; Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025) và Khoản 4 Điều 78.

Thành lập bên mời thầu và tổ chuyên gia: Chủ đầu tư có quyền quyết định thành lập bên mời thầu với nhân sự phải đáp ứng các yêu cầu về chứng chỉ và kinh nghiệm thực hiện công tác đấu thầu. Trong bối cảnh nguồn nhân lực tại một số đơn vị còn hạn chế, Luật Đấu thầu 2023 cho phép chủ đầu tư linh hoạt: nếu nhân sự nội bộ không đáp ứng yêu cầu, họ có quyền lựa chọn nhà thầu tư vấn để làm bên mời thầu hoặc thực hiện một số nhiệm vụ của bên mời thầu. Tương tự, chủ đầu tư quyết định thành lập tổ chuyên gia để lập HSMT và đánh giá hồ sơ dự thầu. Tổ chuyên gia này phải đảm bảo các quy định tại Điều 19 về năng lực hành vi dân sự, trình độ chuyên môn và chứng chỉ đào tạo phù hợp.

Tổ chức thẩm định độc lập: Cơ chế kiểm soát quyền lực trong đấu thầu được thể hiện qua trách nhiệm tổ chức thẩm định. Chủ đầu tư phải tổ chức thẩm định các nội dung về KHLCNT, HSMT và kết quả lựa chọn nhà thầu. Việc thẩm định phải được thực hiện bởi một đơn vị hoặc cá nhân độc lập với tổ chuyên gia lập hồ sơ và đánh giá. Sự tách biệt này nhằm mục đích phát hiện các sai sót, sự không phù hợp hoặc các dấu hiệu "ưu ái" nhà thầu trước khi chủ đầu tư đặt bút ký phê duyệt.

Thuê tư vấn — Quyền lợi đi kèm trách nhiệm không thể chuyển giao: Việc thuê đơn vị tư vấn làm bên mời thầu hoặc tổ chuyên gia là một giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng đấu thầu đối với các gói thầu phức tạp. Tuy nhiên, Luật Đấu thầu 2023 và các lưu ý từ Bộ Xây dựng khẳng định rõ: việc thuê tư vấn không làm giảm trách nhiệm của chủ đầu tư đối với các sai sót xảy ra. Chủ đầu tư hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu, ngay cả khi mọi khâu chuẩn bị đều do tư vấn thực hiện. Điều này đòi hỏi chủ đầu tư phải có cơ chế giám sát chặt chẽ các đơn vị tư vấn mà mình thuê mướn.

4. Trách nhiệm của chủ đầu tư trong ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng

Giai đoạn sau đấu thầu là lúc các cam kết trên giấy tờ được chuyển hóa thành kết quả thực tế. Điều 78 Khoản 3 và các khoản bổ sung mới đã quy định chi tiết trách nhiệm của chủ đầu tư trong giai đoạn này.

Thương thảo, hoàn thiện và ký kết hợp đồng: Chủ đầu tư (hoặc đơn vị được ủy quyền) thực hiện thương thảo (nếu có) và hoàn thiện hợp đồng với nhà thầu. Hợp đồng này là cơ sở pháp lý cao nhất ràng buộc trách nhiệm giữa các bên. Một điểm cần lưu ý là chủ đầu tư phải đảm bảo hợp đồng phù hợp với HSMT và kết quả trúng thầu đã phê duyệt. Ngoài ra, đối với hình thức mua sắm tập trung, chủ đầu tư còn có trách nhiệm ký kết và quản lý thực hiện thỏa thuận khung. Việc thanh toán cho nhà thầu theo đúng các điều khoản, tiến độ đã thỏa thuận trong hợp đồng là một nghĩa vụ bắt buộc mà chủ đầu tư phải nghiêm túc thực hiện để tránh các tranh chấp pháp lý.

Cơ chế điều chuyển khối lượng: Luật số 90/2025/QH15 đã bổ sung Khoản 13a vào sau Khoản 13 Điều 78, mang lại một quyền năng quan trọng cho chủ đầu tư: "Chấp thuận hoặc không chấp thuận việc điều chuyển khối lượng, phạm vi công việc của nhà thầu phụ cho tổ chức, đơn vị khác khi cần đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng gói thầu khi nhà thầu chính đề xuất".

Sâu xa hơn, quy định này giải quyết một vấn đề nhức nhối trong thực tế: khi một nhà thầu phụ năng lực yếu làm chậm tiến độ nhưng nhà thầu chính không thể tự ý thay thế do các ràng buộc hợp đồng cứng nhắc. Với quyền năng này, chủ đầu tư trở thành người "trọng tài" có quyền can thiệp vào cấu trúc thực thi của gói thầu để bảo vệ mục tiêu tiến độ và chất lượng của dự án. Tuy nhiên, việc điều chuyển này phải dựa trên đề xuất của nhà thầu chính và sự đánh giá kỹ lưỡng của chủ đầu tư về năng lực của đơn vị tiếp nhận mới.

Kết luận

Trách nhiệm của Chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu theo quy định hiện hành không đơn thuần là những thủ tục hành chính mang tính hình thức, mà là một hệ thống nghĩa vụ pháp lý đa tầng, gắn liền với quyền lợi và nghĩa vụ bảo toàn nguồn lực quốc gia. Từ khâu lập kế hoạch, thẩm định hồ sơ cho đến giai đoạn ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng, mỗi quyết định của Chủ đầu tư đều mang tính chất định hướng cho sự thành công của dự án và sự an toàn pháp lý của các bên liên quan.

Trong kỷ nguyên mới của sự minh bạch, khi các hệ thống giám sát và cơ sở dữ liệu đấu thầu quốc gia ngày càng hoàn thiện, sai sót của Chủ đầu tư — dù vô tình hay hữu ý — đều có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng. Do đó, việc nắm vững các quy định mới nhất không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là giải pháp tự bảo vệ và nâng cao uy tín chuyên nghiệp cho các đơn vị. Một Chủ đầu tư trách nhiệm, am hiểu luật pháp và công tâm chính là nền tảng để xây dựng một môi trường đấu thầu lành mạnh, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của hạ tầng kinh tế - xã hội.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!