“Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng do những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội”. (Điều 15 Bộ luật Hình sự năm 2015).
- Đặc điểm:
Thứ nhất: Người phạm tội đã bắt đầu thực hiện tội phạm. Hành vi phạm tội đã xâm hại đến khách thể hoặc đe dọa xâm hại đến khách thể được Luật hình sự bảo vệ.
Đã bắt đầu thực hiện tội phạm có thể xảy ra 2 trường hợp sau:
+ Đã bắt đầu thực hiện tội phạm tức là người phạm tội thực hiện những hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm của một tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật Hình sự.
+ Đã bắt đầu thực hiện tội phạm tức là người phạm tội thực hiện những hành vi đi liền ngay trước hành vi khách quan, ví dụ: Hành vi nhặt dao để đâm, lên đạn để bắn trong tội giết người...
Trong giai đoạn phạm tội chưa đạt, do người phạm tội đã thực hiện tội phạm, cho nên hành vi phạm tội đã xâm hại đến khách thể hoặc đe dọa xâm hại đến thể được Luật hình sự bảo vệ.
Thứ hai: Hậu quả của tội phạm chưa xảy ra hoặc đã xảy ra nhưng hậu quả đó chưa thỏa mãn dấu hiệu hậu quả được quy định trong cấu thành tội phạm.
Hậu quả nguy hiểm cho xã hội là một dấu hiệu trong mặt khách quan của cấu thành tội phạm, tùy theo tính chất từng loại tội phạm mà Luật hình sựquy định hậu quả tác hại là dấu hiệu bắt buộc (trong cấu thành tội phạm vật chất) hay không bắt buộc (trong cấu thành tội phạm hình thức) của một tội phạm. Trường hợp hậu quả được quy định là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm thì hành vi phạm tội chưa đạt nếu có gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội thì hậu quả đó cũng chưa thỏa mãn dấu hiệu hậu quả được quy định trong cấu thành tội phạm.
Thứ ba: Tội phạm không được thực hiện đến cùng do những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.
Trong thực tế, việc không thực hiện tội phạm đến cùng có thể do những nguyên nhân khách quan hoặc nguyên nhân chủ quan. Nguyên nhân dẫn đến phạm tội chưa đạt là những nguyên nhân khách quan nằm ngoài ý muốn của người phạm tội. Điều đó có nghĩa là về ý thức chủ quan, người phạm tội luôn mong muốn cho việc thực hiện tội phạm được trọn vẹn để đạt được kết quả nhưng bị các điều kiện khách quan cản trở. Thông thường, những nguyên nhân dẫn đến phạm tội chưa đạt rất đa dạng, có thể là:
+ Do người bị hại chốhg trả, tránh được sự tấn công của người phạm tội.
+ Do những người khác phát hiện ngăn chặn không cho người phạm tội thực hiện được đến cùng.
+ Do thời tiết hoặc những điều kiện tự nhiên khác cản trở.
+ Do công cụ, phương tiện phạm tội không tốt nên tác dụng của công cụ, phương tiện bị hạn chê, kém hiệu lực.
+ Do sự cẩu thả trong thực hiện hành vi phạm tội hoặc do trạng thái tâm lý khi thực hiện hành vi phạm tội (hấp tấp, vội vàng...).
+ Do trình độ, khả năng khai thác, sử dụng công cụ, phương tiện phạm tội của người phạm tội trong quá trình thực hiện tội phạm...
- Trách nhiệm hình sự đối với giai đoạn phạm tội chưa đạt:
Điều 15 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định: “Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt”.
Quy định như vậy là Bởi vì:
+ Họ đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, đã trực tiếp xâm hại hoặc thực tế đe dọa xâm hại đến khách thể được Luật hình sự bảo vệ.
+ về ý thức chủ quan, họ vẫn mong muốn thực hiện hành vi phạm tội để đạt được mục đích phạm tội.
+ Nếu không có nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội cản trở việc thực hiện tội phạm thì người phạm tội sẽ thực hiện tội phạm đến cùng và có thể gây ra những hậu quả nguy hiểm cho xã hội.
Tuy nhiên, quyết định về trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội ở giai đoạn phạm tội chưa đạt phải căn cứ vào Khoản 1, Điều 57 Bộ luật Hình sự năm 2015: “Đối vớihành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi phạm tội chưa đạt, hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng”.
Nếu hành vi đã thực hiện của người phạm tội có đủ yếu tố để cấu thành một tội phạm độc lập được quy định trong trách nhiệm hình sự năm 2015 thì họ phải chịu trách nhiệm hình sự cả về tội phạm độc lập đó.
